ينفوگرافيكانى جاساعان – الماس ماناپ, «EQ»
جاڭا تاسىلدەرگە سايكەس جەر ۋچاسكەلەرىن بەرۋدىڭ بارلىق ۇدەرىسى – وتىنىشتەن باستاپ تىركەۋگە دەيىن ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرىلدى. قۇقىقتىق كاداستر جانە جەر كاداسترى دەرەكتەرىن بىرىڭعاي بازاعا بىرىكتىردى. ناتيجەسىندە, مەملەكەتتىك اكت پەن تەحنيكالىق پاسپورتتىڭ ورنىنا ءبىر قۇجات قانا جۇرەتىن بولادى. ياعني جىلجىمايتىن م ۇلىكتىڭ كاداسترلىق پاسپورتى بەرىلەدى. جەر ۋچاسكەلەرىن جەدەل جانە اشىق ءبولۋ تاسىلدەرىن ەنگىزۋ ەندى جەڭىلدەيدى. بۇل بازا قۇقىقتىق جانە جەر كاداسترىنىڭ دەرەكتەرىنىڭ اشىق بولۋىن قامتاماسىز ەتەدى. ەندى جەر مەن قۇرىلىستىڭ ءارتۇرلى ادامعا رەسىمدەلۋى, سونىڭ سالدارىنان قاراپايىم ازاماتتاردىڭ ۇزاق سوت ۇدەرىسىنە جۇگىنۋى توقتايدى.
مىسالى, بۇرىن جەر ۋچاسكەسىن الۋ ءۇشىن الدىمەن بوس جەر ۋچاسكەسىنىڭ قاي جەردە ەكەنىن ءبىلۋ كەرەك ەدى. ول ءۇشىن حالىق جەر قاتىناستارى باسقارماسىنا بارىپ, تابان توزدىراتىن. ءتىپتى قاجەتتى اقپاراتتى العاننان كەيىن دە تاڭداعان جەردە قانداي قۇرىلىس سالۋعا رۇقسات ەتىلگەنىنەن بەيحابار كۇيدە جۇرەدى. جول تىم ۇزاققا سوزىلاتىن. حالىق كەرەك مالىمەتتى الۋ ءۇشىن ساۋلەت باسقارماسىنا بارىپ, ۋاقىت جوعالتىپ جاتادى. ال اقپاراتتىڭ بارلىعى قاعاز كۇيىندە باس جوسپاردا عانا كورسەتىلەتىن ەدى. جالپى العاندا, بۇل ۇدەرىستەر مەملەكەتتىك ورگاندارعا 11 ءوتىنىش بەرىپ, جۇيەلى 38 قادامنان تۇراتىن. ۋاقىت جاعىنا كەلسەك, ءبىر جىلعا دەيىن جاۋاپ كۇتۋگە تۋرا كەلەتىن.
ەسكە سالا كەتەيىك, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جەر قاتىناستارى سالاسىنداعى مەملەكەتتىك كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردى تسيفرلاندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويعان ەدى. وسىعان بايلانىستى ناقتى تاپسىرمالار دا بەرىلگەن بولاتىن.
– ءبىزدىڭ مينيسترلىك جەر ۋچاسكەلەرىن بەرۋدىڭ ەسكىرگەن ەرەجەلەرىن تولىعىمەن وزگەرتۋدى جانە ونى ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرۋدى تالاپ ەتەتىن زاڭ جوباسىن ازىرلەۋگە بەلسەندى قاتىستى, سونىمەن قاتار بۇل ۇدەرىستىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەۋ قاجەت بولدى. مەنىڭ ويىمشا, ءبىز بارلىعىن ويداعىداي ىسكە اسىرا الدىق. پارلامەنتتەگى ارىپتەستەرىمە العىس ايتقىم كەلەدى. ويتكەنى ءماجىلىس پەن سەناتتاعى جالپى وتىرىستاردا كوپتەگەن سۇراق كوتەرىلىپ, بۇل زاڭ جوباسىنىڭ ماڭىزدىلىعى اتاپ ءوتىلدى. جوبا كەزەڭ-كەزەڭىمەن كەڭەيتىلەدى. بيىلدان باستاپ, جەر تەلىمىن بەرۋ جونىندەگى ەلەكتروندى فورماتقا 89 قالانىڭ جەرى تۋرالى دەرەكتەر كوشىرىلەدى. قازىر ءتيىستى مينيسترلىكتەرمەن جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ, اتالعان جوبانى تولىققاندى ىسكە قوسۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر, – دەگەن ەدى كوكتەمدە تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باعدات مۋسين.
