كاسىپورىننىڭ قوعاممەن بايلانىس بولىمىنەن ءمالىم ەتكەندەي, 21 قازاندا تەكسەرۋ جۇمىستارىنىڭ ارالىق قورىتىندىسى شىعارىلعان. سوعان سايكەس تەحنولوگيالىق قوندىرعىلاردىڭ ءبىرىنشى كەزەگى ىسكە قوسىلدى.
«قازىر زاۋىتتىڭ تاۋلىكتىك مۇناي وڭدەۋ كولەمى – 9 500 توننا. مۇناي ونىمدەرى مىناداي كولەمدە شىعىرىلا باستادى. اۆتوبەنزين – تاۋلىگىنە 1 200 توننا, ديزەل وتىنى – تاۋلىگىنە 1 500 توننا. زاۋىتتىڭ تەحنولوگيالىق قوندىرعىلارىندا الدىن الا جوسپارلانعان تەكسەرۋ جۇمىستارىنىڭ نەگىزگى بولىگى اياقتالدى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى بەكىتكەن كەستەگە سايكەس جابدىقتاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن تەحنولوگيالىق رەجىمگە شىعارۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەپ حابارلادى قوعاممەن بايلانىس ءبولىمى.
جوسپارلى تەكسەرۋ باستالعاننان بەرى بىرنەشە باعىتتا جۇمىس اتقارىلعان. بۇل – جابدىقتاردى تازالاۋ, پەشتەر مەن رەاكتورلاردى قاپتاۋ, توزعان جابدىقتار مەن كاتاليزاتورلاردى اۋىستىرۋ, كولوننالىق جابدىقتاردىڭ ىشكى قۇرىلعىلارىن موديفيكاتسيالاۋ. قازىر قىسىممەن جۇمىس ىستەيتىن تۇتىكشەلەردى تەكسەرۋ جالعاسىپ جاتىر.
«زاۋىتتا ەكولوگيالىق زاڭنامانىڭ تالاپتارىنا سايكەس قورشاعان ورتاعا شىعارىلاتىن ەميسسيالاردى انىقتايتىن اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسىن ورناتۋ قولعا الىندى. جوسپارلى تەكسەرۋ كەزىندە تەحنولوگيالىق پەشتەردىڭ مۇرجالارىنا اۆتوماتتاندىرىلعان باقىلاۋ جۇيەسىن مونتاجداۋعا قاجەتتى بارلىق جۇمىس ورىندالدى», دەپ ناقتىلادى قوعاممەن بايلانىس بولىمىنەن.
ال 29 قازاندا كاتاليتيكالىق كرەكينگ قوندىرعىسى ىسكە قوسىلىپ, تۇراقتى جۇمىس رەجىمىنە كوشىرىلگەن. بۇل قوندىرعى كەستەدەگى مەرزىمىنەن 2 كۇن بۇرىن ىسكە قوسىلىپ وتىر.
«اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قوندىرعىلارىنداعى جوسپارلى تەكسەرۋ جۇمىستارىنا مامانداندىرىلعان كاسىپورىندار تارتىلدى. ولاردىڭ جۇمىسىنا زاۋىتتىڭ ءپروفيلدى قىزمەتتەرى ءجىتى باقىلاۋ جاسادى. سونىڭ ناتيجەسىندە 29 قازاندا كاتاليتيكالىق كرەكينگ قوندىرعىسى تۇراقتى جۇمىس رەجىمىنە شىعارىلدى. بۇل سۇيىتىلعان مۇناي گازىن ءوندىرۋدى قايتا باستاۋعا, ديزەل وتىنى ءوندىرىسىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەردى», دەپ ءمالىم ەتتى كاسىپورىننىڭ قوعاممەن بايلانىس بولىمىنەن.
