بالىق بازارى قىزىپ تۇر

بالىق سالاسى – ەكونوميكالىق ءوسۋ­دىڭ جانە حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋدا ماڭىزدى سالالاردىڭ ءبىرى. مەملەكەت باسشىسى جولداۋىندا «بالىق سالاسى ەرەكشە نازار اۋدارۋعا لايىق» دەگەن ەدى.

«ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى كاسپي يتبالىعىنىڭ پوپۋلياتسياسىن ساقتاۋعا مەملەكەتتىك تابيعي رەزەرۆات قۇرۋدى جەدەلدەتۋگە قاتىستى 2023 جىلعى ساۋىردە جاراتىلىستانۋ-عىلىمي نەگىزدەمە (جعن) بەكىتىلدى. جعن نەگىزىندە قازىرگى ۋاقىتتا تەحنيكو-ەكونوميكالىق نەگىزدەمە ازىر­لەنىپ جاتىر. ناتيجەلەردى جىل سوڭىندا الامىز. رەزەرۆات 2024 جىلعى ماۋسىمدا دەربەس زاڭدى تۇلعا رەتىندە قۇرىلادى», دەيدى مينيستر.

سونداي-اق ول كاسپي تەڭىزىندە زاڭ­سىز بالىق اۋلاۋدىڭ جولىن كەسۋ جونىندەگى جۇمىستى جانداندىرۋعا 2023 جىل­عى ناۋرىزدا ەكولوگيا مينيسترلىگى مەن ىش­كى ىستەر مينيسترلىگى جايىق-كاس­پي باسسەينىنىڭ سۋ ايدىنىندا براكونەر­لىكپەن كۇرەس جونىندەگى 2023-2025 جىل­دارعا ارنالعان بىرلەسكەن جوسپارى بەكى­تىلىپ, تەڭىزدە باقىلاۋ جۇمىسى كۇشەي­تىلگەنىن جەتكىزدى.

«اتىراۋ قالاسىنداعى مەملەكەتتىك بەكىرە زاۋىتىنىڭ وندىرىستىك بازاسىن جاڭعىرتۋ جوسپارلاندى. 2023 جىلعى ناۋ­رىزدا مينيسترلىك ءتيىستى جول كارتانى بەكىتتى. زاۋىت قۇرىلىستارىنىڭ تۇراق­تىلىعىنا تەحنيكالىق تەكسەرۋ جۇر­گىزىلدى, بيولوگيالىق نەگىزدەمە ازىر­لەندى. ماۋسىم ايىندا زاۋىتتى دا­مىتۋ تۇجىرىمداماسى جانە جوبا­لىق-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەۋگە تەح­ني­كالىق تاپسىرما بەكىتىلدى», دەيدى ە.نىسانباەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, 2023 جىلعى قىر­كۇيەكتە بالىق شارۋاشىلىعىن دا­مىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى باعدار­لاماسىنا بالىق ونىمدەرىن قايتا وڭ­دەۋ جۇمىسىن سۋبسيديالاۋ بويىنشا مەم­لەكەتتىك قولداۋ شارالارىن ەن­گىزۋدە وزگەرىستەر بار. سونداي-اق بال­ىق شارۋاشىلىعىنا ينۆەستيتسيالىق جو­بالار ءۇشىن بيۋدجەتتەن نەسيە بەرۋ مۇم­كىندىگى تۇرىندە قوسىمشا ەنگىزىلدى. وعان بالىق رەسۋرستارىن ساقتاۋ, مولايتۋ, ونەركاسىپتىك بالىق اۋلاۋدى دامىتۋ, قايتا وڭدەۋ جۇمىستارى كىرەدى. بيىل قاراشا ايىندا پارلامەنت ماجىلىسىنە بيزنەستى مەملەكەتتىك قولداۋدى كەڭەيتۋگە قۇقىقتىق نەگىزدى كوزدەيتىن «اكۆاوسىرۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ەنگىزۋ جوسپارلانعان.

«بيىل 10 ايدا 34,9 مىڭ توننا بالىق اۋلاندى, 13,2 مىڭ توننا بالىق ءوسىرىلدى. 15,6 مىڭ توننا بالىق ەكسپورتتالىپ, 32 مىڭ توننا يمپورتتالدى. سالانى تابىستى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى تەتىگى – بيزنەستى سۋبسيديالاۋ جانە سالىقتىق جەڭىلدىكتەر تۇرىندە باستاپقى كەزەڭدە قولداۋ. قازىر بالىق ءوسىرۋدىڭ باعىتتارىن سۋبسيديالاۋ كوزدەلگەن. بۇل – كۇردەلى سالىمدارعا, تەحنيكا مەن جابدىقتاردى ساتىپ الۋعا ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا بەرۋ, سونداي-اق بالىق وسىرۋگە ارنالعان نەگىزگى كومپونەنتتەرگە, اتاپ ايتقاندا, جەم, شاباق جانە ءدارى-دارمەك ساتىپ الۋعا ارنالعان شىعىنداردى وتەۋ. 2023 جىلى سۋبسيديالاۋعا 4,1 ملرد تەڭگە كوزدەلگەن, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 4 ەسە كوپ. سالالىق باعدارلاما شەڭبەرىندە جىل سايىن سۋبسيديالاۋعا بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قاراجات كولەمى ۇلعايادى», دەدى ە.نىسانباەۆ.

