قازاقستان-قىتاي: تۋريستىك بايلانىس ەكى جاققا دا ءتيىمدى

قىتايداعى «قازاقستان ءتۋريزمى» جىلى

قىتايدىڭ بەيجىڭ قالاسىندا ءوتىپ جات­قان COTTM (China outbound Travel&­Tourism) حالىق­ارالىق كورمە­سىنە وتاندىق دەلەگاتسيا قاتىسىپ, شەتەلدىكتەرگە ەلى­مىزدىڭ تۋريستىك الەۋەتىن كەڭىنەن تانىس­تىرىپ جاتىر. جالپى كولەمى 96 شارشى مەتر بولاتىن وتاندىق ستەندى تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا «Kazakh Tourism» ۇلتتىق كومپانياسى, الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسىنىڭ تۋريزم باسقارمالارى ۇيىم­داستىردى.

– «Kazakh Tourism» جانە الماتى قالاسى جانە الماتى وبلىسىنىڭ بىرىككەن ستەندى قىتاي­لىق تۋركومپانيالاردىڭ ەرەكشە ىقىلاسىنا يە بولدى. ءوزارا ۆي­زاسىز رەجىمنىڭ ەنگىزىلۋىنە جانە 2024 جىلدىڭ قىتايداعى قازاق­ستان ءتۋريزمى جىلىنا وراي ءبىز ەكى ەلدىڭ تۋريستىك نارىعى تاراپىنان بەلسەندىلىك ارتقانىن بايقاپ وتىرمىز, – دەدى تۋريزم جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى ەرجان ەركىنباەۆ.

ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق ستەندى كور­مەگە كەلۋشى­لەردى ەرەكشە قى­زىق­تىرعان. اسى­رەسە قازاق باتىر­لارىنىڭ بەينەسى, دومبىرا مەن قوبىزدا ورىندالعان ۇلتتىق كۇيلەر تۋريستەردى باۋراپ العان كورىنەدى. سونداي-اق ستەندكە كەلۋشىلەر ۇلتتىق تاعامدا­رىمىزدان دا ءدام تاتىپ, مادەني ءمازىرىمىزدىڭ مايەگىنە ەرەكشە ءمان بەرىپتى.

ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سايكەس پاندەميادان كەيىن ەلىمىزگە ساياحاتتايتىن قىتاي تۋريستەرىنىڭ اعىنى قالپىنا كەلە باستاعان. ماسەلەن, وتكەن جىلى ەلىمىزدەگى قوناقۇيلەرگە 45 مىڭعا جۋىق قىتايلىق تۋريست قونعان بولسا, بيىل ولاردىڭ سانى ەكى ەسە وسكەن. سونىمەن قاتار «eQonaq» اقپا­راتتىق جۇيەسىنىڭ دەرەكتەرىنشە, 10 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قىتاي ەلىنەن 84 مىڭنان اسا تۋريست كەلگەنى ناقتىلانعان.

ال قىتاي ەلىندە بولىپ جات­قان ءىس-شاراعا ەلىمىزدىڭ تۋريس­تىك يندۋسترياسىنىڭ 25 وكىلى بارعان. اتاپ ايتساق, وندا 18 تۋر­و­پەراتور, 5 قوناقۇي يەسى, 1 ساۋدا ور­تالىعى جانە «Global blue Tax free» قىزمەتكەرلەرى بار. كورمەگە جىل سايىن قىتاي ەلىنەن 5 مىڭ تۋريزم ماماندارى قاتىسادى ەكەن.

قازاقستان-قىتاي اراسىنداعى ءوزارا ۆيزاسىز رەجىم بيىلعى 10 قاراشادا كۇ­شىنە ەندى. تۋريزم جانە سپورت مينيستر­لىگىنىڭ مالى­مەتىنشە, «قىتايداعى قا­زاقستان ءتۋريزمى جىلى» اياسىندا قىتاي­لىق تۋريستەردى ەلىمىزگە تارتۋ ءۇشىن ءىس-شارالار كەشەنىن وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.

ىرگەلى ۇيىم اياسىنداعى ىنتىماقتاستىق

شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيى­مىنىڭ (شىۇ) ۇيىمداستى­رۋىمەن وتەتىن «تۋريزم جىلى – 2023» فورۋمى 23-26 قاراشا ارا­لىعىندا قىتايدىڭ شىڭجاڭ ولكەسى, ءۇرىم­جى قالاسىندا وتەدى. بۇل تۋرالى شىۇ باس حاتشىسى چجان مين مالىمدەدى. ونىڭ سوزىنشە, فورۋمعا مۇشە ەلدەردەن تۋريزم سالاسىنىڭ باسشىلارى, شىۇ-نىڭ با­قىلاۋشىلارى مەن ديالوگتىك سەرىك­تەستەرى, حالىق­ارالىق ۇيىمدار, ۇلت­تىق تۋريستىك كومپانيالاردىڭ باسشىلارى, بيزنەس-قاۋىمداستىق پەن باق وكىل­دەرى قاتىسادى.