قازىر زاۋىتتاعى وزگە تەحنولوگيالىق قوندىرعىلاردا جوسپارلى تەكسەرۋ جۇمىستارىنىڭ نەگىزگى بولىگى مارەسىنە جەتتى. ەندى جابدىقتاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن تەحنولوگيالىق رەجىمگە شىعارۋ جوسپارلانىپ وتىر. زاۋىت تۇراقتى جۇمىس رەجىمىنە قاراشا ايىنىڭ العاشقى ونكۇندىگىندە شىعادى.
ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, قازان ايىندا اتىراۋ وبلىسىنىڭ تۇتىنۋشىلارى ءۇشىن 5 263 توننا سۇيىتىلعان گاز ءبولۋ بەكىتىلگەن. قاجەتتىلىك 6 200 توننا بولاتىن. گاز كولەمىنىڭ تومەندەۋى اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنداعى جوسپارلى تەكسەرۋ جۇمىستارىمەن بايلانىستى بولعان.
قازىر اتىراۋ وبلىسىندا سۇيىتىلعان گاز ساتاتىن 32 كاسىپورىن بار. گاز قۇيۋ ستانساسىنىڭ جالپى سانى – 103. وڭىردە اي سايىنعى قاجەتتىلىگى شامامەن 9 مىڭ توننانى قۇرايدى. الايدا ءىس جۇزىندە بولىنەتىن كولەم, جوعارىدا ايتىلعانداي, 5 مىڭ توننادان ارەڭ اسادى.
تاعى ءبىر ماسەلەنى ايتقان ورىندى بولار. بۇرىن مۇناي ونىمدەرىن بولۋگە قاتىستى كولەم ءار اي سايىن بەكىتىلەتىن ەدى. ال قازىر توقسانىنا ءبىر رەت ەسەپتەلەدى. وسىنداي ەسەپتەۋدىڭ ناتيجەسىندە ساۋىردە اتىراۋ وبلىسىنا 4 800 توننا سۇيىتىلعان گاز بولىنگەن. ال مامىردا – 5 894, ماۋسىمداعى كورسەتكىش 5 122 توننانى قۇرادى.
ەنەرگەتيكا ءمينيسترى الماسادام ساتقاليەۆ اتىراۋلىقتارمەن كەزدەسۋدە گاز تاپشىلىعىنىڭ سەبەبىنە توقتالدى. ونىڭ پىكىرىنشە, باستى سەبەپ – جۇرگىزۋشىلەردىڭ كولىگىن گازبەن جۇرۋگە اۋىستىرۋى.
«بۇل گازدى تۇتىنۋ كولەمىنىڭ وسۋىنە اكەلىپ سوعاتىنى انىق. وسىعان بايلانىستى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى كوگىلدىر وتىندى نورماتيۆتەن تىس جەتكىزۋ جونىندە قوسىمشا شارالار قابىلدادى. ءبىز اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنان 1 400 تونناعا جۋىق ءونىم جەتكىزىلەدى. ەندى «تەڭىزشەۆرويل» كومپانياسىمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەگەن ەدى مينيستر.
الايدا سۇيىتىلعان گازدى تۇتىنۋشىلار, اسىرەسە اۆتوكولىك جۇرگىزۋشىلەرى گازدىڭ باعاسىنىڭ تۇراقتى بولاعانىن قالايدى. قازىر ولاردى «گاز باعاسى قىمباتتاماي ما؟» دەگەن ساۋال الاڭداتىپ وتىر.
«سۇيىتىلعان گاز – مۇناي-گاز حيمياسى ءۇشىن بىرەگەي شيكىزات. پوليەتيلەن, پوليپروپيلەن, بۋتاديەن وندىرەتىن جاڭا جوبالاردى ىسكە اسىرۋ قولعا الىندى. ارينە, باعانىڭ ءوسىمىن ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى مەن باسەكەلەستىكتى قورعاۋ كوميتەتى ءوز قورىتىندىسىن بەرەتىن ينفلياتسيانىڭ بازالىق دەڭگەيىمەن ۇيلەستىرەتىن بولامىز. باعانى كوتەرۋ قاجەت ەكەنىن كورىپ وتىرمىز. بىراق بۇل الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن شارىقتاپ كەتپەي, بىرتىندەپ جاسالۋى كەرەك», دەگەن پىكىرىن ايتتى الماسادام ساتقاليەۆ.