جوبا جەمىسىن بەرىپ, بىرقاتار ءىس اتقارىلعان. تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ۆيتسە-ءمينيسترى اسەت تۇرىسوۆتىڭ ايتۋىنشا, بوس جەر ۋچاسكەلەرىن ونلاين تاڭداۋ مۇمكىندىگى ۇيىمداستىرىلدى. وتىنىشتەردىڭ سانى 11-دەن 2-گە دەيىن, قادامدار سانى 38-دەن 5-كە دەيىن, قىزمەت كورسەتۋ مەرزىمى 1 جىلدان 30 كۇنگە دەيىن قىسقاردى. جەر كوميسسياسى جانە جەرگە ورنالاستىرۋ جوباسىن ازىرلەۋ قاجەتتىلىگى الىنىپ تاستالدى.
– كەز كەلگەن ازامات جۇيەگە كىرىپ, دەرەكتى كارتادان قاراي الادى. مىسالى, ءوز ءۇيىنىڭ جانىنداعى عيماراتتىڭ كارتادا بار-جوعىن تەكسەرە الادى. سول سەكىلدى e-ءوتىنىش ارقىلى ءوتىنىش بەرىپ, زاڭسىز قۇرىلىستى جاريا ەتۋگە مۇمكىندىگى بار. جەر ۋچاسكەسى مەن ونداعى عيمارات ءارتۇرلى تۇلعاعا تيەسىلى بولعان كەزدە جەر اكتىسىن عانا قۇقىقسىز رەسىمدەۋ قاتەرىنىڭ الدىن الادى. مالىمەتتەر بازاسى مەن اقپاراتتىڭ ءارتۇرلى بولۋى ازاماتتاردى ۇزاققا سوزىلاتىن سوت داۋلارىنا دۋشار ەتەتىن. بۇرىن جەر تەلىمىن الۋ ءۇشىن الدىمەن قاي جەردە بوس جەر بار ەكەنىن انىقتاۋ كەرەك بولعان. ول ءۇشىن جەر قاتىناستارى بولىمىنە باراسىز. بۇل اقپاراتتى العاننان كەيىن دە تاڭدالعان جەردە قانداي قۇرىلىس تۇرلەرىن سالۋعا رۇقسات بار دەگەن سۇراق تۇرادى. جاڭا اشىق رەسۋرس – جەر تەلىمدەرىن ءبولۋ ۇدەرىسىن قوعامدىق باقىلاۋعا ارنالعان قۋاتتى قۇرال. باس جوسپارلار, ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارلاۋ, ينجەنەرلىك جەلىلەر جانە باسقا دا اسپەكتىلەر بويىنشا دەرەكتىڭ بارلىعى قالىڭ بۇقاراعا بەلگىلى بولادى, – دەيدى ۆيتسە-مينيستر.
