جاقىندا قابىلدانعان جوعارى ءبىلىمدى جانە عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2023-2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى – ەل عىلىمى مەن ءبىلىمىنىڭ قارقىندى تۇردە دامۋىنا ۇلكەن جول اشقان ماڭىزدى قۇجات. جاڭا تۇجىرىمداما ەلىمىزدىڭ ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنىڭ دامۋىنا ەرەكشە سەرپىن بەرەتىن ستراتەگيالىق جوسپار بولىپ سانالادى.
ءبىزدىڭ زاڭنامالىق اكتىلەردە جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلار تابىسىنىڭ 1 پايىزى عىلىمدى دامىتۋعا باعىتتالۋعا ءتيىس. الايدا ءبىزدىڭ جۇرگىزگەن تالداۋلار كورسەتكەندەي, شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن قىزمەت ىستەيتىن ءىرى ونەركاسىپ ورىندارى وسى قارجىنى ءتيىمسىز پايدالاناتىنى بەلگىلى بولدى.
اتالعان ماسەلە شەڭبەرىندە ءبىزدىڭ ۇسىنىسىمىزدىڭ نەگىزىندە 2023 جىلعى 5 شىلدەدە قاراعاندى يندۋستريالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە العاش رەت وبلىس اكىمى ە.بولەكپاەۆتىڭ قولداۋىمەن جانە عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى س.نۇربەكتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن ءىرى جەر قويناۋىن پايدالانۋشى كومپانيالاردىڭ ەل عىلىمىن دامىتۋعا قوسقان ۇلەسى تالقىلانىپ, «بيزنەسپەن ديالوگ: عىلىمدى دامىتۋداعى ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردىڭ ءرولى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزىلدى. ءىس-شاراعا 20 ءىرى جەر قويناۋىن پايدالانۋشى كومپانيانىڭ باسشىلارى قاتىسىپ, ءسوز سويلەدى. دوڭگەلەك ۇستەلدە جەر قويناۋىن پايدالانۋشى كومپانيالاردىڭ قارجىسىنىڭ 1 پايىزدىق ۇلەسىن وتاندىق عىلىمدى دامىتۋ ءۇشىن جۇمساۋدىڭ ءتيىمدى جولدارى مەن مەحانيزمدەرى قارالىپ, الداعى بىرىگىپ شەشەتىن ىستەردىڭ جوبالارى تالقىلاندى.
الەمنىڭ وزىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە تەحنوپاركتەر وتە جوعارى دەڭگەيدە دامىعان جانە بيزنەس قاۋىمداستىقپەن بىرلەسكەن جۇمىسى ناقتى ناتيجەلەر الۋ مەن اۋقىمدى ماسەلەلەردى شەشۋگە تىكەلەي باعىتتالعان. ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ جانىندا تەحنوپاركتەر قۇرۋ ماسەلەسى ءبىزدىڭ مينيسترلىكتىڭ ءجىتى نازارىندا. مۇنى ءبىز بارلىعىمىز قولداۋىمىز كەرەك.
بيىل قاراعاندى يندۋستريالىق ۋنيۆەرسيتەتى قۇرىلعانىنا 60 جىل تولادى. 1963 جىلى قاراعاندى مەتاللۋرگيا كومبيناتى جانىنداعى زاۋىت بولىپ قۇرىلعان قاراعاندى يندۋستريالىق ۋنيۆەرسيتەتى قازىرگى كەزدە ەلىمىزدىڭ ەڭ ۇزدىك بەيىندى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ ءبىرى جانە بىرەگەي جوعارى وقۋ ورنى. ونىڭ تاريحى تەمىرتاۋ قالاسىنىڭ, قاراعاندى وبلىسىنىڭ جانە بۇكىل ەلدىڭ تاعدىرىمەن تىعىز بايلانىستى.
جوعارى تەحنيكالىق وقۋ ورنى دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭى ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىن الۋدان باستالدى. ەلىمىزدىڭ تاۋ-كەن-مەتاللۋرگيا سالاسى ءۇشىن ينجەنەرلىك كادرلار دايارلاۋداعى وقۋ ورنىنىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى اتاپ ءوتىلىپ, 1993 جىلى زاۋىت قاراعاندى مەتاللۋرگيا ينستيتۋتى بولىپ قايتا قۇرىلدى. ينستيتۋت مەتاللۋرگيا سالاسىنىڭ بارلىق سپەكترى بويىنشا ماماندار دايارلايتىن وڭىردەگى جالعىز جوعارى وقۋ ورنى مارتەبەسىنە يە بولدى.