ءمينيستردىڭ دەرەگىنشە, ەلىمىزدە سۇيىتىلعان گازدى تۇتىنۋ ءوسىپ كەلەدى. بۇل ءالى وسە ءتۇسۋى مۇمكىن. بۇل – نارىقتىڭ تالابى, تۇتىنۋشىنىڭ قالاۋى. تۇتىنۋ كولەمىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. ەڭ الدىمەن, بۇل – ءىرى گاز قوندىرعىلارىن قۇرۋعا, سالۋعا قاتىستى جوبالار. مۇنداي جوبالار تۇركىستان مەن قىزىلوردا وبلىستارىندا بار. ماڭعىستاۋ اتوم ەنەرگەتيكا كومبيناتى مەن اتىراۋ جىلۋ-ەلەكتر ورتالىعى قۋاتى ۇلعايتىلادى. اتىراۋ وبلىسىنداعى گاز-حيميا كەشەنىندە قوسىمشا قۋاتتاردى ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر.
«وسىنداي ءىرى نىسانداردىڭ بارلىعى گازدىڭ قوسىمشا كولەمىن قاجەت ەتەدى. بۇل ءۇشىن قازاقستاندا نەگىزگى شارالار كەشەنى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. «قاشاعان» كەن ورنىنىڭ گازىن وڭدەيتىن زاۋىت قۇرىلىسى باستالدى. ونىڭ قۋاتى – جىلىنا 1 ملرد تەكشە مەتر گازدى وڭدەۋ. كەلەسى كەزەڭدە قۋاتى 2-دەن 6 ميلليارد تەكشە مەترگە دەيىنگى گاز وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ جوباسى بار. قاراشىعاناق كەن ورنىندا ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىراتىن الەۋەتتى قاتىسۋشىلاردى ىرىكتەۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. جوبا كولەمى – 4 ميلليارد تەكشە مەتر گاز وڭدەۋ. بۇل جوبالار ىشكى تۇتىنۋدى دا, قىتايعا ەكسپورتتالاتىن گاز كولەمىنىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى مينيستر.
دەگەنمەن گاز تاپشىلىعى جوق دەۋگە بولمايدى. ونى كاسىبىن وسى سالامەن بايلانىستىرعاندار بىلەدى. ماسەلەن, ءومىرجان دوسوۆ ەكى جىل بۇرىن جىلىوي اۋدانىندا گاز قۇيۋ ستانساسىن اشقان. بۇل ءۇشىن «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق ارقىلى نەسيە العان. ءبىر جىلدان كەيىن جابدىقتى ساتىپ الۋ ءۇشىن قوسىمشا نەسيە راسىمدەگەن.
«سۇيىتىلعان گاز ۇنەمى جەتىسپەيدى. وتكەن جىلدان بەرى شىعىنعا ۇشىراپ كەلەمىن. ويتكەنى گاز وتە از بولىنەدى. مەن 120-150 تونناعا سۇرانىس بەرەمىن. بىراق ناقتىسىندا 30-40 توننا گاز الىپ ءجۇرمىن. بۇل ەكى اپتاعا عانا جەتەدى. سودان سوڭ ستانسانى ۋاقىتشا جابۋعا تۋرا كەلەدى. وسىنداي ۇزىلىسكە بايلانىستى ەكى ادام جۇمىستان شىعىپ كەتتى. اي سايىن ءبىر ميلليون تەڭگەدەن استام نەسيە تولەۋىم قاجەت. ەش پايدا كورىپ وتىرعان جوقپىن», دەيدى كاسىپكەر.