ناقتى جۇمىستارعا كەلەر بولساق, اشىقتىقتى جانە جەر قورى تۋرالى دەرەكتەرگە قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتەتىن جاريا كاداسترلىق كارتا قۇرىلدى. بۇل اشىق رەسۋرس جەر ۋچاسكەلەرىن ءبولۋ ۇدەرىسىن باقىلاۋعا الادى. بارلىق باس جوسپار, جوبا, ينجەنەرلىك جەلى, رەسىمدەلگەن جەر ۋچاسكەسى جانە باسقا دا اقپارات وسى رەسۋرستا جاريالانادى. بۇل اقپاراتتار قازىرگى كۇنگە دەيىن جابىق بولعاندىقتان, دەرەكتەرگە نەگىزدەلگەن شەشىمدەر ءبىرشاما كۇمان تۋعىزاتىن. ال قازىر اكىمدىكتەر قالا رەگلامەنتتەرىن ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىپ جاتىر. مينيسترلىك وڭىرلەرگە قولدانىستاعى باس جوسپار مەن ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارلارىنىڭ 75 پايىزىن پىسىقتاپ, 13 پايىزىن تولىق تۇزەتۋدى تالاپ ەتكەن. بۇل جەردەگى نەگىزگى ماقسات – جەر رەسۋرستارى تۋرالى اقپاراتقا قولجەتىمدىلىكتى اشۋ. ەندى بوس جەر ۋچاسكەلەرى تۋرالى اقپاراتتار اشىق ءارى قولجەتىمدى. ونى حالىق جاريا كارتادان تاڭداي الادى.
– وڭىرلەردەگى قالا قۇرىلىسى قۇجاتتارىنىڭ جاعدايى ءارتۇرلى. بىرقاتار وڭىردە گەواقپاراتتىق تەحنولوگيالار باسقاشا بولعان سوناۋ 1990, 2000-جىلدارى جاسالعان باس جوسپارلار بار. ولاردى تسيفرلىق فورماتقا كوشىرۋ وتە ۇزاق ۋاقىتتى جانە رەسۋرستى قاجەت ەتەدى. استانا قالاسىنىڭ جانە اتىراۋ وبلىسىنىڭ باس جوسپارىن تۇزەتۋ اياقتالىپ جاتىر. كوپتەگەن وڭىردە, اسىرەسە تۇركىستان, قىزىلوردا, قوستاناي وبلىستارىندا قالا قۇرىلىسى قۇجاتتارىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ قاجەت, – دەيدى رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك قالا قۇرىلىسىن جوسپارلاۋ جانە كاداستر ورتالىعى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى قارلىعاش مولداعاليەۆا.
تەحنيكالىق جۇمىستارعا توقتالار بولساق, جىلجىمايتىن م ۇلىك سالاسىنداعى دەرەكتەرمەن الماسۋ شەڭبەرىندە 174 ينتەگراتسيا ىسكە اسىرىلدى. 25 ميلليوننان استام انىقتاما مەن مالىمەتتەر كورسەتىلەتىن قىزمەتتى الۋشىلاردان تالاپ ەتپەي-اق الىندى. دەگەنمەن 28 قاراشادان باستاپ بىرىڭعاي بازانىڭ جۇمىسىندا ماسەلەلەر دە تىركەلدى. الدىمەن پايدالانۋشىلار جۇيەنىڭ كەيدە مالىمەتتەردى ۇزاق ۋاقىت وڭدەۋىن, سودان كەيىن كەيبىر فۋنكتسيالار مەن قىزمەتتەر بازاداعى ۇلكەن جۇكتەمەگە بايلانىستى قايتا ىسكە قوسىلا باستاعانىن بايقادى. مۇنىڭ نەگىزگى سەبەبى – وتكەن ايمەن سالىستىرعاندا سۇرانىستار سانىنىڭ 2 ەسە ءوسۋى جانە 20-دان استام جۇيەنىڭ قوسىلۋى. ساندار سويلەسىن: قازان ايىندا 185 213, قاراشا ايىندا 400 554 سۇرانىس تۇسكەن. دەسە دە, 30 قاراشادا جۇيە جۇمىسىن تۇراقتاندىرۋ ماقساتىندا ناقتى ارەكەتتەر جاسالىپ, تەحنيكالىق ماسەلەلەر جويىلدى. ەسكە سالا كەتەيىك, بىرىڭعاي بازا 1 شىلدەدە ىسكە قوسىلعان ەدى. بازا ەنگىزىلگەن كۇننەن باستاپ 28 قاراشاعا دەيىن 1 ميلليوننان استام قىزمەت كورسەتىلگەن. ونىڭ ىشىندە 238 مىڭ كاداسترلىق پاسپورت جانە 25 ميلليوننان استام انىقتاما بەرىلدى.
