ءىس-شارانى اوسشك حاتشىلىعى مەن «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى ۇيىمداستىردى. فورۋم قازاقستاننىڭ ۇيىمعا توراعالىعى اياسىندا ءوتىپ وتىر. اوسشك كەڭىستىگىندە بيىل ىسكەرلىك شارالارىنىڭ كۇن ءتارتىبى ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن ىلگەرىلەتۋ جانە جاسىل قارجىلاندىرۋ ماسەلەلەرىنە, سونداي-اق وسى سالاداعى كەيبىر بيزنەس, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى تانىستىرۋعا ارنالدى.
ىسكەرلىك كەڭەستىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىسقان ازيا كەڭەسى باس حاتشىسى قايرات سارىباي ءسوز سويلەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ازيا ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋى مەن وڭىرلىك جانە جاھاندىق دەڭگەيدەگى ماڭىزىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى ۇيىمداعى ەكونوميكالىق الەۋەتكە يە.
«ازيا ەكونوميكاسىنىڭ جاھاندىق ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى تۇراقتى ءوسىپ كەلەدى. 2030 جىلعا قاراي 50 پايىزدان اسادى دەگەن بولجام بار. وسىلايشا, ەكونوميكالىق ولشەمدى ماڭىزدى ەتەدى. اوسشك-ءنىڭ وسى ولشەمدەگى باسىم باعىتتارى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ, ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار, تۋريزم, كولىك دالىزدەرى, اۋىل شارۋاشىلىعى, قارجى, ساۋدا جانە ينۆەستيتسيانى قامتيدى. اوسشك ىسكەرلىك كەڭەسى كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگان رەتىندە وسى تۇرعىدا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس ۇيىمدارى مەن مەملەكەتتىك ورگاندارى وكىلدەرىن بىرىكتىرۋدە ماڭىزدى ءرول اتقارادى», دەدى ق.سارىباي.
وسى ورايدا, جيىن بارىسىندا باسىم باعىتتارعا سايكەس كەلەتىن ماڭىزدى تاقىرىپتار تالقىلاناتىنىن جەتكىزدى. اتاپ ايتقاندا, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى, جاسىل قارجىلاندىرۋ جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى. بايانداماشىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, بۇل ماسەلەلەر ازيانىڭ بولاشاعىن قالىپتاستىرادى, العا جىلجۋىنا ۇلەس قوسادى. تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنا (SDG) قول جەتكىزۋدە ماڭىزدى ءرول اتقارادى.
«شاعىن جانە ورتا بيزنەس – كوپتەگەن ەلدىڭ, اسىرەسە دامۋشى مەملەكەتتەر ەكونوميكاسىنىڭ اجىراماس بولىگى. جۇمىس ورىندارىن اشىپ, ەكونوميكانىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى. جاھاندىق بيزنەستىڭ شامامەن 90 پايىزىن جانە جۇمىسپەن قامتۋدىڭ 50 پايىزدان استامىن قۇرايدى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس ايەلدەر مەن جاستار سەكىلدى ەڭبەك نارىعىنداعى وسال توپتارعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ق.سارىباي.
سپيكەر اوسشك-گە ازيا اۋماعى مەن حالقىنىڭ 90 پايىزىن قامتيتىن 28 مەملەكەت ەنگەنىن تىلگە تيەك ەتتى. مۇشە ەلدەر اراسىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سەكتورىنداعى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى ىلگەرىلەتۋگە, دامۋىنا قولايلى جاعداي جاساۋ ماقساتىندا ءتيىمدى شەشىمدەر ۇسىنۋعا دايىن ەكەنىن جەتكىزدى.
«اوسشك-ءنىڭ 2022 جىلعى VI cامميتىندە باستالعان جانە بيىلعى مينيسترلەر كەڭەسى ماقۇلداعان ايماقتىق ۇيىمعا اينالۋى مۇشە مەملەكەتتەر اراسىنداعى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق پەن ينتەگراتسيانى نىعايتۋعا جول اشادى. بۇدان بولەك, قاۋىپسىز جانە ءتيىمدى كولىك دالىزدەرى مەن تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا باعىتتالعان اوسشك تۇراقتى بايلانىس جونىندەگى كەڭەسىن قۇرۋ جونىندەگى تۇجىرىمدامانىڭ جوباسى قاراستىرىلىپ جاتىر.
سونداي-اق اكادەميالىق ىنتىماقتاستىقتى, عىلىمي جوبالاردى جانە ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ ۇتقىرلىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ سەرىكتەستىك جەلىسىن قۇرۋدا ىلگەرىلەۋشىلىك بار. سەرىكتەستىك جەلىسى سالالىق قاجەتتىلىكتەردى جانە قالىپتاسىپ كەلە جاتقان نارىقتىق تەندەنتسيالاردى شەشۋگە ارنالعان باعدارلامالاردى ازىرلەۋدى ىنتالاندىرۋ ارقىلى ەڭبەك نارىعىنا وڭ اسەر ەتۋ مۇمكىندىگىنە يە», دەدى ق.سارىباي.
«اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ تورالقا توراعاسى رايىمبەك باتالوۆ اوسشك ىسكەرلىك كەڭەسىندە ەلدەر اراسىندا ساپالى ءوزارا بايلانىس پەن ىنتىماقتاستىق قۇرۋعا مىندەتتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى تۇرعىسىنان ەلدەرىمىزدىڭ ءتيىستى رەسۋرستارعا تۇراقتى قول جەتكىزۋىن قامتاماسىز ەتۋدى, اۋىل شارۋاشىلىعى مەن تاماق ونەركاسىبى سالاسىندا تاجىريبە الماسۋدى جانە وزىق تەحنولوگيالار ترانسفەرتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان مەحانيزمدەر مەن ستراتەگيالاردى ازىرلەۋدى قاراستىرۋىمىز كەرەك. بۇل ءوندىرىستىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, وڭىردەگى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋعا قاجەت.
