ينفوگرافيكانى جاساعان – امانگەلدى قياس, «ەQ»
S&P Global Ratings «قارجى ينستيتۋتى» باعىتى بويىنشا ديرەكتور سەرگەي ۆورونەنكونىڭ سوزىنشە, 2024 جىلى بانكتەردىڭ جيىنتىق كىرىسى تۇراقتى ديناميكاعا يە بولادى, ءتىپتى رەكوردتىق دەڭگەيگە جەتۋى مۇمكىن.
«بۇل تاپقان پايدا كولەمى بويىنشا رەكوردتىق جىل بولادى. سونداي-اق ءبىز كاپيتالعا ورتاشا قايتارىمدى 25-30 پايىز كولەمىندە كۇتەمىز, بۇل الەمنىڭ كوپتەگەن دامۋشى ەكونوميكالارىمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي جوعارى. بانكتەر تابىسىنىڭ مول بولۋى نەسيە بويىنشا ساقتالىپ وتىرعان جوعارى پايىزدىق مولشەرلەمەلەرگە دە بايلانىستى. ءارى بانك سەكتورى اكتيۆتەرىنىڭ باسىم بولىگى باعالى قاعاز, ءوتىمدى اكتيۆتەردە ورنالاستىرىلعان. بۇل قارجى ينستيتۋتتارىنا ءوز تابىسىن ەسەلەي تۇسۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سوڭعى بىرنەشە جىلدا نەسيە پورتفەلى ءبىرشاما ءوستى, اسىرەسە جوعارى مارجالى بولشەك پورتفەل», دەيدى ساراپشى.
اگەنتتىكتىڭ بازالىق ستسەناريىنە سايكەس بانكتەردىڭ نەسيە پورتفەلىنىڭ ءوسىمى بىرتىندەپ باياۋلايدى, ويتكەنى يپوتەكانى سۋبسيديالاۋ باعدارلاماسى ازىرگە توقتاپ تۇر. دەگەنمەن بانكتەردىڭ بۇرىن بەرگەن نەسيەلەرى ەسەبىنەن جينايتىن پايىزدىق تابىستىڭ شىڭى كەلەر جىلعا سايكەس كەلەتىن ءتارىزدى. S&P باعالاۋى بويىنشا, قازاقستانداعى بانكتەر ءۇشىن جاقىن بولاشاقتا پايىزدىق كىرىستىڭ ودان ءارى ءوسۋى جانە پايىزدىق مارجانى كۇشەيتۋ مۇمكىندىكتەرى وتە شەكتەۋلى. وسىعان بايلانىستى بانكتەر بۇل شەكتەۋلەردى كوميسسيالىق كىرىس ارقىلى وتەي الادى. ارينە, كوميسسيا ەندى ماڭىزدى ءرول اتقارا باستايدى. قازىر كليەنتتەردىڭ كوميسسيالىق تابىسى ءۇشىن التى بانك توبى قاتتى باسەكەگە ءتۇسىپ جاتىر», دەيدى اگەنتتىك وكىلى.
مۇنداي ءۇردىس, ارينە, قارجى ينستيتۋتتارى اراسىنداعى باسەكەنى كۇشەيتىپ, ءوز كەزەگىندە بانكتەردىڭ تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتا تۇسۋىنە جول اشادى.
ساراپشىلار بانكتەردەگى نەسيە كولەمىنىڭ دەپوزيتكە قاراعاندا ەكى ەسە جىلدام وسەتىنىن دە حابارلايدى.
«جاناما كورسەتكىش – بولشەك نەسيەنىڭ بولشەك دەپوزيتكە قاتىناسىن دا ەسكەرمەي كەتۋگە بولمايدى. سوڭعى ەكى جىلدا بولشەك نەسيە پورتفەلى شامامەن 30-40 پايىزعا ءوستى, ال بولشەك دەپوزيت پورتفەلى 2021 جىلى – 22 پايىزعا, 2022 جىلى 16 پايىزعا ءوستى. بۇل بولشەك نەسيەلەۋ وسىمىمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە تومەن. الايدا بولشەك نەسيەلەۋ ءوسىمى قارقىنىنىڭ باياۋلاي باستاۋى الداعى كەزەڭدەردە بانك سەكتورىنىڭ دامۋىنا وڭىنان اسەر ەتۋى مۇمكىن دەپ سانايمىز. ۇزاقمەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا نەسيە شىعىندارىنىڭ قۇنى 1 پايىزعا دەيىن تومەندەۋى مۇمكىن, بۇل بۇرىن-سوڭدى بولماعان تاريحي مينيمۋم», دەيدى سەرگەي ۆورونەنكو.
بۇل رەتتە بولشەك نەسيە ءوسىمىنىڭ باياۋلاۋىنا تۇرعىن ءۇي قارىزىنا دەگەن سۇرانىستىڭ ازايۋى جانە بولشەك ساۋدا سەگمەنتىندەگى رەتتەۋدىڭ كۇشەيۋى ىقپال ەتپەكشى.
