اتىراۋ وبلىسىنىڭ تۇرعىندارىمەن كەزدەسكەن ەنەرگەتيكا ءمينيسترى الماسادام ساتقاليەۆتىڭ مالىمەتىنشە, «قارا التىن» وندىرۋدە بۇل ءوڭىردىڭ ۇلەسى باسىم. بىلتىر وڭىردەگى كومپانيالار 46,8 ملن توننا مۇناي وندىرگەن. ال بيىل توعىز ايدا وندىرىلگەن مۇناي 39,2 ملن توننانى قۇرادى. ەندى جىل اياعىنا دەيىن ءونىم كولەمى 51 ملن تونناعا جەتەتىنى جوسپارلانىپ وتىر.
«مۇناي مەن گاز كوندەنساتىنىڭ اينالىمىن ەسەپكە الۋ ءۇشىن اقپاراتتىق جۇيە ىسكە قوسىلدى. بۇل مۇناي اينالىمىنىڭ 95 پايىزىن باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەلىمىزدىڭ مۇناي-گاز ونەركاسىبى سالاسىنداعى ءۇش كەن ورنىندا ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر», دەدى ا.ساتقاليەۆ.
بۇل جوبالاردىڭ باستاۋىندا جىلىوي اۋدانىنداعى «تەڭىز» كەن ورنىندا كەلەشەك كەڭەيتۋ جوباسى تۇر. جوبانىڭ قۇنى – 45 ملرد اقش دوللارى. ونى ىسكە اسىرۋعا 300-گە جۋىق وتاندىق كومپانيا مەردىگەرلىككە تارتىلدى. ال جۇمىس ىستەگەن ادامداردىڭ سانى 27 مىڭنان استى. ولاردىڭ 91 پايىزدان استامى ءوزىمىزدىڭ جەرگىلىكتى ماماندار بولعان.
جوباعا قاجەتتى مودۋلدەر قازاقستاندا, يتاليا مەن وڭتۇستىك كورەيادا دايىندالىپ, سۋ جولىمەن تاسىمالدانعان. مۇنداي مودۋلدەردىڭ جەڭىلى 500 توننا بولسا, اۋىرى 1 800 تونناعا دەيىن جەتكەن. مودۋلدەردى كەن ورنىنا جەتكىزۋ ءۇشىن كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىنداعى پرورۆا تۇبەگىندە ارنايى ايلاق سالىنىپ, 120-دان استام كەمە پايدالانىلعان. كەمەلەردىڭ 40-تان استامى جاڭادان قۇراستىرىلىپ, كەيبىرىنىڭ قۇرىلىمى وسى جوبا ءۇشىن وزگەرتىلگەن.
«كەن ورنىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ۇڭعىما ەرنەۋىنىڭ قىسىمىن باسقارۋ جوباسىن 2024 جىلى اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل «تەڭىز» كەن ورنىنان مۇناي ءوندىرۋدى جىلىنا 12 ملن تونناعا ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ ءمالىم ەتتى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى.
ەكىنشى جوبا – «قاشاعان» كەن ورنىنان الىنعان گازدى وڭدەۋ زاۋىتى. ونىڭ قۋاتى – 1 ملرد تەكشە مەتر. ىلەسپە گازدى قايتا وڭدەيتىن بۇل زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى 2022 جىلى باستالدى. ال بيىل زاۋىتتىڭ ەكىنشى كەزەڭىنىڭ تۇجىرىمدامالىق جوباسى قولعا الىنعان. قۋاتى 2 ملرد تەكشە مەتردەن 6 ملرد تەكشە مەترگە دەيىن بولادى.
ءۇشىنشىسى – «قاراشىعاناق» كەن ورنىنداعى جوبا. مۇندا ءتورتىنشى گازدى كەرى ايداۋ كومپرەسسورى ىسكە قوسىلعان. ەندى وسىنداي بەسىنشى كومپرەسسوردىڭ قۇرىلىسىن ىسكە اسىرۋ باستالدى. جوبانىڭ قۇنى – شامامەن 1 ملرد اقش دوللارىن قۇرايدى. سونداي-اق 735 ملن اقش دوللارىنا باعالانىپ وتىرعان التىنشى كومپرەسسوردى سالۋ جۇمىستارى باستالىپ وتىر.
