جالپى, وبلىس كولەمىندە 4 ملن 376 مىڭ گەكتاردان استام ءداندى القاپ بار. بۇگىنگە دەيىن سونىڭ 3 ملن 312 مىڭ گەكتارى, ياعني 75 پايىزى عانا جينالدى. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە جەر قاتىناستارى باسقارماسى استىقتىڭ ورتاشا ءتۇسىمى 9,2 تسەنتنەر دەپ وتىر.
– كۇزگى جيىن-تەرىم ناۋقانىن جانگەلدين اۋدانى عانا اياقتادى, قالعان اۋدانداردا قاۋىرت جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر. قىركۇيەكتە القاپقا مول ىلعال تۇسكەنىن بىلەسىزدەر. قازان ايى دا جاڭبىرمەن باستالدى. وسىنىڭ سالدارىنان جۇمىس قارقىنى ەداۋىر باسەڭدەپ قالدى, دەيدى باسقارما باسشىسىنىڭ ورىنباسارى دميتري ەۆستافەۆ.
بۇگىندە وبلىستا ۇلكەندى-كىشىلى 318 كەپتىرگىش توقتاۋسىز جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇل قۇرىلعىلاردىڭ ءبارى قوسىلىپ ساعاتىنا 12 جارىم مىڭ توننا بيداي كەپتىرىپ جاتىر. بيداي كەپتىرگىشتەردىڭ جۇمىسى توقتاپ قالماۋ ءۇشىن مەملەكەت ءليترى 250 تەڭگەدەن اسپايتىن 11 مىڭ توننا ارزانداتىلعان ديزەل وتىنىن بولگەن.
وكىنىشكە قاراي, قىركۇيەكتە تولاسسىز جاۋعان جاڭبىر بيىلعى ءونىمنىڭ ساپاسىن مۇلدە تومەندەتىپ جىبەردى. سالا ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, وسى ناۋقاندا قامباعا تۇسكەن بيدايدىڭ 10-اق پايىزى ءۇشىنشى سۇرىپقا جارامدى. بۇل – جاۋىن-شاشىن باستالماي تۇرىپ جينالعان ءونىم. ال ودان كەيىنگى كەزەڭدە الىنعان ءونىمنىڭ ءبارى ءتورتىنشى, بەسىنشى سۇرىپقا جاتادى.
شارۋالاردىڭ دەنى الداعى كوكتەم ناۋقانىنا ءبىر ءتۇيىر تۇقىم تاپپاي قالۋىمىز مۇمكىن دەيدى. الايدا وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بۇل ماسەلەنىڭ بىرتىندەپ شەشىم تاۋىپ جاتقانىن ايتتى. «وبلىس شارۋاشىلىقتارىنىڭ قويماسىندا بىلتىردان ارتىلىپ قالعان 85 مىڭ تونناداي تۇقىم بار. بيىل شامامەن 200 مىڭ تونناداي تۇقىم دايىندالدى. سونداي-اق «ازىق-ت ۇلىك كورپوراتسياسىنىڭ» مەنشىگىندەگى ازىقتىق بيداي قورىنان 304 مىڭ توننا تۇقىمدىققا الىنادى. كەلەسى جىلعى كوكتەم ناۋقانىنا وسىنىڭ ءبارى جەتىپ قالۋعا ءتيىس», دەيدى دميتري ەۆستافەۆ.
بيىلعى ناۋقاننىڭ اۋىرتپالىعىن ديقاننان اسىپ ەشكىم ءدال اشىپ ايتىپ بەرە المايدى. وسىنداي ويمەن بىرنەشە شارۋاشىلىققا حابارلاسىپ كورگەنبىز. قامىستى اۋدانىندا ەگىن ەگىپ, ۇن شىعاراتىن ءىرى شارۋاشىلىقتى باسقارىپ وتىرعان قايرات وتەپوۆ بيىل 17 مىڭ گەكتار القاپقا بيداي ەككەن. سونىڭ ون مىڭىن جيناپ ۇلگەرىپتى. قالعان جەتى مىڭدى ورىپ الۋعا كۇزدىڭ قارا جاڭبىرى مۇرسات بەرمەي تۇرعان كورىنەدى.