2006 جىلى قاراعاندى مەتاللۋرگيا ينستيتۋتى قاراعاندى مەملەكەتتىك يندۋستريالىق ۋنيۆەرسيتەتى بولىپ قايتا قۇرىلدى. 2020 جىلى قاراعاندى مەملەكەتتىك يندۋستريالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «قاراعاندى يندۋستريالىق ۋنيۆەرسيتەتى» كوممەرتسيالىق ەمەس اكتسيونەرلىك قوعامى بولىپ قايتا قۇرىلۋى ونىڭ اكادەميالىق ەركىندىگىنە, جان-جاقتى كاسىبي دامۋىنا, زاماناۋي يننوۆاتسيالىق ءبىلىم بەرۋ ادىستەرىن ەنگىزۋگە ۇلكەن جول اشتى. 2021 جىلدىڭ مامىر ايىندا ۋنيۆەرسيتەتتى دامىتۋدىڭ جاڭا ستراتەگيالىق جوسپارى اياسىندا ۋنيۆەرسيتەت قىزمەتىنىڭ بارلىق باعىتىن جۇيەلى رەفورمالاۋ باستالدى.
كەيىنگى 5 جىل كولەمىندە ۋنيۆەرسيتەتتە بىردە-ءبىر عىلىمي گرانت جوبالارى بولماسا, 2022-2023 جىلدارى عالىمدارىمىز مينيسترلىكتىڭ عىلىم كوميتەتى جاريالاعان عىلىمي كونكۋرستار بويىنشا جالپى سوماسى 883,1 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن 18 جوبانى ۇتىپ الىپ, ناقتى ناتيجەگە باعىتتالعان عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ولاردىڭ ىشىندە 6-ى جالپى كونكۋرس, 5-ءى ارنايى جاس عالىمدار ءۇشىن, 7-ءى پوستدوكتورانتۋرا باعىتى بويىنشا ۇتىپ الىندى.
سونىمەن قاتار وسى جىلدارى «Izomast», «قازفوسفات», «Tau-Ken Temir», «Silicon mining» سياقتى ونەركاسىپتىك كاسىپورىندار ۋنيۆەرسيتەتكە عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىنا تاپسىرىس بەردى. بۇل باعىتتا ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى مەن دوكتورانتتارى جالپى سوماسى 41,3 ملن تەڭگەگە 4 شارۋاشىلىق كەلىسىمشارتتىق جۇمىستى ورىنداپ, ناتيجەلەرى وندىرىسكە ەنگىزىلدى. زەرتتەۋلەر نەگىزىنەن كۆارتس, تەمىر, مارگانەڭ, كومىر رەسۋرستارىن الۋ, ساقتاۋ جانە نەعۇرلىم ۇتىمدى پايدالانۋ مۇمكىندىكتەرىن الۋعا نەگىزدەلگەن.
2022-2023 جىلدارى قاراعاندى يندۋستريالىق ۋنيۆەرسيتەتى بريتان كەڭەسى وتكىزەتىن Going Global Partnerships باعدارلاماسى اياسىندا وتاندىق 10 جەڭىمپاز ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءبىرى اتاندى. ۋنيۆەرسيتەت ۇلىبريتانيا كەڭەسى وتكىزەتىن ۇلىبريتانيا مەن قازاقستان اراسىنداعى ترانسۇلتتىق ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ ستراتەگياسىن ازىرلەۋ ءۇشىن Going Global Partnerships باعدارلاماسىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى بولدى.
كەيىنگى ەكى جىلدا ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارىنىڭ عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلەرى Web of Science جانە Scopus حالىقارالىق رەتسەنزيالاناتىن بازالارىنداعى جاريالانىمدارىنىڭ سانى ەكى ەسە ءوستى. مىسالى, وسى بازالاردا 2020 جىلى 38 عىلىمي ماقالا جاريالانسا, 2022 جىلى 82 باسىلىمعا دەيىن ءوستى, جالپى سانى 500-دەن ارتتى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ۋنيۆەرسيتەت ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا باسىلىمدار سانى 1 وقىتۋشىعا شاققاندا العاشقى ۇزدىك بەس ۋنيۆەرسيتەتتەر قاتارىنا كوتەرىلدى. بۇل كورسەتكىشتەر ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ حالىقارالىق رەيتينگتەردە باستى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى.
وقۋ ورنىنداعى عىلىمي زەرتتەۋلەر شەڭبەرىندە ازىرلەنگەن بارلىق ءادىس-تاسىلگە, تەحنولوگيالارعا جانە ولاردى ىسكە اسىرۋ قۇرالدارىنا پاتەنتتەر مەن زياتكەرلىك مەنشىككە كۋالىكتەر الىندى.