ونىڭ سوزىنشە, بيزنەس ءۇشىن قو­لاي­لى جاعدايلار جاسالىپ جاتىر. ماسەلەن, وندىرىستىك جانە ينۆەستيتسيالىق شى­عىنداردى سۋبسيديالاۋ تۇرىندە مەم­لە­كەتتىك قولداۋ شارالارى كەڭەيتىلدى, بالىق شارۋاشىلىقتارىنا سۋ بەرۋ بويىن­شا شەكتەۋلەر الىنىپ تاستالدى. بالىق ءوسىرۋ توعاندارىن جوبالىق-سمەتالىق قۇجات­تاماسىز جانە مەملەكەتتىك ساراپتامادان وتپەي-اق تەك ەسكيزدىك جوبالار نەگىزىندە سالۋعا مۇمكىندىك بەرىلدى.

«قازىر ەلىمىزدە 72 بالىق وڭدەۋ كاسىپ­­ورنى جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ىشىندە 17 كاسىپورىن جوعارى تالاپتارعا ساي جانە بالىق ونىمدەرىن ەۋروپا ەلدەرىنە ەكسپورتتاۋ قۇقىعىن الدى. بۇل رەتتە قوسىمشا تاعى وتاندىق 13 كاسىپورىن وسىنداي ەكسپورت قۇقىعىن الۋعا ءوتىنىم بەردى. سونداي-اق ەكسپورتتىق نارىقتى كەڭەيتۋ ماقساتىندا قازاقستان – قىتاي اراسىندا ۆەتەريناريالىق سەرتيفيكات كەلىسىلدى. ال قىتاي ەلىنىڭ تىزىلىمىنە 65 قازاقستان كاسىپورنى ەنگىزىلدى», دەيدى مينيستر.

وتاندىق بالىق وڭدەۋ كاسىپ­ورىن­دارىنان الەمنىڭ 21 ەلىنە بالىق ونىم­دەرىنىڭ 100-دەن اسا ءتۇرى شىعا­رىلادى, ولاردىڭ ىشىندە ەڭ ءىرى تۇتىنۋشىلار – رەسەي, گەرمانيا, نيدەر­لاند, ليتۆا, قىتاي.

«مينيسترلىك مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ۋاقتىلى جانە ساپالى ورىنداۋعا بالىق شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعدارلاماسىن ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋ جونىندە شارالار قابىلداۋدى جالعاستىرا بەرەدى», دەپ تۇيىندەدى بالىق سالاسىن مينيستر.

سونىمەن قاتار جيىندا بالىق شا­رۋاشىلىعىنان باسقا دا ەكولوگيالىق ماسەلەلەر جونىندە ايتىلدى. كوپتەن كوپشىلىكتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ورمان­شىلاردىڭ الاتىن جالاقىسى مەن جاعدايى ءسوز بولدى. اباي اۋدانىندا 14 جۇمىسشىنىڭ قازاسىنا سەبەپ بول­عان ورمان ورتىنەن كەيىن ۇكىمەت ورمانشىلاردىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان ەدى. ە.نى­سانباەۆ 100 پايىزعا كوتەرىلگەن جالا­قىنىڭ قازىرگى كولەمى قانداي ەكەنىن ايتتى.

«بۇگىندە ورمان سالاسىنداعى ورتا بۋىن ماماندارى شامامەن 180 مىڭ­نان 220 مىڭعا دەيىن جالاقى الادى. ورمان­شىلار جالاقىسى 140 مىڭنان 180 مىڭ تەڭگەگە دەيىنگى ارالىقتا. ال باسشىلىق قىزمەتتەردىڭ جالاقى مولشەرى 280 مىڭنان 350 مىڭ تەڭگەگە دەيىنگى ارالىقتا كوتەرىلدى», دەدى مينيستر.

سونداي-اق ول ورمان جانە بالىق شارۋا­شىلىعى ەڭ تومەن جالاقى الا­تىنداردىڭ قاتارىندا ەكەنىن راستادى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ كەيىنگى مالىمەتى بويىنشا تامىز ايىندا ەلىمىزدە ورتاشا اريفمەتيكالىق جالاقى 365 502 تەڭگە بولدى. ال قاراپايىم ور­مانشىنىڭ جالاقىسى ودان ەكى ەسە از ەكەنى بايقالادى.