– پاندەميا تەك شىۇ كەڭىس­تىگىندە عانا ەمەس, بۇكىل الەمدە تۋريزم سالا­سىنا ۇلكەن زيان كەل­تىرگەنى ءسوزسىز. سون­دىقتان بۇ­گىندە ءبىزدىڭ الدىمىزدا الەمدىك ءتۋريزمدى جاڭ­عىرتۋ مىندەتى تۇر. شانحاي ىن­تى­ماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە ەلدەر 2023 جىلدى تۋريزم جىلى دەپ جاريالادى. الداعى فورۋمدا ءبىز شىۇ كەڭىستىگىندە تۋريزم سالاسىنداعى شارالاردى جاقسارتۋعا قاتىستى ماسەلەلەردى كوتەرەمىز, – دەدى باس حاتشى.

ول الماتى قالاسىنا شىۇ-نىڭ 2023-2024 جىلدارعا ارنالعان مادەني جانە تۋريستىك استاناسى مارتەبەسى بەرىلگەنىن ەرەكشە ايتىپ ءوتتى.

– قازاقستان شىۇ-عا تور­اعا­لىق ەتۋ اياسىندا شىۇ كەڭىس­تىگىندە ءتۋريزمدى دامىتۋ بويىنشا ناقتى جوسپارلاردى قاراستىردى. جاقىندا اقتاۋدا حالىقارالىق تۋريستىك فورۋمى ءوتتى. ءبىر سوز­بەن ايتقاندا, ءبىز ءتۋ­ريزم­نىڭ جاندانۋىنا سەنىممەن جانە ۇمىت­پەن قارايمىز, – دەدى ول.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, 2023 جىل­دىڭ شىلدەسىندە قازاقستان شانحاي ىنتى­ماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋ ەستافەتاسىن قا­بىلداعان ەدى.

ADS – جاقسى ءادىس

بۇۇ دۇنيەجۇزىلىك تۋريستىك ۇيى­مىنىڭ (UNWTO) ەسەبىنشە, جاھاندىق تۋ­ريزم پاندەمياعا دەيىنگى دەڭگەيدەن 63% قالپىنا كەلگەن. ايتكەنمەن حالىق­ارالىق تۋريستەر سانىنىڭ ءوسۋى ءار ەلدە ءارتۇرلى. ۇيىم ەكونوميكالىق قي­ىندىقتار مەن گەوساياسي جاعدايعا قا­راماستان, حالىقارالىق ءتۋ­ريزمدى قالپىنا كەلتىرۋ 2023 جىلدا جالعاسادى دەپ بولجاعان. UNWTO بۇل سالادا كوپ ماسەلە قىتايلىق تۋريستەردىڭ ساياحاتىن قالپىنا كەلتىرۋگە بايلانىستى بولاتىنىن مالىمدەپتى. ويتكەنى قىتاي ەلى 2020 جىلعا دەيىن الەم بويىنشا تۋريزم نارىعىنداعى ەڭ ءىرى ەل سانالعان. اتاپ ايتقاندا, ونداعى ءتۋريزمنىڭ قالپىنا كەلۋى الەمدەگى, اسىرەسە ازيا-تىنىق مۇ­حي­تى ايماعىنداعى تۋريزم سەكتورىنىڭ قالپىنا كەلۋىنە وڭ اسەر ەتەدى دەيدى ۇيىم ساراپشىلارى.

قىتايدا ءبىراز جىلدان بەرى «Approved Destination Status» دەپ اتالاتىن, ياعني تۋريستەردى سىرتقا شىعارۋ ساياساتى قالىپ­تاسقان. بۇل – قىتاي تۋريستەرى شەتەلدەرگە ساياحاتتاپ بارۋىنا رۇقسات بەرۋ جانە توپپەن ساياحاتتاۋعا مۇمكىندىك جاساۋعا قۇرىلعان باعدارلاما. ياعني ەكى مەملەكەت اراسىندا كەلىسىم جاسالىپ, تۋريستەر توبىنىڭ قوزعالىسى ەكى تاراپتان بىردەي باقىلانادى. ەكى جاقتىڭ تالاپقا تولىمدى تۋريستىك وپەراتورلارى ءوزارا كەلىسىمشارت جاساپ, قىتاي تاراپىنان تۋريستەردى ج­ىبەرسە, قازاقستان تاراپى سول تۋريستەردى قار­سى الادى.