حالىقتى سۇيىتىلعان مۇناي گازىنىڭ باعاسىنا قاتىستى ماسەلە تولعاندىرادى. سول سەبەپتەن ەلىمىزدە سۇيىتىلعان مۇناي گازى نارىعىنا باسا نازار اۋدارىلىپ وتىر. ەنەرگەتيكا ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى مەملەكەتتىك رەتتەۋدى بەلگىلەپ, سۇيىتىلعان گازدىڭ شەكتى بولشەك ساۋدا باعاسىن بەكىتكەن. ماسەلەن, اتىراۋ وبلىسىندا سۇيىتىلعان مۇناي گازىنىڭ شەكتى بولشەك ساۋدا باعاسى 1 ليتر ءۇشىن 54-59 تەڭگەنى قۇرادى. قازىر مۇنايلى وڭىردە ءتورت گاز تولتىرۋ ستانساسى, 104 اۆتوگاز قۇيۋ ستانساسى بار. مۇندا سۇيىتىلعان مۇناي گازىن تۇتىنۋ كولەمى ارتىپ كەلەدى. وتكەن جىلعى قاڭتار-تامىزداعى تۇتىنۋ كولەمى 40,7 مىڭ توننانى قۇراعان. ال بيىل قاڭتار-تامىزدا بۇل كورسەتكىش شامامەن 62,5 مىڭ تونناعا جەتكەن.
ء«بىز ۇزاقمەرزىمدى باعا تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ جانە باعانىڭ الىپساتارلىق كوتەرىلۋىنە جول بەرمەۋ ماقساتىندا سۇيىتىلعان مۇناي گازى نارىعىن رەفورمالاۋ بويىنشا شارالار قابىلدادىق. باسىم باعىت – سۇيىتىلعان مۇناي گازىن ساتۋدىڭ شەكتى بولشەك ساۋدا باعاسىن بەلگىلەۋ. بۇل بولشەك ساۋدا باعاسىنىڭ كۇرت وسۋىنە جول بەرمەيدى» دەپ ءمالىم ا.ساتقاليەۆ.
ال ىشكى نارىقتى جانار-جاعارمايمەن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قابىلدانعان ناقتى قانداي شارالار بار؟ ءمينيستردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, الدىمەن مۇناي ونىمدەرىن اۆتوموبيل كولىگىمەن اكەتۋگە تىيىم سالىنىپ وتىر. رەسۋرس ۇستاۋشىلاردى جانارماي قۇيۋ ستانسالارىنا تىكەلەي ساتۋعا مىندەتتەيتىن زاڭنامالىق نورمالار قابىلدانىپتى. رەزيدەنتتىككە جانە جانارماي قۇيۋ كولەمىنە بايلانىستى سارالانعان باعالار ەنگىزىلگەن. ماسەلەن, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەرگە جانە جانارماي قۇيۋ ستانسالارىنا ديزەل وتىنىن جەتكىزۋ جەكە پين-كود ارقىلى قاداعالانادى.
«مينيسترلىك وتاندىق مۇناي ونىمدەرىن اكەتۋدى بولدىرماۋ ماقساتىندا مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرىن جەتكىزۋ جۇيەسىندەگى ءونىمسىز دەلدالداردى جويۋ بويىنشا زاڭنامالىق نورمالار قابىلدادى. اي-92 جانە اي-93 ماركالى بەنزين باعاسىن 205 تەڭگەگە دەيىن (11%), ال ديزەل وتىنىنىڭ 1 ءليترى ءۇشىن 295 تەڭگەگە (20%) دەيىن كوتەرۋگە بۇيرىق شىعاردى. ءۇش مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا اۆاريانى تومەندەتۋدىڭ جوسپارلارى جاساقتالدى. سىرتقى ەلەكترمەن جابدىقتاۋدىڭ سەنىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا گاز تۋربينالىق ستانسا سالۋ جوباسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. گاز تۋربينالىق ستانسانىڭ قۋاتى – ساعاتىنا 154 مۆت قۇرايدى. ونى 2026 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەدى مينيستر.
ەلىمىزدە مۇناي-گاز حيمياسى سالاسىن وركەندەتۋگە قادام جاسالىپ وتىر. اتىراۋ وبلىسىنداعى «ۇلتتىق يندۋستريالىق مۇناي-حيميا تەحنوپاركى» ارنايى ەكونوميكالىق اۋماعىندا جاڭا مۇناي-گاز-حيميا جوبالارىن ىسكە اسىرۋ جالعاسىپ جاتىر. ەندى ونىڭ قاتارىنا تاعى ەكى جوبا قوسىلماق. قازىر جىلىنا 339 مىڭ توننا بۋتاديەن, جىلىنا 1,25 ملن توننا پوليەتيلەن ءوندىرۋ جوبالارى ىسكە اسىرۋ ساتىسىندا تۇر. سونداي-اق پوليەتيلەنتەرەفتالات, مەتانول, كارباميد وندىرەتىن جوبالار دا بار.
