جالپى, اۋىلدا مامانعا دەگەن زارۋلىك – بۇرىننان بار ماسەلە. «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى ارقىلى ەلدى مەكەندەردەگى بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن مەكەمەلەر قىزمەتكەرلەرى اراسىندا جاستار كوبەيدى. بىراق اۋىل شارۋاشىلىعىن تاڭداعاندار ساناۋلى عانا. سولاردىڭ ءبىرى – جاڭاقورعان اۋدانىنداعى قوسۇيەڭكى اۋىلىنىڭ مال دارىگەرى وتكىر ابسادىقوۆ. قىزىلورداداعى اگروكوللەدجدەن كەيىن كورشى وبلىستاردا وقىعان جاس مامان 2016 جىلدان بەرى باعدارلاما ارقىلى اۋىلدا ەڭبەك ەتىپ كەلەدى.
«قاتارلارىمنىڭ كوبى «نەشە جىل وقىعاندا بىرەۋدىڭ قوراسىندا قي ساسىپ جۇرەم بە؟» دەپ قالادا قالىپ قويدى. بىراق بارىنە جايلى جۇمىس پەن جۇمساق كرەسلو قايدان تابىلا بەرسىن. ماماندىعىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى بولسا, ادام قايدان دا ورنىن تابادى. ءوزىم اۋىلعا كەلگەنىمە ەش وكىنگەن ەمەسپىن. وسى كۇنى قالاعا ءتان تۇرمىستىق جاعداي اۋىلدا دا بار. قۇدايعا شۇكىر, قازىر جالاقىمىز كوبەيدى. وسى سالادا جۇمىس ىستەۋگە تالاپتانىپ, كاسىپكەرلىكپەن اينالىسامىن دەگەن جاستارعا مەملەكەت قولداۋ تانىتىپ وتىر. اۋىلدا جۇمىس تا, ىرىس تا بار», دەيدى وتكىر.
اۋدانداردان جينالعان دەرەكتەردى سارالاپ كوردىك. ولاردىڭ قاتارىنا «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنا ەڭ كوپ ۇمىتكەر قاتىسقان ءوڭىر جاڭاقورعان ەكەن. بيۋدجەتتىك نەسيە تۇرىندە تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارىمەن قامتىلعانداردىڭ 73-ءى – ءبىلىم, 38-ءى – دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى ماماندارى. اگروونەركاسىپ كەشەنى بويىنشا 9 مامانعا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ ءۇشىن نەسيە بەرىلگەن.
قارماقشى اۋدانى بويىنشا بىلتىر 75 مامانعا 22 ملن 972,5 مىڭ تەڭگە كوتەرمە جاردەماقى, 50 جاسقا تۇرعىن ۇيگە 229 ملن 725 مىڭ تەڭگە جەڭىلدەتىلگەن نەسيە قارجىسى ءبولىنىپتى. كوتەرمە جاردەماقى مەن تۇرعىن ءۇي العان ماماندار قاتارىندا اگروسالا وكىلدەرىنىڭ تىم ازدىعى بايقالادى.
قازالى اۋدانىندا دا 2009-2022 جىلدار ارالىعىندا «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسى بويىنشا كوتەرمە جاردەماقى تۇرىندەگى الەۋمەتتىك كومەك العان 1 216 ماماننىڭ تورتەۋى عانا اگروونەركاسىپتىك كەشەندە ەڭبەك ەتەدى.
بيىل جازدا قازالىعا بارعان ساپارىمىزدا رەسپۋبليكاعا تانىمال «رزا» اق نەگىزىن قالاعان كاسىپكەر سامۇرات يماندوسوۆ باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى رەتىندە مامان تاپشىلىعىن ايتقان ەدى. دۇركىن-دۇركىن ۇيىمداستىرىلاتىن بوس جۇمىس ورىندارى جارمەڭكەسىنەن دە قۇر قول قايتاتىن كەزدەرى كوپ. ويتكەنى جۇمىسسىز جاستىڭ كوپشىلىگى 8 ساعات كابينەتتە وتىرىپ, كەسىمدى ايلىعىن الاتىن كەڭسە تىرلىگىن قولاي كورىپ وتىر.
شيەلىدەگى «حالىق» فەرمەرلىك قوجالىعى جەتەكشىسى حالىقبەردى مىحانوۆ تا وسى ماسەلەنى باسا ايتادى. شارۋاشىلىقتار اقشاسىن تولەپ, بولاشاق مامانداردى وزدەرى وقىتۋعا دا ءازىر. بىراق سوعان تالاپتىلار از بولىپ تۇر.
سىرداريا اۋدانىنداعى ءىرى قۇرىلىم «شاعان جەر» جشس ءوز جۇمىسشىلارى اراسىنان بولاشاق مامانداردى وقىتىپ جاتىر. ولاردىڭ دەنى – جاستار. جۋىردا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سىر وڭىرىنە جاساعان ساپارىنداعى كەزدەسۋدە وسى سەرىكتەستىكتىڭ جاس مەحانيزاتورى ايبەك ۋاليەۆ اۋىلدا ەڭبەك ەتۋدىڭ ارتىقشىلىقتارىن ايتتى.
