قوسىمشا قۇن سالىعىن كوتەرۋ كاسىپورىندار ءۇشىن ءتيىمسىز

ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى ازامات ءامىريننىڭ ايتۋىنشا, قوسىمشا قۇن سالىعى ستاۆكاسىن ءوسىرۋ قازىنا قارجىسىن مولايتىپ قانا قويماي, ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ دا جۇگىن جەڭىلدەتىپ بەرمەك.

«قوسىمشا قۇن سالىعى مولشەرلەمەسىن جوعارىلاتۋدىڭ ارقاسىندا 2025 جىلى بيۋدجەتكە قوسىمشا 2-2,4 ترلن تەڭگە كولەمىندە قارجى تۇسەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. ءبىز ادەتتە ۇلتتىق قوردان جىل سايىن كەپىلدەندىرىلگەن جانە ماقساتتى ترانسفەرت الامىز. ققس مولشەرلەمەسىن كوتە­رۋ­دىڭ ارقاسىندا ول تاۋەلدىلىكتەن جىل ساناپ ارىلا باستايمىز. ققس 122 مىڭ سالىق تولەۋشىگە قاتىستى. بۇل ماسەلە ەكسپورتتاۋشىلارمەن سالىستىرعاندا وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ماق­ساتىندا كوتەرىلىپ وتىر. قازىر كوبى رەسەيدەن يمپورت جاساۋدىڭ قىمبات ەكەنىن جانە ولاردىڭ تاۋارىمەن سالىستىرعاندا ءبىزدىڭ ونىمدەردىڭ باسەكەگە قابىلەتسىز بولىپ قالاتىنىن ايتىپ شاعىمدانادى. ەگەر رەسەيلىك تاۋار قازاقستانعا كەلسە, رەسەيلىك ەكسپورتتاۋشى ءۇشىن – بۇل ەكسپورت. سولاي بولعاندىقتان ولاردا نولدىك مولشەرلەمە بار جانە رەسەي فەدەراتسياسى سالىق مەكەمەسىنە كەلىپ, ققس-تى قايتارىڭىز دەپ سۇرايدى. ءسويتىپ, ققس 20 پايىزىن تۇگەلىمەن قايتارىپ الادى. سودان كەيىن قازاقستانعا كەلىپ, نەبارى 12 پايىز ققس تولەيدى. ياعني وزدەرىندە 8 پايىزى قالىپ كەتەدى. ويتكەنى قايتارىم جاساپ الدى», دەپ تۇسىندىرەدى ۆيتسە-مينيستر.

ونىڭ سوزىنشە, وسى 8 پايىزعا رەسەيلىك كاسىپكەر ساۋدا ورىندارىنان كۇشتى سورەلەردى ساتىپ الادى.

«كوز دەڭگەيىندە تۇراتىن سورەلەردە بىردەن رەسەيلىك تاۋارلار نازارعا ىلىگەدى. جارناما بار, دەمپينگ بار, باعا تومەندەيدى دە, ءبىزدىڭ تاۋارلار باسەكەگە قابىلەتسىز بولىپ قالادى. ال ققس-تى ارتتىراتىن بولساق, جاعداي تۇبەگەيلى وزگەرەدى. ەندىگى رەتتە ول بۇكىل اقشاسىن قازاقستان بيۋدجەتىنە بەرىپ كەتەدى. سايكەسىنشە, جارناماعا, سورەگە, ريتەيلگە تاۋاردىڭ وزىندىك قۇنىنان تولەۋگە ءماجبۇر بولادى. ناتيجەسىندە, يمپورتتىق تاۋاردىڭ وزىندىك قۇنى وسە باس­تايدى دا, ءبىزدىڭ تاۋار باسەكەگە قابىلەتتى بولىپ شىعادى», دەيدى مينيسترلىك وكىلى.

الايدا بيزنەس وكىلدەرى ققس-تى قىمباتتاتۋدىڭ سالدارى اۋىر بولاتىنىن ايتىپ دابىل قاعادى.

«قازاقستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمى 3 پايىزعا دەيىن باياۋ­لاپ كەتتى. ەل ەكونوميكاسىنىڭ درايۆەرى سانالاتىن تاۋ-كەن ونەركاسىبى ءوز ماڭىزىن جوعالتىپ جاتىر. ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردىڭ بيزنەسكە بەرەتىن نەسيە كولەمى دە بىرنەشە ەسە قۇلدىرادى. ءبىزدىڭ كوزقاراسىمىز بويىنشا, ققس مولشەرلەمەسىنىڭ كوتەرىلۋى ۇلتتىق ەكونوميكا ءوسى­مىن ودان ءارى باياۋلاتادى. سونداي-اق حالىق تابىسىن قۇن­سىز­داندىرىپ, ينفلياتسيا وسىمىنە جول اشادى», دەيدى «اتامەكەن» ۇكپ سالىق سالۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى جەڭىس جانبولاتوۆا.