«مۇناي-گاز-حيميا ءوندىرىسى ەكونوميكانىڭ ارالاس سالالارىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا جول اشادى. ءاربىر كەيىنگى قايتا بولۋمەن مۇناي-گاز-حيميا ونىمدەرىنىڭ قۇنىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بار. ال ءتورتىنشى قايتا بولۋدەن كەيىن ءونىمنىڭ قۇنى 10 ەسەگە ارتادى», دەپ ءتۇسىندىردى ا.ساتقاليەۆ.
بيىل ەلەكتر جەلىسىندەگى اقاۋدىڭ سالدارىنان اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ, بىرنەشە كەن ورنىنىڭ جۇمىسى توقتادى. تۇرعىندار جارىقسىز قالدى. ەندى وسىناۋ تۇيتكىل قالاي شەشىمىن تابادى؟
الماسادام ساتقاليەۆتىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, اتىراۋ وبلىسىندا ءۇش كاسىپورىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ كوزى بولىپ وتىر. ولاردىڭ جيىنتىق بەلگىلەنگەن ەلەكتر قۋاتى – 1 319 مۆت, ال جىلۋ قۋاتى 798 گكال/ساع قۇرايدى. بيىل توعىز ايدا وڭىردە 5,3 ملرد كۆت/ساع ەلەكتر ەنەرگياسى وندىرىلگەن. وڭىردە ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ كورسەتكىشى – 5,3 ملرد كۆت/ساع.
ەلەكتر ەنەرگياسىن بەرۋشى كومپانيا – «اتىراۋ جارىق» جشس. ونىڭ يەلىگىندە 9,8 مىڭ شاقىرىم كابىلدىك جانە اۋە ەلەكتر بەرۋ جەلىسى, 1700-دەن استام كىشى ستانسا بار. الايدا ەلەكتر جەلىسىنىڭ توزۋى 40 پايىزدى قۇرايدى. سول سەبەپتى, باتىس ەنەرگەتيكالىق ايماعىنىڭ ەلەكتر جەلىلەرىن كۇشەيتۋ كوزدەلىپ وتىر. قازىر باتىس قازاقستان جانە اتىراۋ وبلىستارى وتكىزۋ قابىلەتى 100 مۆت بولاتىن 220 كۆ ەلەكتر بەرۋ جەلىسىمەن قامتىلعان.
«وسى جەلىنى جوندەۋگە شىعارعان كەزدە اتىراۋ جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ ەنەرگيا جۇيەلەرى وقشاۋلانعان جۇمىسقا اۋىسادى. بۇل تۇتىنۋشىلاردى ەلەكترمەن جابدىقتاۋ سەنىمدىلىگىنە تەرىس اسەر ەتەدى. وسىعان بايلانىستى «KEGOC» ينۆەستيتسيالىق باعدارلاما شەڭبەرىندە «قر بەج باتىس ايماعىنىڭ ەلەكتر جەلىسىن كۇشەيتۋ. ەلەكتر جەلىلىك وبەكتىلەردى سالۋ» جوباسىن باستاپ جاتىر. بۇل جوبا وتكىزۋ قابىلەتىمەن اتىراۋ وبلىسىنىڭ تۇتىنۋشىلارىن ەلەكترمەن جابدىقتاۋ سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ ءمالىم ەتتى مينيستر.
جوباعا سايكەس ەلەكتر جەلىسىنىڭ ۇزىندىعى – 779,7 شاقىرىم. وسى كەزگە دەيىن 684,4 شاقىرىم جەلى مونتاجدالعان. بۇل جالپى جۇمىس كولەمىنىڭ 88%-ىن قۇراپ وتىر. ينۆەستيتسيالىق باعدارلاما شەڭبەرىندە اتىراۋ جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىندا 2021-2023 جىلدارى جالپى قۋاتى 130 مۆت جاڭا تۋربواگرەگاتتى اۋىستىرۋ جانە سالۋ جۇمىستارى جوسپارلانعان. جوباعا شامامەن 16 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالۋ كوزدەلگەن. سونداي-اق ينۆەستيتسيالىق باعدارلاما جوسپارىندا 2021-2023 جىلدار ارالىعىندا قۋاتى 30 مۆت بولاتىن Sagat Energy ەلەكتر ستانساسىن كەڭەيتۋ قاراستىرىلعان.
اتىراۋ وبلىسى