كيىكتەردىڭ دە ماسەلەسى كۇيىپ تۇر. اسىرەسە تالاپشىل قوعام ءمۇيىزدى قايدا جاراتادى دەگەن سۇراقتى قارشا بوراتىپ جاتىر. ايتكەنمەن قۇزىرەتتى ورىنداردان اشىق ءارى تۇشىمدى جاۋاپ بولماي, ەل ىشىندە قۇرىققا سىرىق جالعانىپ جاتقانى دا جاسىرىن ەمەس. وسى تۇيتكىلدىڭ تۇپ­كىلىكتى ءتۇيىنىن ءبىلۋ ماقساتىندا قويعان ساۋالىمىزعا: «كيىكتەردىڭ ءمۇيىزىن شەتەلگە ساتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», دەپ جاۋاپ قاتتى ەكولوگيا ءمينيسترى. ەلىمىزدە كيىك مۇيىزدەرىن سىرتقا ساتۋ جاعى قاراستىرىلىپ جاتقانىن, رۇقسات الۋ 2025 جىلعا جوسپارلانعانىن جەتكىزدى.

«كيىك مۇيىزدەرى فارماتسەۆتيكاداعى ءداستۇرلى كومپونەنت ءارى شىعىس ەل­دەرىندەگى, نەگىزىنەن قىتايدا ءدارى-دار­مەك­تەردىڭ قۇرامداس بولىگى سانالادى. بۇگىندە كيىك مۇيىزدەرىن ەكسپورتتاۋعا مۇمكىندىگىمىز جوق. «سيتەس» سيرەك كەز­دەسەتىن جانۋارلاردى قورعاۋ جونىندەگى حالىق­ارالىق ۇيىمى جەكەلەگەن جانۋار­لاردى قولدانۋعا (ونىڭ ىشىندە كيىك تە بار) تىيىم سالدى», دەدى ە.نىسانباەۆ.

سونداي-اق مينيستر بۇگىندە جەنەۆادا كيىكتەردىڭ ءمۇيىزىن پايدالانۋعا تىيى­م سالۋدى الىپ تاستاۋ تۋرالى ماسەلە تالقى­لانىپ جاتقانىن ايتتى.

«رۇقسات الۋ مەرزىمى – 2025 جىلدىڭ باسى. بۇگىنگى تاڭدا كيىكتەردىڭ سانىن رەتتەۋدەن العان بارلىق ءمۇيىز تاڭبالانىپ, «وحوتزووپروم» مامانداندىرىلعان كاسىپورنىنىڭ ارنايى ءۇي-جايلارىندا ساقتالادى. قازىر كيىكتەردىڭ مۇيىزدەرىن ساتپايمىز, بىراق بولاشاقتا كيىكتەردىڭ مۇيىزدەرىن سىرتقى نارىققا ساتۋدى جوس­پارلاپ وتىرمىز», دەيدى ول.

ە.نىسانباەۆ نىسانعا العان اقبو­كەن­دەرگە قاتىستى اقپاراتتار لەگى تولاس­تاماي تۇر. ماسەلەن, كەشە ساتباەۆ قالا­سىندا 23 كيىكتىڭ ۇشاسى تابىلعانى انىق­تالدى. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ مالىمەتىنشە, اتىلعان اقبوكەندەر قالا­نىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان جەكە ءۇيدىڭ گاراجىنان تابىلعان.

«وقيعا ورنىن قاراۋ كەزىندە ودان باسقا 6 تەرىسى مەن 10 اقبوكەن ءمۇيىزى, 3 تەگىس ۇڭعىلى مىلتىق, 54 پاترون, «Nissan Patrol» ماركالى اۆتوماشينا تابىلىپ, تاركىلەندى. 33-40 جاس ارالىعىنداعى ءۇش كۇدىكتى ەر ادام ۇستالىپ, ولاردان زاتتاي دالەلدەمەلەر تاركىلەندى. سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەلىنگەن پوليتسيا حابارلاماسىندا.

كۇدىكتىلەر ۋاقىتشا ۇستاۋ يزولياتو­رىنا قامالدى. وسى فاكتى بويىنشا قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 339-بابىنىڭ 2-بولىگىمەن بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعالدى. وسى باپتىڭ سانكتسياسى بەس جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە بەلگىلى ءبىر لاۋازىمداردى اتقارۋ نەمەسە بەلگىلى ءبىر قىزمەتپەن اينالىسۋ قۇقىعىنان ايىرا وتىرىپ, مۇلكى تاركىلەنىپ, جەتى جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايى­رۋ تۇرىندەگى جازانى كوزدەيدى.