كەيىنگى 3 جىل ىشىندە ەلدەگى IT-قىزمەتتىڭ ەكسپورتى 5 ەسە ءوستى. 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەسەپ 500 ملن دوللارعا جەتۋى مۇمكىن. قازاقستان بۇل باعىتتا ورتالىق ازيادا كوش باستاپ تۇر. ءتىپتى دامىعان ەلدەردە جوق تەتىكتەردى جۇزەگە اسىردى. عىلىم مەن تەحنولوگياعا, ينجەنەريا مەن ماتەماتيكاعا باسىم باعىت بەرگەن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىز كەيىنگى ونجىلدىقتا IT-سالاعا ايتارلىقتاي بىلىكتى ماماندار دايارلادى. بۇل ماماندارعا شەتەلدەگى الپاۋىت كومپانيالار قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, الەمدىك نارىق بايگەسىنە شاقىرىپ جاتىر. اسىرەسە اقش-تىڭ سۇرانىسى جاقسى. سەبەبى ول جاقتا كۇن وتكەن سايىن بىلىكتى تەحنولوگيا قىزمەتكەرلەر تاپشىلىعى سەزىلىپ, بىلىكتى ماماندار ورنى سۋىي باستاعان. قازىر اقش-تىڭ تەحنولوگيا سالاسىندا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن, ونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ ەلدەن بارعان بىلىكتى قىزمەتكەرلەر ەڭبەك ەتەدى. مامانداردىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, مۇنداعى IT-سالاداعى كادرلار سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتەتىن ماڭىزدى ەلدەردىڭ ءبىرى – قازاقستان.
اقش-تىڭ كاليفورنيا شتاتىندا بىرنەشە جىلدان بەرى تۇرىپ جاتقان «CoPath» نەگىزىن قالاۋشى جانە باس ديرەكتورى نۇرجان ماحمۇدوۆ كرەمني القابىنداعى قازاق IT ماماندارى تۋرالى تىڭ اقپارات ايتتى.
«قازاقستاننان كەلگەن مامانداردى اقش-تاعى جۇمىس بىرنەشە سەبەپكە بايلانىستى قىزىقتىرادى. امەريكاداعى تەحنولوگيالىق يندۋستريا باسقا ەلدەردەگى اتالعان سەكتورمەن سالىستىرعاندا, يننوۆاتسيادا جەتەكشى ءرول اتقارادى. كرەمني القابى جوعارى تەحنولوگيالاردىڭ الەمدىك ورتالىعى جانە الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن تالانتتى مامانداردى تارتادى. «Google», «Apple», «Facebook», «Amazon», «Tesla» سياقتى امەريكالىق IT-كومپانيالاردا ءوز سالالارىندا كوشباسشى بولىپ جۇرگەن, تەحنولوگيالىق يننوۆاتسيالاردا باسقارۋشى پوزيتسيالاردى يەلەنەتىن وتاندىق ماماندار كوپ. مىسالى, «Tesla»-نىڭ Global Supply Manager پوزيتسياسىندا ءادىل ەسىمدى ازامات جۇمىس ىستەيدى, ول ءوزىنىڭ نەگىزگى جۇمىسىنان بولەك اپتاسىنا ەكى رەت ءبىزدىڭ ايماقتىڭ جاس ماماندارىنا امەريكالىق الىپ كورپوراتسيادا جۇمىس ىستەۋگە دايىندالۋعا كومەكتەسەدى», دەيدى ن.ماحمۇدوۆ.
كوللاجدى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل ,«EQ»
شەتەلدەگى مامانداردىڭ كوبىنىڭ تەحنيكالىق قابىلەتتەرى باسىم. ويتكەنى قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى باعدارلامالىق ينجەنەريا مەن ينفورماتيكا سياقتى سالالارعا باسا نازار اۋدارادى. تسيفرلاندىرۋداعى قازاق بىلىكتىلەرى الەمدىك تەحنولوگيا يندۋسترياسىنىڭ نەگىزگى ءتىلى – اعىلشىن ءتىلىن دە ەركىن مەڭگەرگەن. اقش-تاعى مامانداردىڭ ايتۋىنشا, زاماناۋي جانە پروگرەسسيۆتى ورتالىق ازيا قوعامىنان شىققان ماماندار اقش-تىڭ كورپوراتيۆتىك نورمالارىنا تەز بەيىمدەلەدى. قازاقستان ەتنوستىق جانە ءدىني ارتۇرلىلىكتىڭ جوعارى دەڭگەيىمەن ەرەكشەلەنەتىندىكتەن, ءارتۇرلى ورتاداعى ادامدارمەن ىنتىماقتاستىققا اشىق.
«Booking.com» كومپانياسىنىڭ (امستەردام) IT مامانى ماقسۇت نارىكبي قازاقستاننىڭ تسيفرلاندىرۋ باعىتى, ءتىپتى, ەۋروپا مەن اقش-تى دا ارتتا قالدىرا الاتىنىن اتاپ ءوتتى.
«قازاقستانداعى تسيفرلاندىرۋ دەڭگەيى كەيىنگى 5-10 جىلدا بۇرىنعى جاعدايمەن سالىستىرعاندا وتە جاقسى دەپ ويلايمىن. ايتا كەتەرلىك جايت, باسقا مەملەكەتتەرمەن سالىستىرعاندا, ەۋروپا مەملەكەتتەرىمەن نەمەسە اقش-پەن, ت.ب. IT سالاسى دامىعان مەملەكەتتەرگە قاراعاندا, جالپى ءبىزدىڭ دەڭگەيىمىز جاقسى. شىنى كەرەك, ءبىز كوپتەگەن ماسەلەمەن, مىسالى, سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەسىپ كەلەمىز. وسى ماسەلە تسيفرلاندىرۋدىڭ كومەگىمەن شەشىلەدى دەگەن ويدامىن. بۇل سالا ازاماتتىڭ مەملەكەتپەن قارىم-قاتىناسىنىڭ بارلىق تۇسى دەپ ايتسام, ارتىق ەمەس», دەيدى م.نارىكبي.
