كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
جىلدىق ينفلياتسيا بيىلعى قىركۇيەكتە 11,8%-عا دەيىن تومەندەگەن ەدى. بىراق ينفلياتسيانىڭ باياۋلاۋىنا قاراماستان, ينفلياتسيالىق كۇتۋلەر ءبىرشاما جەدەلدەگەن. ءبىر جىلدان كەيىن كۇتىلەتىن ينفلياتسيا قىركۇيەكتە 17% (تامىزدا – 16,4%) بولدى. الايدا سەزىلەتىن ينفلياتسيا قىركۇيەكتە 17,8%-عا دەيىن (تامىزدا – 18,4%) تومەندەدى.
«سىرتقى ينفلياتسيا باياۋلاي وتىرىپ, جاعىمدى قالىپتاسىپ كەلەدى. بىراق جەكەلەگەن پروينفلياتسيالىق فاكتورلار مەن تاۋەكەلدەر ارتتى. ءسۇت ونىمدەرى, وسىمدىك مايى, ەت پەن ءداندى داقىلدار قۇنى تۇسكەندىكتەن, الەمنىڭ ازىق-تۇلىك نارىعىندا باعالار دا تومەندەي باستادى. دەگەنمەن ينفلياتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ ورنىقتىلىعى دامىعان ەلدەردە مولشەرلەمەلەردىڭ تومەندەۋ مەرزىمىن جىلجىتا باستادى جانە ورتالىق بانكتەر تاراپىنان تەجەۋ ساياساتىنىڭ كۇشەيۋىنە اكەلەدى. ەۋروپا ورتالىق بانكى 2023 جىلعى قىركۇيەكتەگى سوڭعى شەشىمىندە جوعارى ينفلياتسيانى ءالى دە تومەندەتۋ ءۇشىن پايىزدىق مولشەرلەمەنى تاعى كوتەردى. اقش فەدەرالدى رەزەرۆتىك جۇيەسى پايىزدىق مولشەرلەمەنى تاعى كوتەرۋى مۇمكىن. وپەك+ ەلدەرى مۇنايدى ەرىكتى تۇردە شەكتەۋدى ۇزارتقان ەدى. وسىدان كەيىن مۇناي باعاسى ءوستى. سونىڭ اياسىندا ينفلياتسيا قارقىن الىپ كەتەمە دەگەن الاڭداۋشىلىق بار. رەسەيدە 2023 جىلعى قىركۇيەكتە ينفلياتسيانىڭ كۇش الۋىنان اقشا-كرەديت ساياساتىن قاتاڭداتۋ شارالارى جالعاسىن تاپتى», دەلىنەدى ۇب مالىمدەمەسىندە.
قالاي بولعاندا دا, ينفلياتسيانىڭ بەلسەندى باياۋلاۋى بازالىق مولشەرلەمەنى تومەندەتۋ مۇمكىندىگىن ىسكە اسىرۋعا سەپتىگىن تيگىزدى. اقشا-كرەديت تالاپتارىنىڭ ۇستامدى قاتاڭ سيپاتى 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بولجامدى ءدالىزدىڭ تومەنگى شەكاراسىنا 10-12% جاقىن ينفلياتسيانى ودان ءارى تومەندەتۋگە, سونداي-اق ونى ورتامەرزىمدى كەلەشەكتە 5%-دىق ماقساتقا جاقىن تۇراقتاندىرۋعا ىقپال ەتەر دەگەن ءۇمىت بار.
«باعانىڭ ءوسۋ تاۋەكەلدەرىنە بيىل بيداي ءونىمى بولجامدارىنىڭ ناشارلاۋى سالدارىنان ازىق-ت ۇلىك قۇنىنىڭ ايتارلىقتاي ءوسۋ ىقتيمالدىعى قوسىلدى. وسى جاعدايدا ءبىز الدىندا ايتىلعان ۇلتتىق بانكتىڭ ريتوريكاسىنا سايكەس كەلەتىن شەشىم قابىلدايمىز. ۇلتتىق بانك دەزينفلياتسيالىق ساياسات جۇرگىزۋگە ۇمتىلىپ كەلەدى. ول ءوز كەزەگىندە ناقتى ماندە بازالىق مولشەرلەمەنىڭ ساقتالۋىن تالاپ ەتەدى. ياعني قازىرگى ينفلياتسيا قارقىنىن شەگەرگەندەگى مولشەرلەمە ەكونوميكانىڭ ءوسۋ قارقىنىنان جوعارى», دەيدى ۇب توراعاسى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ.
ۇلتتىق بانك بازالىق پايىزدىق مولشەرلەمەنى تومەندەتتى, الايدا كۇرت بۇرىلىس جاساماعاندى ءجون كورەدى. ونىڭ وسى ارەكەتىنەن ازىرگە بازالىق مولشەرلەمەنى تىم تومەندەتىپ جىبەرۋدىڭ قيسىنسىز ەكەنىن اڭدايمىز. ويتكەنى جوعارىدا ايتقانىمىزداي ينفلياتسيالىق كۇتۋلەر دەڭگەيى جوعارى, ونىڭ ۇستىنە ينفلياتسيا دا تىم جوعارى قارقىنمەن تومەندەپ جاتقان جوق. باعا ءوسىمى باياۋلاعانىمەن, ءالى دە بولسا ەكىتاڭبالى تسيفردان ارىلا قويمادى.