ازىق-ت ۇلىك ەكسپورتىنىڭ ساياسي ماڭىزى تۇراقتى تۇردە ارتا تۇسەتىنى انىق. كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنىڭ سالدارى, سانكتسيالار, جاھاندىق جەتكىزۋ تىزبەگىنىڭ بۇزىلۋى, وتىن-ەنەرگەتيكالىق داعدارىس جانە شيەلەنىسكەن گەوساياسي پروتسەستەر بۇعان باستى سەبەپ. ماسەلەن, كەيىنگى ەكى جىلدا ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ يندەكسى 46,5 پايىزعا ءوستى. مۇنداي كەدەرگىنى قازاقستان سەكىلدى ەكسپورتتاۋشى ەلدەردە ءوندىرىس كولەمىن ۇلعايتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ساۋداسىنداعى كەدەرگىلەردى جويۋ جانە ترانزيتتىك دالىزدەردىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ ارقىلى عانا ەڭسەرۋگە مۇمكىندىك بار», دەدى ر.باتالوۆ.
بايانداماشى قازاقستان مەن ورتالىق ازيا ەلدەرى سۋ رەسۋرستارىنىڭ تاپشىلىعى پروبلەماسىمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعانىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسىن شەشۋ, تيىسىنشە, سۋ-ەنەرگەتيكا كەشەنىن باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋمەن جانە سۋ ۇنەمدەيتىن تەحنولوگيالاردى قولدانۋمەن بايلانىستى.
«اوسشك ەلدەرى ءۇشىن ءبىر-بىرىمەن بايلانىستى ەكى تاقىرىپ – جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى جانە جاسىل قارجى. جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنە كوشۋ تەك ەكولوگيالىق ماڭىزدى قادام ەمەس, سونىمەن بىرگە ەكونوميكانى دامىتۋعا ۇلەس قوسادى. بۇل سالاداعى ىنتىماقتاستىق جاھاندىق كليماتتىڭ وزگەرۋىنە ىقپال ەتىپ وتىرعان قازبا وتىندارىنا, كومىرگە, مۇناي مەن گازعا تاۋەلدىلىكتى ازايتادى. الايدا تازا ەنەرگەتيكا كوزدەرى كەڭەيۋگە ءتيىس. قازىرگى تاڭدا ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 29 پايىزى عانا جاڭارتىلاتىن كوزدەردەن الىنادى», دەدى ر.باتالوۆ.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى تيمۋر جاقسىلىقوۆ شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سالاسىنداعى قازاقستاندىق باسىم باعىتتارعا ناقتى توقتالىپ, شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن ءوزارا ءتيىمدى بايلانىس ورناتۋدىڭ وزەكتى اسپەكتىلەرىن كورسەتىپ بەردى. وسى ورايدا ول ازيا كەڭەسى ۇسىنىپ وتىرعان مۇنداي كوپجاقتى الاڭداردىڭ ىرگەلى ىستەردى ىلگەرىلەتۋگە يگى اسەرىن تيگىزەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. ءىس-شاراعا قاتىسىلۋشىلاردى قۇتتىقتاعان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ءنازيرا نۇرباەۆا ىسكەرلىك كەڭەستىڭ رولىنە, سونداي-اق ىسكەرلىك توپتاردىڭ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى جولعا قويۋىنا ايرىقشا نازار اۋداردى.
باسقوسۋدا قازاقستان, قىتاي, رەسەيدىڭ اوسشك ىسكەرلىك كەڭەسىندەگى وكىلدەرى, سونداي-اق ەسكاتو, «بۇۇ-ايەلدەر» قۇرىلىمى, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمى, ەۋرازيالىق دامۋ بانكى سەكىلدى حالىقارالىق ۇيىمداردان شاقىرىلعان مامان, ساراپشىلار ءوز تاجىريبەلەرىمەن, ساراپتامالارىمەن ءبولىستى.
وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا ىسكەرلىك كەڭەس ءVىى پلەنارلىق سەسسيانى 2024 جىلدىڭ 3-4 توقسانىندا وتكىزۋ جونىندە شەشىم قابىلدادى. وندا شاعىن جانە ورتا كاسىپورىنداردىڭ قىزمەت كورسەتۋ اسپەكتىلەرى, جاساندى ينتەللەكت, ايەلدەردىڭ ءرولى, تۇراقتى دامۋ, تسيفرلىق ساۋدا, وندىرىستىك ۇقساتۋ تىزبەگى, لوگيستيكا سەكىلدى ءومىردىڭ وزەكتى پروبلەمالارى تالقىعا تۇسەتىن بولادى. سونىمەن بىرگە اوسشك Iسكەرلىك كەڭەسى مەن اوسشك ساراپتامالىق ورتالىقتارى فورۋمىنىڭ بىرلەسكەن ەكى جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ باستاماسى ماقۇلداندى.
ىسكەرلىك باعدارلاماسى قازاقستان, تاجىكستان جانە رەسەيدىڭ ينۆەستيتسيالىق احۋالى مەن مۇمكىندىكتەرى تۋرالى تۇساۋكەسەرلەر سەرياسىمەن اياقتالدى. اوسشك ەلدەرى اۋديتورياسىندا مۇنىمەن قاتار اگروونەركاسىپ, جاسىل ەنەرگيا جانە سمارت فەرمەرلىك سالاسى بويىنشا بىرقاتار قىزىقتى جوبا ۇسىنىلدى.