– قازىر قىتاي الەمدەگى تۋريزم نارى­عىندا جەتەكشى مەملەكەت سانالادى. قا­زاقستان ۇلتتىق ەكونوميكا مينيستر­لىگىنىڭ ستاتيستيكا جونىندەگى كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنشە, 2016 جىلى قازاقستانعا – 117 465, 2017 جىلى 94 800 قىتايلىق تۋريست كەلگەن. جالپى, بۇگىندە قىتاي سايا­حاتشىلارى الەم ءتۋريزمىنىڭ ترەندى سانالادى. ولاردى تارتۋعا تالپىناتىن, قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرعىسى كەلەتىن مەملەكەتتەر كوپ. سەبەبى قىتاي سىرت ەلدەرگە شىعاتىندار سانى بويىنشا الەمدىك رەكورد ورناتىپ قانا قوماي, ساپار بارىسىندا ەڭ كوپ قارجى جۇمسايتىن تۋريستەردىڭ ساناتىنا كىرەدى, – دەيدى ەۋرازيالىق تۋريزم قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى رىستى قاراباەۆا.

قازاقستان مەن قىتاي ADS كەلىسىمىنە 2015 جىلدىڭ 14 جەل­توقسانىندا قول قويعان ەدى. قۇ­جاتقا ساي قازاقستان مەن قىتاي تاراپى تۋروپەراتورلار ءتىزىمىن بەلگىلەيدى جانە وسىدان كەيىن تۋريستەرگە توپتىق ۆيزا بەرىلەدى, وپەراتورلار ءوز كەزەگىندە ساياحاتشىلاردى قاتاڭ تۇردە الدىن الا بەرىلگەن ءتىزىم بويىنشا كىرگىزىپ, قايتا شىعارىپ سالۋعا ءتيىس.

2024 جىل قىتايدا رەسمي تۇردە «قا­زاقستان ءتۋريزمى جىلى» دەپ جاريالاندى. وسى رەتتە ەلىمىزگە شىعىستان ساياحاتشىلار كوپتەپ كەلەدى دەگەن بولجام بار. جىل سايى­ن 150 ملن-نان اسا قىتاي ازاماتى شەت- ەلدەردە قىدىرىپ, 250 ملرد دوللار جاراتادى ەكەن. ءبىز دە قىتاي ساياحاتشىلارىنىڭ قارجىسىن قاقشىپ قالساق, نەسى ايىپ؟ بۇل – وتاندىق تۋريزم ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىك. بۇل رەتتە ساياحاتشىلاردى ەلگە تارتۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتىپ, اۋە رەيستەرىن كوبەيتۋ كەرەك دەيدى ساراپشىلار. ۆيزاسىز ءتارتىپتىڭ ەنگىزىلۋى دە با­رىس-كەلىستىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتپەك. قا­زىر­دىڭ وزىندە ەلىمىزدىڭ كورىكتى جەرلەرىن تاما­شالاۋعا «قىتايلىق قوناقتار» كەلىپ جاتىر.

ۆيزاسىز, بىراق ريزاسىز...

قىتايدىڭ شانحاي قالاسىندا قار­جى سالاسىن وقىپ كەلگەن, ەكونوميست دوس­بول نۇراحمەت ۆيزاسىز رەجىمنەن ۇركە قاراۋدىڭ قاجەت جوق ەكەنىن ايتادى.

– بۇل ماسەلەنىڭ ءارتۇرلى جاقتارى بار. ءتيىمدى, ءتيىمسىزى دە جوق ەمەس. ەكونو­ميك­الىق تۇرعىدان ايتقاندا, مۇنىڭ قازاق ەلىنە پايدالى تۇستارى دا بار. بىرىنشىدەن, تەڭگە مەن يۋاننىڭ اراسىندا ءبىراز ايىرماشىلىق بار, ياعني يۋان – قۇندى ۆاليۋتا. مىسالى, ءبىزدىڭ ەلدىڭ ازاماتتارى قىتايعا كوپتەگەن سەبەپپەن قاتىناپ جاتادى. وقۋ, ساياحات, ەمدەلۋ, ساۋدا-ساتتىق جانە تۋىسشىلاپ باراتىندار بار. ولار قىتايدىڭ ۆيزاسىن الۋعا ءبىراز شىعىندالادى. ال ەكونوميكاسى وسكەن قىتاي ازاماتتارىنا قازاقستان ۆيزاسىن الۋ قيىن ەمەس. ەكى ەلدىڭ دە ءبىر-بىرىنە مۇددەلى تۇستارى كوپ. ءبىزدىڭ شيكىزات ولارعا قاجەت, ال ءبىزدىڭ ولاردان الاتىن زاتىمىز ودان دا كوپ. سوندىقتان مۇنى دا بايقاپ كورگەن دۇرىس, – دەيدى ول.