سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – يۋري بەككەر
ەسكەرتكىش-تاقتانىڭ اشىلۋىنا قولداۋ كورسەتكەن الماتى قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى ارمان قىرىقباەۆ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى دۋلات يسابەكوۆ باستاعان زيالى قاۋىم وكىلدەرى, عىلىمداعى ءىزباسارلارى مەن تۋعان-تۋىستارى ءتورت قاباتتى ءۇيدىڭ توڭىرەگىنە توپتالىپ, عالىمنىڭ كۇردەلى ءومىرى مەن ادەبيەتتانۋداعى ىرگەلى ءىسى تۋرالى تولعامدى ەستەلىكتەر تيەگىن اعىتتى. «بۇگىنگى ايتۋلى وقيعا شاعىن شوعىردىڭ ورتاسىندا وتكەنىمەن, وسىناۋ شارانىڭ ماڭىزى اسا زور. كەشەگى تىلدەن دە, تاريحي جادىدان دا ايىرۋدى كوكسەگەن ورتالىقتىڭ وزبىر ساياساتى ۇستەمدىك قۇرعان, بوداندىقتىڭ قۇرساۋىنا ەندى قايتىپ بوساي الماستاي بولىپ ەنگەن تار زاماندا قازاق ادەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ ساڭلاعى, رۋحى بيىك ءور تۇلعاسى بەيسەمباي كەنجەباي ۇلى عاجاپ ەرلىك كورسەتىپ, ەڭسەسى تومەن, ءجۇزى ءپاس حالىقتى ءوزىنىڭ شىنايى تاريحىمەن تانىستىرىپ, تابىستىردى. «سەندەردە تاريح بولماعان» دەپ تۇقىرتىپ, بۇراتانا ەلگە اينالدىرۋدىڭ بارلىق امال-ايلاسىن جۇرگىزگەن تۇستا ادەبيەتىمىزدىڭ تاريحىن سوناۋ كوك تۇرىكتىڭ زامانىنا اپارىپ ءبىر-اق تىرەدى. يدەولوگيالىق تۇرعىدان العاندا, ءيىسى قازاق تەك وسى ەرلىگى ءۇشىن عانا بەيسەمباي كەنجەباەۆتىڭ الدىندا قارىزدار. الماعايىپ ۋاقىتتا عالىمنىڭ اتقارعان ءىسى قىلىشىنان قانى تامعان يمپەرياليستىك كەزەڭ تۇگىلى تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ وزىندە وڭايلىقپەن شەشىمىن تابا المايتىن قيىن شارۋا. كەڭەستىڭ زامانىندا قابىرعاسىن ءبىر-بىردەن قاقىراتىپ سوكسە دە, قاباعىن شىتپايتىن ناعىز ەردىڭ قولىنان عانا كەلەتىن ەرلىك ءىس ەشقاشان ۇمىتىلماۋى كەرەك. حالقى ءۇشىن راحاتتان بەزىنىپ, عازيز باسى كەزەڭ سايىن قۋدالاۋعا ۇشىراپ وتىرسا دا, ۇلت مۇراتى جولىندا شەگىنبەگەنىن ۇرپاق بىلۋگە ءتيىس. تاپ وسى ءساتتى عالىمنىڭ اتىن اسقاقتاۋعا, تۇلعانى تانۋعا باعىتتالعان كەلەشەك ءىرى ءىستىڭ العاشقى قادامى دەپ قابىلدايىق», دەدى ارمان قىرىقباەۆ.
وتكەن كۇندى ەسكە العان جازۋشى دۋلات يسابەكوۆ: «باۋىرجان مومىش ۇلى ءبىر كەزدەسۋدە «سەندەر مەنى باتىر دەيسىڭدەر, ناعىز باتىر – مەن ەمەس, بەيسەمباي كەنجەباەۆ. ءبىز سوعىستا جۇردىك, سوعىستا قالاساڭ دا, قالاماساڭ دا, شابۋىلعا شىعاسىڭ, اتاسىڭ, ءتىرى قالار-قالماسىڭ نەعايبىل. ال بەيسەكەڭ بەيبىت كۇندە, قاتەر ءتونىپ تۇرعانىن ءبىلىپ تۇرىپ باسىن بايگەگە تىكتى. قازاق ادەبيەتى تاريحىن زەرتتەۋگە بار عۇمىرىن ارناعان ناعىز قاھارمان – بەيسەمباي كەنجەباەۆ!» دەپ ارداقتى ۇستازىنىڭ تاباندىلىعىن, قاجىرلى مىنەزىن سيپاتتايتىن تاماشا ەستەلىكتەرىن تولعادى.
تاعزىم تاقتانى ورناتۋ تۋرالى وي تاستاپ, يگىلىكتى ءىستى ۇيىستىرىپ, جۇمىلا اتقارۋعا جاناشىرلىق تانىتقان فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور قۇلبەك ەرگوبەك ۇلى ۇستازى تۋرالى «بەيسەمباي كەنجەباي ۇلى» جانە «بەيسەمباي كەنجەباي ۇلى لابوراتورياسى» اتتى قوس بىردەي كىتاپتىڭ جارىققا شىققانىن سۇيىنشىلەدى. ءىس-شارا اياسىندا جاڭا جيناقتاردىڭ جىبەك باۋى كەسىلدى.
«ەگەر بەيسەمباي كەنجەباي ۇلى بولماسا, ءبىزدىڭ تۇرىك قاعاناتىنان بەرگى ۇلى رۋحاني مۇرامىز ادەبيەت تاريحىنا ەنبەگەن بولار ەدى. ەگەر بەيسەكەڭ بولماسا, قازاق حاندىعى داۋىرىندەگى ادەبيەتىمىزدىڭ كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭدەگى ادەبيەتكە قوسىلۋى مۇمكىن ەمەس ەدى. ەگەر بەيسەكەڭ بولماسا, بۇكىل تۇركى حالقىنىڭ «ەدىگە باتىر» ەپوستىق جىرى ءوز ۋاقىتىندا تاريحتان ورنىن الماعان بولار ەدى. ەگەر بەيسەمباي كەنجەباي ۇلى بولماسا, الاشتىڭ ۇرانىن جازعان سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ ادەبيەت تاريحىنداعى قاستەرلى ورنىنان ايرىلىپ, بۇگىنگى الاشتىقتارمەن بىرگە ەندى عانا اقتالىپ جاتقان بولار ەدى. وسىنىڭ ءبارىن ساقتاپ قالعان, قورعاپ قالعان, مۇقالماس جىگەرى مەن تاباندى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا رۋحاني-عىلىمي اينالىمعا ەنگىزگەن بەيسەمباي كەنجەباي ۇلى ەدى. كەش تە بولسا, ءوز ورنىن تاپقان مىناۋ تاعزىم تاقتا وسىنداي قىران جۇرەك ادامعا ارنالىپ وتىر», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى عالىمنىڭ شاكىرتى, پروفەسسور قۇلبەك ەرگوبەك.
الماتى
