پىكىر • 08 قاراشا, 2023

«ازامات, سەنى ساقتادىم...»

5621 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

قاسىم امانجولوۆ «كوپ تۋسا قازاق ءدال سىزدەي قىزدى...» دەپ جىرعا قوسقان انا ءتىلىمىزدىڭ ابىز اناسى, اكادەميك رابيعا سىزدىقوۆادان سۇحبات الۋ قاي تىلشىگە دە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىن ەدى. اكادەميكپەن سۇحبات تىڭعىلىقتى ازىرلىكتى قاجەت ەتەتىن. كىتاپحاناعا بارىپ, ەڭبەكتەرىمەن تانىسىپ, كەيىپكەر بولمىسىن اشۋدىڭ بار قىرىن زەرتتەپ بارىپ, جۇرەكسىنە تۇرىپ تەلەفون شالار ەدىك.

سوڭعى رەت قوڭىراۋ سوققانىمىزدا تۇت­قا­نى شاكىرتى كوتەردى. «شاكىرت» دەيمىز-اۋ, ايتپەسە شاكىرتىنىڭ ءوزى – بۇگىنگى ءتىل عى­لى­مىنداعى شوقتىعى بيىك تۇلعالاردىڭ ءبىرى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور. بۇيىمتايىمىزدى تىڭداپ الدى دا: «سۇراقتارىڭىزدى الدىن الا دايارلاپ, قا­عازعا جازىپ بەرسەڭىز دۇرىس بولار ەدى. مەن اپايدىڭ قولىنا تابىستايمىن», دەدى. دايىندىقپەن جاسالاتىن سۇحباتتىڭ ءدامسىز, قۇرعاق بولاتىنىن ايتىپ, بەتپە-بەت جۇزدەسىپ, تىكەلەي اڭگىمەلەسۋدىڭ ءجونى بولەك ەكەنىن تۇسىندىرۋگە تىرىسىپ جاتىرمىز. «جوق!» دەگەن سوزىنەن تانبادى شاكىرتى. ء«تۇسىنىڭىز, اپايدىڭ جاسى توقساننان اسىپ, جۇزگە تايادى, ابدەن قارتايدى. ساناسى ءالى دە ساعات سەكىلدى سارتىلداپ تۇرعانىمەن, اڭگىمە ەكپىنىمەن, ەت قىزۋىمەن ابايسىزدا ءبىر ءسوزى ءسال قيسىق ايتىلىپ قالسا, ول ەرتەڭ باسپاسوزدە جاريالانسا, بۇكىل قوعام عىلىمعا سىڭىرگەن ەڭبەگىن بىلاي ىسىرىپ قويىپ, سول ءسوزدىڭ تونىن تەرىس اينالدىرىپ, بۇرمالاپ, عالىمنىڭ وزىنە تارپا باس سالادى. جەكە باسىنا ءوتىپ, جۇندەي تۇتەدى. ەندى قارتايعان شاعىندا ۇستازىمىزدىڭ ءازيز باسىن الەكەدەي جالانىپ پالە ىزدەگەندەردىڭ قولجاۋلىعىنا اينالدىرا المايمىز!»

اياۋلى ۇستازىنىڭ ابىرويىن قوعامنىڭ قورقاۋلىعىنان قىزعىشتاي قورىعان شاكىرتتىڭ ادالدىعى ءسۇيسىنتتى. 80-جىلدارى كەڭەستىڭ قاھارىنان قورىقپاي, قاناتىمەن سۋ بۇرىككەن قارلىعاش سياقتى ارالدىڭ قاسىرەتىن ايتىپ شىرىلداعانىن, جەلتوقساندا ۇستانىمىن اشىق ايتقان ازاماتتىق بەلسەندىلىگىن, جالپى ونەرگە سىڭىرگەن ەڭبەگىن تۇتاس تارك ەتىپ, تەك «اق پاتشا» دەگەن اڭگىمەنى الدىعا شىعارا­تىن­دار­دىڭ روزا باعلانوۆاعا جاساعان قياناتى ەسكە ءتۇستى. بالا سەكىلدى كوڭىلى تازا, جانى نازىك اپامىز سۇحبات سۇراعانداردىڭ بەتىن قايتارماي, سوڭىرا ءوزى سىننىڭ استىندا قالاتىن.

