القالى جيىن قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ توراعاسى مەرەكە قۇلكەنوۆتىڭ قۇتتىقتاۋىمەن باستالدى. وداق باسقارماسىنىڭ حاتشىسى قانسەيىت ابدەز ۇلى «تۇركى الەمى جانە اۋەزوۆتىڭ عىلىمي مەكتەبى» اتتى بايانداما جاساپ, ءبىرتۋار تۇلعالاردىڭ تۇركى رۋحانياتىنا قوسقان ولشەۋسىز ەڭبەگىنە كەڭىنەن توقتالدى.
«بىلتىر يۋنەسكو اياسىندا حح عاسىردىڭ ۇلى قالامگەرى, الەم مويىنداعان زاڭعار جازۋشى, عۇلاما عالىم مۇحتار اۋەزوۆتىڭ 125 جىلدىق مەرەيتويى اتالىپ ءوتتى. ال بۇگىن, مىنە, «ادامزاتتىڭ ايتماتوۆى» اتانعان شىڭعىس تورەقۇل ۇلىنىڭ 95 جىلدىعىن اتاپ ءوتىپ وتىرمىز. تۇركى الەمىندە تاريح ساحناسىنا شىققان بىرنەشە تۇلعا بار دەسەك, ولاردىڭ قاتارىندا شىعىس عۇلاماسى, ء«ماسناۋي» كىتابىنىڭ اۆتورى جالالاددين رۋمي, تۇرىك ەلىنىڭ ايگىلى اقىنى, ۇلى ويشىل يۋنۋس ەمرە, تۇرىكتىڭ ۇلى اقىنى نيحال اتسىز, درامالىق تۋىندىسىن قازاق تىلىنە زەينوللا قابدولوۆ اۋدارعان تۇرىك اقىنى نازىم حيكمەت, قازاقتىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتى مۇحتار اۋەزوۆ, قىرعىز مۇراسىن الەمگە تانىتقان شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ ەسىمى اتالادى. شىڭعىس ايتماتوۆ اۋەزوۆتى ۇستاز تۇتتى. ءوزىن الەمگە تانىتقان, ادەبيەتتەگى جولىن اشقان اۋەزوۆ ەكەنىن جانىنا ۇنەمى جالاۋ ەتىپ ءجۇردى. وسى رەتتە ول: «مەن شەتەلگە شىققاندا ەكى-اق مانداتىمدى الىپ شىعامىن. ءبىرى – «ماناس», ەكىنشىسى – اۋەزوۆ», دەيتىن. ماناستانۋ عىلىمىن زەرتتەۋدى 1928 جىلى باستاعان م.اۋەزوۆ «ماناس» ەپوسىن قازاقتىڭ ەپوستىق جىرلارىمەن سالىستىرا كەلىپ, «ماناس» تازا حالىق مۇراسى, حالىقتىڭ تاعدىرى ەكەنىن دالەلدەگەنى بەلگىلى. حالىق مۇراسىن ءارى قاراي تەرەڭدەتە زەرتتەگەن اكادەميك زەينوللا قابدولوۆ تا ش.ايتماتوۆپەن دوس بولدى. بۇگىندە مۇحاڭ سالعان سارا جولمەن «ماناستانۋ» عىلىمي كۋرسى جالعاسىن تاۋىپ, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە اۋەزوۆ نەگىزىن قالاعان ماناستانۋ, تۇركىتانۋ, شىعىستانۋ, ابايتانۋ, الاشتانۋ مەكتەپتەرى ۇزدىكسىز وقىتىلىپ كەلەدى», دەدى قانسەيىت ابدەز ۇلى.
«شىڭعىس ايتماتوۆ – قازاق پەن قىرعىزعا ورتاق, ەسىمى تۇركى دۇنيەسىنە كەڭىنەن تانىلعان تۇلعا» ەكەنىن اتاپ وتكەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ الماتى قالاسىنداعى باس كونسۋلى نازارالي اريپوۆ ۇيىمداستىرۋشىلارعا زور العىسىن بىلدىرسە, بەلگىلى قوعام قايراتكەرى اسىلى وسمان «ايتماتوۆ پەن اۋەزوۆ دوستىعىن ءارى قاراي ۇرپاعى جالعاستىرادى» دەگەن ىزگى تىلەگىن جەتكىزدى.
ش.ايتماتوۆپەن شىعارماشىلىق قانا ەمەس, رۋحاني دوستىعىن تۇركى الەمىنە پاش ەتكەن اقىن, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى مۇحتار شاحانوۆ ەستەلىك ايتىپ, ۇلى تۇلعامەن تاعدىرلاس, سىرلاس بولعان ساعىنىشتى جىلدارىن «قىرعىزدار مەن قازاقتار» ولەڭى ارقىلى جەتكىزدى.
جيىن بارىسىندا ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ پروفەسسورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى دانداي ىسقاق ۇلىنىڭ شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ 95 جىلدىق مەرەيتويىنا ارناعان «ادامزاتتىڭ ايتماتوۆى» كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى.
«باۋىرلاس ەكى حالىقتىڭ پەرزەنتتەرى سالعان ىزگى دوستىق ءارى قاراي ولاردىڭ شىعارمالارى ارقىلى ناسيحاتتالا بەرەدى», دەدى جيىندى جۇرگىزگەن ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى شەت تىلدەرى كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى گۇليپا عايىپوۆا.
بۇگىندە ەتنوستار دوستىعىن نىعايتۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالاردىڭ ۇيىتقىسى بولىپ وتىرعان رەسپۋبليكالىق دوستىق ءۇيىنىڭ باسقارما جەتەكشىسى نۇرساۋلە ابدىقادىرقىزى ەلىمىزدە تۇرىپ جاتقان ۇلت وكىلدەرىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋ, سالت-ءداستۇردى ناسيحاتتاۋ باعىتىنداعى ىلكىمدى جوبالارىنا توقتالدى. وسى ورايدا ارنايى دايىندالعان باعدارلاماعا سايكەس جيىن قاتىسۋشىلارى عابيت مۇسىرەپوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ ءارتىسى راحات جۇماحانوۆ «اق كەمە» پوۆەسىنىڭ جەلىسى بويىنشا ساحنالانعان سپەكتاكلىنەن مونولوگ تىڭداپ, قازاقستان جازۋشىلار كىتاپحاناسىمەن بىرلەسىپ ازىرلەگەن كىتاپ كورمەسىن تاماشالادى.
الماتى