الەمدەگى IT-cالانىڭ ۇلكەن جەتىستىگى – تسيفرلىق بانكتەردىڭ پايدا بولۋى. بۇل جەتىستىك نارىقتا جاڭا جولدار سالىپ, سالانىڭ ەكىنشى تىنىسىن اشتى. كەي مەملەكەتتەردە وسى تۇرعىدان ءبىراز ماسەلە بار. مىسالى, گەرمانيادا حالىق ءالى كۇنگە دەيىن قاعاز اقشا ۇستايدى, ال گوللانديادا كەرىسىنشە قاعاز اقشا مۇلدەم پايدالانبايدى. وسىنداي ءارتۇرلى دەڭگەي بار. قازاق ماماندارىنا نارىقتىڭ وسى الاڭىندا مىڭداعان مۇمكىندىك بار دەيدى «Booking.com» كومپانياسىنىڭ قازاق قىزمەتكەرى م.نارىكبي. ول ءبىزدىڭ ەلدەگى كەيبىر ماسەلەنى شەشۋگە ۇلگى بولاتىن ۇسىنىس تا ايتتى. تسيفرلاندىرۋ كولەڭكەلى ەكونوميكانى قالاي جوياتىنى تۋرالى بايانداپ بەردى. «مەن گوللانديادا تۇرامىن, وسى جەردە كاسىپ اشۋعا ارنالعان كوپتەگەن مەملەكەتتىك جەڭىلدىك بار. ول جەڭىلدىكتەر تسيفرلىق ونىمدەر رەتىندە ۇسىنىلعان. تولەم قابىلداۋ ءۇشىن گوللانديا ءوزىنىڭ تولەم جۇيەسىن قۇرعان, ول PIN دەپ اتالادى. بۇل جۇيەنىڭ قىزىعى – مەملەكەت كارتالاردى قولدانباي, ونلاين تولەم جۇرگىزەدى, ياعني مەملەكەتكە ەشقانداي تاۋەلدىلىك بولمايدى. مىسالى, ۇيىڭىزگە سانتەحنيك كەلەتىن بولسا, تولەم كەزىندە ءوزىنىڭ پوستتەرمينالىن ۇسىنادى. بۇل جەردە تسيفرلاندىرۋدىڭ ارتىقشىلىعى – مەملەكەتتەگى كولەڭكەلى نارىقتى جويادى», دەيدى ول. راس, تسيفرلاندىرۋ جۇيەسى قانشا جەردەن ءوسىپ-وركەندەگەنىمەن, بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە مەملەكەت تىزگىندى ءوز قولىنا الۋى كەرەك.
تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باعدات مۋسين قازىرگى كەزەڭدە مەملەكەت ساياساتى ەلدەگى يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيەنى قارقىندى دامىتۋعا باعىتتالىپ وتىرعانىن ايتقان ەدى. ونىڭ ىشىنە ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ, IT-ينفراقۇرىلىم مەن ۆەنچۋرلىق قورلاردى قۇرۋ, شەتەلدىك تەحنولوگيالىق كومپانيالاردى تارتۋ جانە جەرگىلىكتى ستارتاپتار ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋ كىرەدى. ەسكە سالا كەتەيىك, شەتەلدىك ءىرى تەحنولوگيالىق كومپانيالاردا جۇمىس ىستەيتىن قازاق IT مامانداردىڭ قاۋىمداستىعى ىسكە قوسىلعان ەدى. ول – «Digital Nomads». بۇگىندە ونىڭ قۇرامىندا 400-دەن استام مامان بار. ء«ىت-سالاسىنداعى ينۆەستيتسيا كولەمى ءوسىپ, ستارتاپتار كرەمني القابىنىڭ اكسەلەراتسياسىنا دا شىعىپ ءجۇر. بۇل – ءبىزدىڭ تسيفرلىق ونىمدەرىمىزدىڭ حالىقارالىق ارەنادا باسەكەلى بولۋىنىڭ كەپىلى. «Astana Hub» – ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى «Google for Startups»-ءتىڭ جالعىز سەرىكتەسى. وسىلايشا, قازاقستان ايماقتىڭ ءىرى IT ويىنشىسىنا اينالىپ كەلەدى», دەگەن ەدى ب.مۋسين.
مينيستر قازاقستاندىق IT-قىزمەتتەردىڭ ەكسپورتىن ۇلعايتۋ ءۇشىن جاقىن ارادا وڭتۇستىك-شىعىس ازيا مەن تاياۋ شىعىستا «Silkroad hub» وكىلدىكتەرى اشىلاتىنىن دا مالىمدەگەن. سونداي-اق بىلىكتى مامانداردى تارتۋ ءۇشىن «Digital Nomad Visa» جوباسى ىسكە اسىرىلادى. بۇگىندە ەل نارىعىندا ستارتاپتارعا 145 ملن دوللار ينۆەستيتسيا سالعان 24 ۆەنچۋرلىق قور جۇمىس ىستەيدى. مۇنىڭ ءبارى – مەملەكەتتىڭ بەلسەندى ساياساتى مەن IT-سالاعا قىزىعۋشىلىقتىڭ كۇرت ءوسۋىنىڭ ناتيجەسى.