– كەشە عانا جاڭبىر جاۋدى. جۇمىس توقتاپ تۇر. ءونىم ساپاسى وتە تومەن. بىلتىر نەگىزىنەن ءۇشىنشى سۇرىپتى بيداي الىپ ەدىك, بيىلعى ءونىم – كىلەڭ 4-سۇرىپ پەن 5-سۇرىپ. مۇنداي ساپاسىز بيداي تۇقىمعا جارامايدى. وسى ماسەلە ۇلكەن قيىندىق تۋدىرايىن دەپ تۇر. الىپ جاتقان ءونىمنىڭ كوبى مال ازىعىنا عانا جارايدى. قازىر بيدايدىڭ تونناسى – 55-60 مىڭ تەڭگە. مۇنداي باعامەن ەڭبەك وتەلمەك تۇگىلى, ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنى دا اقتالمايدى. قولدا بار شاعىن بيداي كەپتىرگىشىمىز كۇنى-ءتۇنى توقتاۋسىز جۇمىس ىستەپ تۇر. سوندا دا ۇلگەرتە الماي جاتىرمىز. 25 توننانى ءۇش ساعاتتا ارەڭ كەپتىرەدى. اۋپىرىمدەپ ءجۇرىپ تاۋلىگىنە 75-80 توننا بيداي كەپتىرىپ الىپ جاتىرمىز, دەدى شارۋاشىلىق باسشىسى.
قازىر قىركۇيەكتەگى تولاسسىز جاڭبىردىڭ سالدارىنان ءونىپ كەتكەن ءداننىڭ كوبى قاۋىزىنان اجىراپ جەل شايقاعان سايىن ساۋدىراپ جەرگە ءتۇسىپ جاتىر. مىسالى, ناۋىرزىم اۋدانىنا قاراستى ولەڭدى اۋىلىنداعى شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى دميتري يساەۆ تامىزدا ءبىر گەكتاردان 22 تسەنتنەر بيداي الامىن دەپ بولجاعان ەكەن. بىراق ءونىم كولەمى ءبىر ايدىڭ ىشىندە 8 تسەنتنەرگە دەيىن ءتۇسىپ كەتكەن.
– ناۋقاندى اياقتاپ قالدىق. بيىل مەزگىلسىز جاۋعان ۇزاق جاڭبىردان سوڭ, ءداننىڭ كوبى جەرگە ءتۇسىپ قالدى. ناتيجەسىندە, شىعىنىمىز بولجامدى تابىس كولەمىنەن ءۇش ەسە اسىپ كەتتى. قازىر قالادا بيدايدى تونناسىنا 45 مىڭ تەڭگەدەن قابىلداپ جاتىر. وعان جول شىعىنىن قوسساق, باعا 35 مىڭ تەڭگەگە تۇسەدى. قازىر 1 ملن توننا بيداي وتكىزسەم, قولىما 35 ملن تەڭگە تيەدى. ال شىعىنىمىز 95 ملن تەڭگەنىڭ ۇستىنە شىعىپ كەتتى. انىعى, ءدال قازىر بيداي ساتۋ ءتيىمسىز بولىپ تۇر. سوندىقتان قىرمانداعى سۋ بيداي قىزىپ كەتپەس ءۇشىن كۇن سايىن ارى-بەرى اۋدارىپ جاتىرمىز, دەيدى شارۋا.
دميتري سەكىلدى شاعىن شارۋالاردىڭ بيداي كەپتىرەتىن قۇرىلعى ساتىپ الاتىن مۇمكىندىگى جوق. بۇگىنگىدەي قىسىلتاياڭ شاقتا بۇيىرتقان ازىن-اۋلاق بيدايىن ءشىرىتىپ الىپ, مۇلدە تاقىرعا وتىرىپ قالماۋى ءۇشىن ديقان قولدان كەپتىرگىش جاساپ الۋدى جوسپارلاپ وتىر. «نوبايىن سىزىپ, كەپتىرگىشتىڭ كەرەك-جاراقتارىن ساتىپ الىپ قويدىم. قىرمان باسىنا اپارىپ, امالداپ, وزىمشە قۇراستىرىپ كورەمىن. ءبىر ىسكە قوسىپ الساق, ءارى قاراي جۇمىس ىستەپ كەتەدى دەگەن ءۇمىتىم بار», دەيدى دميتري.