بازالىق مولشەرلەمەگە قاتىستى ەندىگى شەشىم جىل سوڭىنا تامان جاسالۋعا ءتيىس. ەگەر احۋال وسى بىرقالىپتى قارقىنمەن جالعاسار بولسا, وندا بازالىق مولشەرلەمە تاعى دا تومەندەيدى دەپ بولجاۋعا نەگىز بار. ارينە, ينفلياتسيا تومەندەسە. ال ەگەر باسقالاي تاۋەكەلدەر سالدارىنان قىمباتشىلىق قايتا ورشىسە, وندا ۇلتتىق بانك مولشەرلەمەنى ازايتۋ جاعىنا قاراي قادام جاساماۋى ابدەن ىقتيمال. سەبەبى ۇلتتىق بانكتىڭ بىرەگەي مىندەتى – قولداعى جالعىز قۇرال – بازالىق مولشەرلەمەنى پايدالانا وتىرىپ, ەكونوميكاداعى تاۋەكەلدەردى ازايتۋ. ياعني قىمباتشىلىقتىڭ جولىن كەسۋ.
بانك نەسيەسىنىڭ بازالىق مولشەرلەمەگە بايلانىستى قالىپتاساتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى. ال بازالىق مولشەرلەمەنى قىمبات ەتە وتىرىپ, نەسيە پايىزىن دا جوعارىلاتۋ قوعامداعى سۇرانىستى ازايتادى. قىمبات مولشەرلەمە حالىق تاراپىنان تاۋارلار مەن قىزمەتتەرگە دەگەن سۇرانىستى تومەندەتەدى, بۇل ءوز كەزەگىندە بازارداعى باعا ءوسىمىنىڭ باسەڭدەۋىنە اسەر بەرەدى. باستى مىندەت – وسى. ال بازالىق ستاۆكانىڭ كوتەرىلۋىنە جانە تۇسۋىنە بايلانىستى قۇنى وزگەرەتىن نەسيە پايىزى مەن دەپوزيت سىياقىسىن ءبىز جاناما فاكتورلار رەتىندە قاراستىرا الامىز. بازالىق مولشەرلەمەگە قاتىستى شەشىم قابىلداۋ ارقىلى ۇلتتىق بانك نەسيە پايىزى مەن دەپوزيت سىياقىسىنا اسەر ەتۋدى كوزدەمەيدى.
بىلتىردان بەرگى ينفلياتسيا مەن بازالىق مولشەرلەمە تەكەتىرەسىنە قارايتىن بولساق, بازالىق پايىزدىق مولشەرلەمەنىڭ بىرتىندەپ ينفلياتسيا دەسىن باسىپ كەلە جاتقانىن بايقار ەدىك. ءيا, ءار الۋان ساراپشى ۇلتتىق بانك ساياساتىن سىنعا الدى, بازالىق مولشەرلەمەنى باياعىدا ءتۇسىرىپ تاستاۋ كەرەك ەدى دەگەن پىكىرلەر ايتىپ جاتادى. الايدا ۋاقىت بىزگە وسى شەشىمنىڭ ءارى ءادىل, ءارى پايدالى بولعانىن دالەلدەپ بەرگەندەي. قاراپ وتىرساق, بازالىق مولشەرلەمە ينفلياتسيانىڭ الدىنا ءتۇسىپ كەتكەن ەمەس, اركەز ونى ۇلكەن كۇشپەن سۇيەمەلدەپ, تومەنگە قاراي يتەرىپ كەلەدى. ەگەر ۇب بازالىق مولشەرلەمەنى تىم تومەن ءتۇسىرىپ جىبەرسە, وندا زوردىڭ كۇشىمەن يكەمدەپ كەلە جاتقان ينفلياتسيا جالت بەرىپ جوعارىعا قايتا شىعىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن. ۇلتتىق بانك بۇل تاۋەكەلدى ەشقاشان قاپەردەن شىعارعان ەمەس.
ءبىز ءۇشىن ينفلياتسيا دەڭگەيىن ورتامەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا 5 پايىزعا دەيىن ءتۇسىرۋ – باستى مىندەت. بۇكىل كۇش, بۇكىل اقىل-وي تاپ قازىر وسى مىندەتكە جۇمىلدىرىلىپ جاتىر. ىشكى فاكتورلار اراسىندا ۇلكەن تاۋەكەل تۋدىرىپ, سارساڭعا سالىپ تۇرعان احۋال جوق دەۋگە بولادى. سىرتقى فاكتورلار دا ءبىز ويلاعانداي شەڭبەر اياسىندا قالىپتاسىپ جاتىر ازىرگە.
ۇلتتىق بانكتىڭ اقشا-كرەديت ساياساتى كوميتەتىنىڭ بازالىق مولشەرلەمە بويىنشا كەزەكتى جوسپارلى شەشىمى 2023 جىلعى 24 قاراشادا استانا ۋاقىتىمەن ساعات 12.00-دە جاريالانادى.