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ حالىقارالىق اكادەميالىق قوعامداستىقتا دا ءوز ورنى بار. وقۋ ورداسى ەلدىڭ عىلىمي الەۋەتىن اسىرەسە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدى ايقىندايتىن تەحنيكالىق باعىتتاردى دامىتۋعا لايىقتى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. عىلىمي-پەداگوگيكالىق كادرلاردى دايارلاۋ 22 باكالاۆريات ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى, ماگيستراتۋرانىڭ 20 ماماندىعى جانە PhD دوكتورانتۋرانىڭ 5 ماماندىعى (مەتاللۋرگيالىق ينجەنەريا, نانوتەحنولوگيا, مەحانيكا جانە مەتالل وڭدەۋ, اۆتوماتتاندىرۋ جانە باسقارۋ, حيميالىق ينجەنەريا جانە پروتسەستەر) بويىنشا جۇرگىزىلەدى.
2022 جىلى قاراعاندى يندۋستريالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە العاش رەت ۋنيۆەرسيتەت ءۇشىن ەكى باسىم عىلىمي باعىت بويىنشا ديسسەرتاتسيالىق كەڭەستەر اشىلدى: «قارا جانە ءتۇستى مەتالدار مەتاللۋرگياسى» جانە «ينجەنەرياداعى نانوتەحنولوگيا». وسى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا ديسسەرتاتسيالىق كەڭەستىڭ ءبىرىنشى وتىرىسى ءوتتى. وندا العاش رەت ەكى دوكتورانت تۇلەگىمىز مەتاللۋرگيا باعىتىندا PhD فيلوسوفيا دوكتورى ديسسەرتاتسياسىن قورعادى. بۇل ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ مەتاللۋرگيا باعىتىندا ەلىمىزدە جەتەكشى جوعارى وقۋ ورنى ەكەنىن كورسەتەدى. سونىمەن قاتار مەتاللۋرگيا باعىتىندا ۋنيۆەرسيتەتىمىز رەسپۋبليكالىق وقۋ-ادىستەمەلىك بىرلەستىككە جەتەكشىلىك ەتەدى.
قازىرگى ۋاقىتتا وقۋ ورنى حالىقارالىق ۇستانىمدارعا ساي زاماناۋي ءبىلىم, عىلىم, ينجينيرينگ جۇيەسىن قۇرۋشى زياتكەرلىك ورتالىق رەتىندە تانىلىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار ۋنيۆەرسيتەت ەلىمىزدە تولىق مەتاللۋرگيالىق ۇدەرىستى قامتيتىن, جارتىلاي ءوندىرىستى اگرەگاتتارمەن جابدىقتالعان جالعىز تاجىريبەلىك-وندىرىستىك الاڭى بار بىرەگەي وقۋ ورنى ەكەنىن دە اتاپ ءوتۋ ماڭىزدى. ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا Cisco جەلىلىك اكادەمياسىنىڭ قاراعاندى وڭىرلىك ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. تاجىريبەلى وقىتۋشىلاردىڭ جەتەكشىلىگىمەن ستۋدەنتتەر جاڭا ەكونوميكانىڭ, يندۋستريالىق كلاستەرلەردىڭ, كيبەرفيزيكالىق جۇيەلەردىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە باعىتتالعان 4.0 يندۋسترياسى بويىنشا ءبىلىم الادى. وسى باعىتتا قۇزىرەتتىلىكتى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن قاراعاندى يندۋستريالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە 3D-ينجينيرينگ زەرتحانا-فابريكاسى ىسكە قوسىلعان.
2022 جىلى ۋنيۆەرسيتەتتە Kaspersky زەرتحاناسى مەن Huawei اكادەمياسى اشىلدى. وسى جىلى قاراعاندى يندۋستريالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە العاش رەت يننوۆاتسيالىق الەۋەتتى ارتتىرۋ ماقساتىندا IT باعىتى بويىنشا ەكى رەسپۋبليكالىق حاكاتون وتكىزىلدى.
كەيىنگى جىلدارى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق قۇرامى كوبەيدى. ونىڭ قۇرامىندا قازىر 11 عىلىم دوكتورى, 35 عىلىم كانديداتى, 15 PhD بار, سونداي-اق 11 وقىتۋشى ء«بىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى» اتاعىن يەلەنگەن.
ۋنيۆەرسيتەتتە وقىتۋ مەملەكەتتىك, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە جۇرگىزىلەدى. وقۋ ۇدەرىسىنە Moodle اۆتوماتتاندىرىلعان اقپاراتتىق جۇيەسى, Internet of things, Industrial Internet of Things, Big Data, Blockchain, Additive Manufacturing ەنگىزىلىپ, MOOC جەكە پلاتفورماسى جۇمىس ىستەيدى. ۋنيۆەرسيتەتىمىزدە پيلوتتىق رەجىمدە قولدانبالى باكالاۆرياتتىڭ ەكى ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى ازىرلەندى, بۇل باعدارلامالار «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اكتسيونەرلىك قوعامىمەن بىرلەسىپ ىسكە اسىرىلىپ جاتىر.
ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ شەڭبەرىندە ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار ءبىلىم الۋشىلارعا ارنالعان 7 باكالاۆريات ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى جانە 4 ماگيستراتۋرا باعدارلاماسى ازىرلەندى. بيىل ۋنيۆەرسيتەتتە Coursera جاپپاي اشىق كۋرستارىن بەلسەندى يگەرۋ باستالىپ, قاراعاندى يندۋستريالىق ۋنيۆەرسيتەتى ءۇشىن 700 ليتسەنزيا ءبولىندى. ستۋدەنتتەرگە وزدەرىن قىزىقتىراتىن كۋرستاردان شەكسىز ءوتۋ مۇمكىندىگى بەرىلدى. قاراعاندى يندۋستريالىق ۋنيۆەرسيتەتى ءوز ستۋدەنتتەرىن جاتاقحانامەن تولىق قامتاماسىز ەتكەن. بۇل «سەرپىن» جانە «باتىس ءوڭىرى» باعدارلامالارىمەن كەلگەن ستۋدەنتتەرگە ۇلكەن مۇمكىندىكتەر تۋدىرادى. سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋ باعىتىندا ۋنيۆەرسيتەتىمىزدىڭ سپورت كەشەنىندە جاتتىقتىرۋشى ۇستازدار سپورتتىڭ 9 تۇرىنەن ستۋدەنتتەردى باۋليدى.
جاقىندا قاراعاندى يندۋستريالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا «قۇزىرەتتىلىك ورتالىعى» اشىلدى. ورتالىق زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ تەحنولوگيالارىن دامىتۋ بويىنشا ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارى ءۇشىن ادىسنامالىق, پسيحولوگيالىق, ديداكتيكالىق, ادىستەمەلىك-رەسۋرستىق قىزمەت كورسەتۋدى كوزدەيدى. بۇل تەحنيكالىق باعىتتا قىزمەت ىستەيتىن ماماندار ءۇشىن وتە ماڭىزدى ەكەنى ءسوزسىز.
سونىمەن قاتار وقۋ جىلى باسىندا «تەحنيكا مەن تەحنولوگيالارداعى تسيفرلىق ينجينيرينگ» پانارالىق ورتالىعى اشىلدى. اتالعان ورتالىقتى اشۋداعى ماقسات – زاماناۋي تسيفرلىق ينجينيرينگ تەحنولوگيالارىنىڭ تسيفرلىق قۇزىرەتتىلىكتەرىن مەڭگەرتە وتىرىپ, تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ ءبىلىم الۋشىلارىنىڭ پانارالىق دايارلىعىن ۇيىمداستىرۋ, ياعني تاجىريبەدەن الىنعان تەرەڭ ءبىلىمدى ءبىر جەرگە توپتاستىرا وتىرىپ, زاماناۋي ينتەللەكتۋالدىق قولدانبالىق باعىتقا جول اشۋ.
60 جىل ۋاقىت ىشىندە ۋنيۆەرسيتەتتى 27 مىڭنان اسا تۇلەك ءبىتىردى, ونىڭ ىشىندە 14 مىڭنان استام تۇلەك تاۋەلسىزدىك جىلدارى ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق ءبىلىم الدى. ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرى دارىندى ينجەنەرلەر, عالىمدار, تابىستى كاسىپكەرلەر, ءىرى كاسىپورىندار مەن ۇيىمداردىڭ باسشىلارى, مەملەكەت جانە ساياسي قايراتكەرلەر رەتىندە تانىلىپ, ابىرويلى قىزمەتتەر اتقارىپ جاتىر. جىل سايىن ۋنيۆەرسيتەتكە قابىلداناتىن ستۋدەنتتەر سانى ارتىپ كەلەدى. تۇلەكتەردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋى 90 پايىزعا جەتتى.
2022 جىلدىڭ قازان ايىندا وتكەن VI ورتالىق ازيا حالىقارالىق فورۋمىندا ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ەۋرازيالىق رەيتينگىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قارقىندى دامۋى ءۇشىن قاراعاندى يندۋستريالىق ۋنيۆەرسيتەتى «ساپا جۇلدىزى» ناگراداسىمەن ماراپاتتالدى.
الدىڭعى بۋىننىڭ ۇزاق جىلدار بويعى جيناقتاعان باي تاجىريبەسىن جالعاستىرا وتىرىپ, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى, ستۋدەنتتەر قازاقستاننىڭ يننوۆاتسيالىق ەكونوميكاسى ءۇشىن جوعارى بىلىكتى كادرلاردى وزىق تۇردە دايارلاۋدىڭ باستى مىندەتتەرىن ناتيجەلى ورىنداپ, ەلىمىزدىڭ الەمدىك باسەكەدە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسا بەرەتىنە سەنىمىم مول.
بولاتبەك ابدراسيلوۆ,
قاراعاندى يندۋستريالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى,
بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, اكادەميك