جوبانىڭ كەمشىلىكتەرى دە جوق ەمەس. تالداۋ ناتيجەسىندە اكىمدىكتەر جۇكتەگەن تسيفرلىق دەرەكتەردىڭ كوبى تالاپقا ساي ەمەس ەكەنى انىقتالعان جايتتار دا بار. پلاتفورمادا وتىنىمدەردى ۋاقتىلى قاراماۋ جانە نەگىزسىز باس تارتۋ فاكتىلەرى دە انىقتالعان. لاتيفۋنديستەردىڭ دە ماسەلەسى ءۇستىرت قارالىپ, نازارسىز قالىپ جاتىر. تابيعي مونوپوليستەر وتىنىمدەردى ۋاقتىلى قاراماعانى ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋعا ءتيىس. ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندار ەلەكتروندى تۇردە قىزمەت كورسەتۋ شەڭبەرىندە شىعىس قۇجاتتارىنىڭ نىساندارىن بەكىتۋگە, ساۋدا-ساتتىقتى وتكىزۋ قاعيدالارىنا جانە باسقا دا نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق قۇجاتتارعا قاجەتتى وزگەرىستەر ەنگىزۋگە ءتيىس. بۇعان بايلانىستى وسىدان بىرەر كۇن بۇرىن ۇكىمەتتە پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆتىڭ توراعالىعىمەن تسيفرلاندىرۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى كوميسسيانىڭ كەزەكتى وتىرىسى وتكەنى ەسىمىزدە. پرەمەر-مينيستر 2024 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ءتيىستى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى تەك تسيفرلىق فورماتتا ساپالى قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن بارلىق كەمشىلىكتى قىسقا مەرزىمدە جويۋ كەرەگىن قاداپ ايتتى.
– تسيفرلاندىرۋدىڭ ءوزى ءدال وسى سىبايلاس جەمقورلىقتى ازايتۋعا جانە قاتە دەرەكتەر كولەمىن قىسقارتۋعا, سايكەس كەلمەيتىن كوورديناتتار بويىنشا جەر تەلىمدەرىن بەرۋ فاكتىلەرىن جويۋعا باعىتتالعان. بۇل ماسەلەنىڭ بارلىعى تسيفرلاندىرۋ ناتيجەسىندە شەشىلۋگە ءتيىس. ءبىز ءار وڭىردەگى جاعدايدى جان-جاقتى قارايمىز. ەگەر جاڭا جىلدان باستاپ ادامدارعا رۇقسات بەرۋ تۇرىپ قالاتىن بولسا, وڭىرلەردەگى ءتيىستى جاۋاپتى تۇلعالاردى جاۋاپقا تارتامىز, جۇمىستان بوساتۋعا دەيىن بارامىز. ءبىز اتالعان مەملەكەتتىك قىزمەتتى اشىق قىلىپ, تسيفرلاندىرعىمىز كەلەدى, ال باس جوسپارلار مەن ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارلار قازىرگى مالىمەتتەرگە سايكەس كەلمەيدى. سوندىقتان كوپ جاعدايدا اۆتوماتتى تۇردە رۇقسات بەرىلمەي جاتادى. بىراق ءبىز كەرى شەگىنبەيتىنىمىزدى ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. ءبارىبىر العا جۇرەمىز. بۇل ۇدەرىستى تەجەيتىندەردى جۇمىستان شىعارامىز. ولاردىڭ ورنىنا ءوز قىزمەتىن لايىقتى اتقارۋعا بەل بۋعان ادامداردى قويۋ كەرەك, – دەگەن ەدى ءا.سمايىلوۆ.
حالىققا اۋاداي قاجەت باستاما جۇمىسىن وڭ قاداممەن باستاپ جاتقانداي. ەندى ورىن العان ازىن-اۋلاق كەمشىلىك جويىلىپ, تاعى دا قاجەتتى دەرەكتەر جۇيەگە ەنگىزىلسە, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