قازىرگى ۋاقىتتا ەلدەگى جەكە تۇلعالار راسىمدەگەن نەسيە كولەمى 18 ترلن تەڭگەنى ماڭايلاسا, قارىز الۋشىلار سانى – 8 ميلليون ادام. ساراپشى سوزىنشە, ەلدەگى نەسيە قارىزىنا قاتتى باتقان ايماقتار – ەڭ ءىرى مەگاپوليستەر – الماتى, استانا جانە شىمكەنت ەكەن. S&P Global Ratings ەسەپتەۋىنشە, قازاقستاندا حالىقتىڭ 75 پايىزىندا ءالى تولەنىپ بىتپەگەن تۇتىنۋشىلىق نەسيە بار. ساراپشى بورىشتىڭ ايماقتىق تۇرعىدا دا, جالپى حالىق اراسىندا دا ءبولىنىسى بىركەلكى ەمەس ەكەنىن ايتادى. سونىمەن قاتار ءۇي شارۋاشىلىقتارى جالپى قارىزىنىڭ ءىجو-دەگى ۇلەسى 13 پايىز بولعان. ونىڭ ايتۋىنشا, تابىسى تومەن حالىقتىڭ قارىزدى كوپتەپ الۋى بانك سەكتورىنا الداعى ۋاقىتتا قيىندىق تۋدىرۋى مۇمكىن. بۇعان قوسا پايىزدىق مولشەرلەمەنىڭ تومەندەۋى دە حالىقتىڭ نەسيەگە دەگەن تابەتىن ارتتىرا ءتۇسۋى ابدەن ىقتيمال.
ساراپشى پايىمىنشا, سوڭعى بىرنەشە جىلدا بانك سەكتورى قۇرىلىمىنىڭ وزگەرۋىنە بىرنەشە فاكتور اسەر ەتتى. ولار – بانكتىك باقىلاۋدىڭ كۇشەيۋى, بولشەك نەسيەلەۋگە قاتىستى تاۋەكەلدەردى مەيلىنشە سالماقتى باسقارۋ, ۆاليۋتالىق نەسيە ۇلەسىنىڭ ازايۋى. قازىرگى ۋاقىتتا ۆاليۋتالىق نەسيە ۇلەسى 2014 جىلعى 35 پايىزدان ءبىراز ازايدى, قازىر 10 پايىزدان دا تومەن. ونىڭ ەسەسىنە يپوتەكالىق نەسيەلەۋ ۇلەسى ارتىپ كەلەدى. قازىر ونىڭ ۇلەسى – 35 پايىز. 2017 جىلى 25 پايىز بولعان.
S&P ساراپشىلارى الداعى بىرنەشە جىل بەدەرىندە قازاقستان ىشكى جالپى ءونىمى ء(ىجو) تومەندەيتىنىن ايتادى. اناليتيكتەر دەرەگىنشە, 2024 جىلى ءىجو – 4 پايىزعا وسەدى, ال 2025 جىلى – 3,5 پايىز, 2026 جىلى 2,7 پايىز بولماق. بيىل ءىجو 4,7 پايىزعا جەتپەك.
«ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە سالىق-بيۋدجەت ساياساتىنىڭ قاتاڭداۋىنا بايلانىستى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمى باياۋلاۋى مۇمكىن دەپ كۇتەمىز. بىزدىڭشە, ينفلياتسيا 2023 جىلى 14 پايىز بولادى جانە 2026 جىلعا دەيىن بىرتىندەپ 5 پايىزعا تۇسەدى. قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ مۇناي سەكتورىنا شوعىرلانۋى جانە كاسپي قۇبىر كونسورتسيۋمىنىڭ (كقك) قۇبىر جەلىسى ارقىلى مۇناي ەكسپورتى – بۇل ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن وسالدىقتىڭ نەگىزگى فاكتورلارى», دەيدى دامۋشى نارىقتار بويىنشا ەكونوميست ۆالەري رەزۆىي.
اگەنتتىك سونىمەن بىرگە, اقش, قىتاي جانە ەۋروايماقتاعى ەكونوميكانى نە كۇتىپ تۇرعانىنا بارلاۋ جاسايدى. ولاردىڭ جورامالى بويىنشا اتالعان ءۇش ايماقتا جاقىن ارادا مونەتارلىق ساياسات قاتاڭداپ, ەكونوميكالىق ءوسىم باياۋلايدى, تيىسىنشە ينفلياتسيالىق تاۋەكەلدەر ساقتالادى. S&P امەريكا ەكونوميكاسىنىڭ ءىشىنارا قىزىپ كەتكەنىن ايتادى. بۇعان اسەر ەتكەن فاكتورلار – قاتاڭ ەڭبەك نارىعى, وتە جوعارى ەكونوميكالىق ءوسىم (2023 جىلى ءۇشىنشى توقساندا ەكونوميكالىق ءوسىم 4,9 پايىز بولدى) جانە جوعارى ينفلياتسيا. سوندىقتان 2024 جىلدىڭ سوڭىندا پايىزدىق مولشەرلەمە تاعى دا جوعارىلاۋى مۇمكىن دەيدى اگەنتتىك ساراپشىلارى. وعان دەيىن ول جوعارى دەڭگەيدە (قازىرگى ۋاقىتتا 5,2-5,5 پايىز) ساقتالادى. سونىمەن بىرگە اگەنتتىك بولجامى بويىنشا كەلەسى جىلى بۇل كورسەتكىش 4,5 پايىزدى قۇراسا, 2026 جىلعا قاراي 2,6 پايىزعا دەيىن تومەندەيدى. ارينە, مۇنىڭ بارلىعى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ەل نارىعىنا دا اسەرىن تيگىزبەي وتپەيدى.
اگەنتتىك اناليتيكتەرىنىڭ بولجاۋىنشا, بيىل جىل سوڭىندا دوللارعا قاتىستى تەڭگە باعامى 465 تەڭگە بولادى, 2024 جىلى 475 تەڭگە ماڭايىندا قالىپتاسۋى مۇمكىن.
سونىمەن قاتار اگەنتتىك 2023 جىلداعى قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق كورسەتكىشى 2,5 پايىزدىق وسۋمەن ءتامامدالسا, 2024 جىلى – 3,5 پايىزعا, ال 2025 جىلى 3,7 پايىزعا دەيىن ءوسىم كورسەتەدى دەپ بولجايدى.