جەڭىل ونەركاسىپ كاسىپورىندارى قاۋىمداستىعىنىڭ باسشىسى ناتاليا اقشاباەۆا ققس مولشەرلەمەسىن كوتەرۋ ەكسپورتقا بەيىمدەلگەن كاسىپورىن سانىن ارتتىرادى دەۋ قيسىنسىز دەگەن پىكىردە. ونىڭ ايتۋىنشا, بىزدە ەكسپورتتى نەگىزىنەن ءىرى, شيكىزاتتىق كومپانيالار جۇزەگە اسىرادى, تيىسىنشە ولار ققس مولشەرلەمەسىن كوتەرۋ باستاماسىن قولدايدى. ويتكەنى ولارعا بيۋدجەتتەن ققس سوماسى تولىق كولەمدە قايتارىلىپ وتىرادى. ققس مولشەرلەمەسىن كوتەرۋ ەشقانداي ءپوزيتيۆتى ەففەكت بەرمەيدى دەۋشىلەردىڭ ءبىرى – ەۆگەني كينتسەل.

«مۇنى كەز كەلگەن ەكونوميست راستايدى دەپ ويلايمىن. قوسىمشا قۇن سالىعىنىڭ كوتەرىلۋى ونىمدەر باعاسىنىڭ ورشۋىنە الىپ كەلەدى. بۇل جەردە مۋلتيپليكاتور ۇستا­نى­مى جۇمىس ىستەيدى. ءبىز دەپۋتات رەتىندە ۇنەمى بيۋدجەت پەن بيۋدجەتكە ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردى بەكىتەمىز. سول كەزدە بايقايتىنىمىز بيۋدجەت شىعىندارىنىڭ كوبى ەڭ ءبىرىن­شى كەزەكتەگى قاجەتتىلىكتەر ەمەس. مەن سالىق ستاۆكاسىن كوتەر­مەس­تەن بۇرىن بيۋدجەتتىڭ قاجەتسىز شىعىندارىن قالاي ازايتۋ كەرەك دەگەنگە نازار اۋدارۋدى ۇسىنار ەدىم», دەدى سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى.

ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى ازامات ءامىرين بولسا ققس مولشەرلەمەسىن كوتەرۋگە قارسى شىعۋشىلار پىكىرىنىڭ قيسىندى ەكەنىمەن دە كەلىسەدى.

ء«يا, ققس-تى كوتەرۋ سالدارىنان ينفلياتسيا تۋىندايدى, حالىقتىڭ تولەم قابىلەتى تومەندەيتىن شىعار. بىراق ءبىز 2-2,4 ترلن تەڭگە جينايمىز. ماسەلە سونى قاي ماقساتقا جۇمسايتىنىمىزدا. بۇل قاراجات مينيمالدى جالاقى تولەمىن, ءتۇرلى الەۋمەتتىك تولەمدەردى ۇلعايتۋعا, ياعني شىن مانىندە كومەككە مۇقتاج وسال توپقا باعىتتاعان دۇرىس. بۇل وسى جوسپارلاۋ كەزەڭىندە شەشىلۋگە ءتيىس», دەيدى ول مي­نيستر­لىك ءۋاجىن جەتكىزە وتىرىپ.

تالقىلاۋ بارىسىندا نەگىزگى تاقىرىپتان بولەك, بيزنەس تاراپىنان سالىق ورگاندارىنا قاتىستى بىرقاتار ناق­تى شاعىم ايتىلدى, ولار بويىنشا «اق جول» دەم­پار­تياسىنىڭ اتىنان ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە, قارجى مينيسترلىگىنە جانە مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتە­تى­نە وتى­نىشتەر دايىندالماق.

جالپى العاندا, پارتيا توراعاسى ازات پەرۋاشەۆ ققس-تىڭ جاريالانعان ۇلعايۋىنا قارسى ەكەنىن جانە وسى ماسەلە بويىنشا پارلامەنتتىك تىڭداۋ وتكىزۋدى تالاپ ەتەتىنىن مالىمدەدى. ونىڭ سوزىنشە, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ۇسىنىپ وتىرعان ءتاسىل سالىقتىڭ باعا ءوسىمى ينفلياتسياسىن ەسكەرمەيدى, ينۆەستيتسيالىق احۋالدى ناشارلاتىپ, جاسىرىن ايلا-شارعىلاردى انىقتاپ, كولەڭكەلى ەكونوميكانى قىسقارتۋدىڭ ورنىنا, كەرىسىنشە, ادال كاسىپكەرلەرگە قىسىمدى ارتتىرىپ, ولاردى كولەڭكەلى ىسپەن اينالىسۋعا يتەرمەلەيدى. سونىمەن قاتار اتالعان تاسىلدەر مەملەكەت باسشىسىنىڭ سارالانعان سالىقتاردى ەنگىزۋ تۋرالى تىكەلەي تاپسىرماسىنا قايشى كەلەدى.