بەس-التى جىل ىلگەرىدە شاكىرتپەن بولعان سول اڭگىمە بۇگىنگىمەن سالىستىرعاندا ءالى دە بولسا «يمان-تارازى» ەكەن. باسقانى قويعاندا, ابايدىڭ ءوزىن ايامايتىندارعا قالعان قازاق بۇيىم بولىپ پا؟ «بۇگىندە كىم تۋرالى نە اي­تىلماي جاتىر» دەپ نازار اۋدارماۋعا تى­رىس­­قانمەن, قاريا جاسىنا جەتكەن كورنەكتى تۇلعالاردى ستۋديالارىنا شاقىرىپ الىپ, شەتىنەن ورعا يتەرىپ, جارعا جىعىپ جاتقانىن قاي ادامدىققا جاتقىزۋعا بولادى؟

اقساقال تۇلعالار از قالدى. دەنىن حالىق­تىڭ ءوز ماحابباتى قورعاپ تۇر. قالعانى ءوزىن-ءوزى قورعاماسا, قايران جوق. قاتارداعى قارا­پايىم ەڭبەك ادامىنا كەشىرىلەتىن قاتەلىك ەل الدىنداعى زيالى مەن مەملەكەت تۇتقاسىن ۇستاعان قايراتكەرگە كەشىرىلمەيدى. اۋزىنا تاۋبە ۇيالاعان اقساقالعا اسا بەلسەندىلىك جاراس­پايدى, قولقا سالعانعا قولق ەتىپ, شاقىرعانعا شابا جونەلمەي, سابىر ساقتاعانى دا دۇرىس-اۋ. كوپتى كورگەنى دە راس, كوپ بىلەتىنىنە دە سەنەمىز, كەڭەسى دە ماڭىزدى, اقىلى دا قونىمدى. بىراق بەتىنە قاراپ تەلمىرتىپ, اياعىنا باس ۇرعىزىپ قويعان الەۋمەتتىك جەلىدە اۋىزدان شىققان ءسوزدى دوپشا دومالاتىپ, ءسوز ويناتۋعا قۇمار قوعامداستار سول اقىلدى قاجەتسىنە مە ءوزى؟

ماحامبەتتىڭ «ارعىماق, سەنى ساقتادىم, قۇلاعىڭ سەنىڭ سەرەك دەپ. ازامات, سەنى ساقتا­دىم, ءبىر كۇنىمە كەرەك دەپ...» دەگەن ايگىلى ولەڭى ويعا ورالادى وسىندايدا. ەسكى قازاقتىڭ دۇنيەتانىمىندا تۇرعان «جاقسىنىڭ قادىرىنە جەتۋ» دەگەن ۇعىمدى, بۇگىنگى تىلمەن ايتقاندا, وتكەن عاسىردا ءومىر سۇرگەن الداسپان اقىن «ازامات» دەپ زيالىلاردى, ءسۇتتىڭ بەتىنە شىعار قايماقتى, جاقسى مەن جايساڭدى مەڭزەپ تۇر. ازامات – مەملەكەتشىل تۇلعا, ەلدىڭ ابىرويى. جاقسىلار ءبىزدىڭ ءار كۇنىمىزگە كەرەك, كەيىنگى جۇزجىلدىقتارعا كەرەك.

امەريكانىڭ قازىرگى ۇلتتىق بايلىعى – كينوسى دەسەك, سول كينونى تۋدىرعان سۋرەتكەر رەجيسسەرلەردى, قوعامىنىڭ شىندىعىن كورسەتە العان تاريحي, مادەني ماڭىزى بار, بۇگىنگى امەريكا كينوسىنىڭ قۋاتىن كورسەتە الاتىن فيلمدەردى, ءتىپتى شوۋ-ءانشى مادوننانى, «Queen» توبىنىڭ مۋزىكاسىن اقش كونگرەسى «ۇلت­تىق بايلىق» دەپ جاريالاپتى. اعىل­شىندار ايگىلى جازۋشى اگاتا كريستيدى «ۇلت­تىڭ بايلىعى» ەليزاۆەتا پاتشايىممەن تەڭ ساناپ, قالامگەردىڭ اتى مەن ادەبي مۇراسىن مەملەكەت زاڭىمەن قورعاپ وتىر. بۇل ادامدار ەلگە ۇلكەن قارجى, مارتەبە, بەدەل اكەلەدى. بىزدە ءدال قازىر ەلگە بەدەل اكەلگەن, مارتەبە سىيلاعان ديماش بولىپ تۇر. ديماشتاي كورنەكتى ازاماتىمىزدى دا كورە الماي, كۇڭكىل سوزبەن كۇندەپ وتىراتىندار جەتەدى.

قازاقتىڭ تالاي ازاماتى قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىرادى. جوسپارلى-جوسپارسىز اجال قۇش­قاندار قانشاما. ءتىرىسى ءتىپتى كوپ ەمەس, جامان­دى­عىن تەرگىشتەمەي, كەسەك دۇنيەسىن كۇندە ايتىپ, ولاردى ونلاين-اگرەسسيادان قورعاپ وتىرۋ سانالىلاردىڭ ءبىر مىندەتىنە اينالسا قانەكي... 

سوڭعى جاڭالىقتار