اۋىل ماسەلەسىن كوتەرىپ جۇرگەن كاسىپكەر ەرۇلان ومىرسەرىكوۆتىڭ بۇل باعىتتا بىرقاتار ۇسىنىسى بار.
«اۋىل شارۋاشىلىعى مەن اۋىل ەگىز ۇعىم بولعاندىقتان, اۋىلعا قاجەتتى ماماندار ماسەلەسىن دە ەكىگە ءبولىپ قاراعان ءجون سياقتى. ءبىرىنشى توپقا بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن ءبىلىم, مەديتسينا, مادەنيەت, سپورت سالاسى ماماندارىن كىرگىزەيىك. جالپى, «ديپلوممەن – اۋىلعا!» باعدارلاماسىنا ءبىرشاما وزگەرىس ەنگىزگەن دۇرىس. باعدارلاما بويىنشا بولىنەتىن قارجىنى 15-18 ملن تەڭگەگە دەيىن كوتەرگەن ءجون. ونىڭ ىشىندە شامامەن 12 ملن-دى جاڭا تيپتەگى تۇرعىن ءۇي سالۋعا, 5 ملن-دى مال الۋعا نەمەسە كاسىپ اشۋعا, 3 ملن-دى قالاعان ماقساتىنا جۇمساۋعا بولگەن دۇرىس. بەرىلگەن نەسيە قايتارىمىن وتباسىندا دۇنيەگە كەلەتىن بالالاردىڭ سانىمەن بايلانىستىرۋ كەرەك. مىسالى, ءۇش بالاڭىز بولسا, نەسيەنىڭ 40 پايىزىن شەگەرىپ, 4 بالاعا 70%, ال وتباسىندا بالا سانى بەسەۋگە جەتكەندە نەسيەدەن مۇلدە قۇتىلاتىنداي جاعداي جاساسا, اۋىلدىڭ دەموگرافيالىق جاعدايىنا دا وڭ اسەر ەتەر ەدى», دەيدى كاسىپكەر.
كوپ جىلدان بەرى سالانى زەرتتەپ جۇرگەن كاسىپكەردىڭ پىكىرىنشە, مەملەكەت تاراپىنان اۋىلعا مامان دايارلاۋعا بولىنەتىن قارجىنى جۇمىس بەرۋشى شارۋاشىلىقتارعا تىكەلەي بولگەن ءتيىمدى. جۇمىس بەرۋشى وزىنە قاجەتتى ماماندى قايدا وقىتاتىنىن, قاي وقۋ ورنىن تاڭدايتىنىن ءوزى شەشكەنى ءجون. بۇل ءوز كەزەگىندە وقۋ ورىندارىنىڭ بۇگىنگىنىڭ تالابىنا سايكەستىگىن دە ايقىنداپ بەرەدى. بەرىلگەن قاراجاتتىڭ قايتارىمىن ءبىرىنشى توپتاعى جۇيەمەن سايكەستەندىرۋ كەرەك. مەملەكەت قاراجاتىمەن دايارلانعان مامان جۇمىسقا ورنالاسپاسا, جۇمىس بەرۋشىدەن دە جاۋاپكەرشىلىك سۇرالۋى قاجەت.
«وسى ارقىلى قوعامدا قالىپتاسقان كوپتەگەن ماسەلەنى قوسا شەشۋگە بولادى. ەلىمىزدىڭ سولتۇستىگىندەگى ميگراتسيا ماسەلەسى وتە كۇردەلى بولىپ تۇر عوي. سولتۇستىكتەگى وقۋ ورىندارىنا بولىنەتىن قارجىنىڭ 70 پايىزىن وڭتۇستىكتەن باراتىن جاستارعا بولسە دەيمىن. مىسالى, وڭتۇستىكتەن جىلىنا 15 مىڭداي جاس سولتۇستىككە وقۋعا بارار بولسا, سونىڭ كەم دەگەندە 2 مىڭى سول جاقتا تۇراقتايتىنى انىق. ۇكىمەت وسىنداي شەشىم قابىلداسا, حالىقتى سولتۇستىككە قونىستاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ تيىمدىلىگى ەكى-ءۇش ەسە ارتار ەدى. وسى باعدارلاماعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ ارقىلى مامان دايارلاۋ, دەموگرافيا, ىشكى ميگراتسيا ماسەلەلەرى شەشىمىن تابار ەدى. ەڭ باستىسى, ساياسي تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا نەگىز بولادى دەپ سانايمىن. حالىق سانىنىڭ ءوسۋى مەن ساياسي تۇراقتىلىق ەل ەكونوميكاسىن دامىتاتىن فاكتورلاردىڭ نەگىزى ەكەنىن ءبارىمىز بىلەمىز», دەيدى ەرۇلان ومىرسەرىكوۆ.
وسىندايدا مۇقاعالي اقىننىڭ: «سەن دە كەتتىڭ, مەن دە كەتتىم, ول دا كەتتى اۋىلدان, وسىنىمىز ۇيات بولدى-اۋ, ۇيات بولدى-اۋ, قاۋىمنان...» دەپ باستالاتىن ولەڭى ەسكە تۇسە كەتەدى. باقىتىن شۋلى شاھاردان ەمەس, بۇيىعى اۋىلدان ىزدەگەندەر قاتارى كوبەيسە ەكەن.
قىزىلوردا