قىمبات تۇراتىن استىق كەپتىرگىش قۇرىلعىنى بىلتىردان قالعان اجەپتاۋىر قورى بار كەيبىر ءىرى شارۋاشىلىقتار عانا ساتىپ الىپ جاتىر. ماسەلەن, بيىل كوكتەمدە 27 مىڭ گەكتار القاپقا تۇقىم سەپكەن «لۆوۆسكي كولوس» سەرىكتەستىگىنىڭ باسشىسى اندرەي دۆۋرەچينسكي جاڭا ساتىپ العان كەپتىرگىشىنىڭ وسىدان 2-3 كۇن بۇرىن عانا ىسكە قوسىلعانىن ايتادى.
– قۇرىلعىنىڭ قۋاتى ساعاتىنا 400 توننا بيداي كەپتىرۋگە جەتەدى. بىراق قازىر شامامەن 250 توننادان كەپتىرىپ جاتىرمىز. ويتكەنى شىلقىعان سۋ بيداي وڭايلىقپەن كەبە قويمايدى. جاڭبىردىڭ سالدارىنان سوڭعى 3-4 كۇن بويى جۇمىس توقتاپ قالدى. جالپى, گەكتارىنا 8-9 تسەنتنەردەن ءونىم ءتۇسىپ باستادى. بىراق ەكى كۇننەن بەرى جەلدىڭ ەكپىنى كۇشەيىپ, ءدان ساۋدىراپ ءتۇسىپ جاتىر. ەندى گەكتارىنا 8-9 ەمەس, 6 تسەنتنەردەن الساق تا جامان ەمەس. قىسقاسى, اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعى قىرۋار شىعىن اكەلدى. ءۇشىنشى سۇرىپتى بيداي جوققا ءتان, قازىر كىلەڭ 4, 5-سۇرىپ جيناپ جاتىرمىز. ونى ساتۋ قازىر مۇمكىن بولماي تۇر. استىق ساۋداسى توقتاپ قالدى. ەلەۆاتورلار دا توقتاپ تۇر, كۇنىنە 200-300 توننا قابىلدايدى دا, جابىلىپ قالادى. سوندىقتان ەلەۆاتورعا بيداي وتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. 5-سۇرىپتى بيداي مال ازىعى رەتىندە قابىلدانىپ جاتىر, تونناسىنا 45-50 مىڭ تەڭگە بەرەدى. مىسالى, ءبىز ءوز ءونىمىمىزدى كەپتىرىپ, ەلەۆاتورعا جەتكىزگەنشە, ءار توننادان 15 مىڭ تەڭگە جوعالتامىز. وسى شىعىندى ەسەپتەگەندە, بيدايدىڭ ءبىر تونناسى 30 مىڭنان باعالانىپ وتىر. 2019 جىلدان 2022 جىلعا دەيىن ءۇش جىل قاتارىنان قۇرعاقشىلىق بولىپ, گەكتارىنا 2-3 تسەنتنەردەن عانا ءونىم الىپ كەلدىك. بىراق ول جىلدارى بيداي باعاسى جوعارى بولعاندىقتان, اۋپىرىمدەپ بولسا دا كەلەسى كوكتەمگە ىلىگىپ كەلدىك. بيىل جاعدايىمىز ءتىپتى تومەندەپ كەتتى, دەيدى اندرەي دۆۋرەچينسكي.
ءوڭىر شارۋاشىلىقتارى كەيىنگى ەكى جىلدان بەرى تۇقىم جاڭارتۋعا, تەحنيكا ساتىپ الۋعا مەملەكەت بولگەن سۋبسيديانى دا الا الماي وتىر. ەڭ بولماسا, وسى دەمەۋ قارجى قولىمىزعا تيسە, مىناداي قىسىلتاياڭ شاقتا ءبىر جىرتىعىمىزدى جاماۋعا سەپ بولىپ قالار ما ەدى دەيدى ءونىمىنىڭ جارتىسى جەلگە ۇشقان ديقاندار.
وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, كۇن رايى قولايلى بولىپ تۇرعان جاعدايدا, القاپتاعى ءداندى داقىلدى جيناۋ ناۋقانى قازاننىڭ 15-20-ىنا دەيىن اياقتالىپ قالۋعا ءتيىس.
قوستاناي وبلىسى
