اۋەلى وقيعانىڭ قالاي باستالعانىنان حابار بەرەيىك. سەنبى كۇنى تاڭەرتەڭ پالەستينالىق حاماس قارۋلى ۇيىمى يزرايلگە قارسى ء«ال-اقسا تاسقىنى» وپەراتسياسىن باستادى. اتالعان توپ 5 مىڭعا جۋىق زىمىران اتقانىن حابارلادى. يزرايل تاراپى حاماستىڭ جاقتاستارى ەل اۋماعىنا كىرگەنىن راستادى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, حاماس اتقان زىمىراندار تەل-ءاۆيۆتىڭ سولتۇستىگىنە دەيىن جەتكەن. سونداي-اق ۇيىم ءبىر توپ جاۋىنگەرىن ءيزرايلدىڭ وڭتۇستىگىنە جىبەردى. يزرايل مەديا وكىلدەرى سدەروت قالاسىندا قارۋلى جاۋىنگەرلەر ادامدارعا وق جاۋدىرعانىن حابارلادى. الەۋمەتتىك جەلىدە تاراعان بەينەجازبالاردا قالا كوشەلەرىندەگى قاقتىعىستار, سونداي-اق دجيپ مىنگەن قارۋلى ادامدار اۋىلدى ارالاپ جۇرگەنى بايقالادى. باستاپقىدا حاماس مۇشەلەرى ءيزرايلدىڭ بىرنەشە ەلدى مەكەنىن باقىلاۋعا العان-دى. كەيىننەن قارسى شابۋىلعا شىداماي, كەيىن شەگىندى.
يزرايل ارمياسىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى دانيەل حاگاري توپتىڭ قۇرلىقتان, تەڭىزدەن جانە اۋەدەن شابۋىل جاسالعانىن جەتكىزدى. العاشقى زىمىران جەرگىلىكتى ۋاقىت بويىنشا تاڭعى 6:30-دا اتىلعان. ءوز كەزەگىندە يزرايل ارمياسى گازا سەكتورىندا حاماسقا قارسى «تەمىر قىلىشتار» وپەراتسياسىن باستاعانىن حابارلادى. ءسويتىپ, گازا سەكتورىنداعى بيىك عيماراتتاردى بىرىنەن كەيىن ءبىرىن اتقىلادى. اۋەگە بىرنەشە اسكەري ۇشاق كوتەرىپ, ايماققا تانكتەر اكەلگەن. بۇل 2021 جىلعى 11 كۇندىك سوعىستان كەيىنگى ەڭ اۋىر شيەلەنىس رەتىندە سانالىپ وتىر.
پالەستينا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ءيزرايلدىڭ شابۋىلى سالدارىنان گازادا كەمىندە 413 ادامنىڭ قازا تاپقانىن, 2300-گە جۋىق ادامنىڭ جارالانعانىن حابارلادى. قۇلاعان عيماراتتار ءالى ارشىلىپ جاتقاندىقتان, شەيىت بولعانداردىڭ ناقتى سانىن ايتۋ قيىن. يزرايلدىك اقپارات قۇرالدارى حاماس شابۋىلدارىنان 700-دەن استام يزرايلدىك قازا تاپقانىن حابارلادى. ءيزرايلدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى تاراتقان مالىمەتكە سايكەس جارالانعاندار سانى 2382 ادامعا جەتكەن.
جەكسەنبى كۇنى يزرايل پرەمەر-ءمينيسترى بينيامين نەتانياحۋ شابۋىلدان كەيىن قاۋىپسىزدىك كابينەتىمەن شۇعىل كەزدەسۋ وتكىزىپ, ەلدە سوعىس جاعدايى جاريالانعانىن حابارلادى. مۇنداي جاعداي رەسمي تۇردە ماڭىزدى اسكەري قادامدار جاساۋعا رۇقسات بەرەدى. «لاڭكەستەردىڭ كەشە 6:00-دە گازا سەكتورىنان جاساعان شابۋىلى يزرايل مەملەكەتىن سوعىس جاعدايىنا اكەلۋگە ماجبۇرلەيدى», دەلىنگەن پرەمەر-مينيستر كەڭسەسى تاراتقان مالىمدەمەدە.
حاماس ۇيىمىنىڭ وكىلى حالەد كادومي ء«ال-جازيرا» اگەنتتىگىنە بەرگەن سۇحباتىندا بۇل اسكەري ءىس-قيمىلداردى پالەستينالىقتاردىڭ ونداعان جىل بويى كورگەن بۇكىل ز ۇلىمدىعىنىڭ جاۋابىنا باعالاعان. ء«بىز حالىقارالىق قوعامداستىقتى گازاعا, پالەستينا حالقىنا, ءال-اقسا سەكىلدى قاسيەتتى جەرلەرىمىزگە جاسالعان ز ۇلىمدىقتاردى توقتاتۋعا ۇلەس قوسقانىن قالايمىز», دەيدى ح.كادومي.
حاماستىڭ اسكەري قولباسشىسى مۇحاممەد دەيف شابۋىلدى وككۋپاتسيانى توقتاتۋعا جاسالعان ۇلكەن قادام دەپ مالىمدەدى. «كىمدە مىلتىق بولسا, قولىنا السىن. ۋاقىت كەلدى», دەدى م.دەيف.
قاقتىعىس باستالعاننان كەيىن شارتاراپتىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە پالەستينانى دا, ءيزرايلدى دە قولداعان مىڭداعان ادام قالا كوشەلەرىنە شىقتى. پالەستينانى قولداۋشىلار قاتارىندا يسپانيا, وڭتۇستىك افريكا جانە سيريا سەكىلدى مەملەكەتتەردىڭ ازاماتتارى باسىم. سونداي-اق اقش-تىڭ چيكاگو, نيۋ-يورك جانە كانادانىڭ وتتاۆا قالالارىندا پالەستينانى قولداۋعا ارنالعان شەرۋلەر ءوتتى.
ەۋروپالىق وداقتىڭ سىرتقى ساياسات جونىندەگى جوعارعى كوميسسارى جوزەپ بوررەلل ءيزرايلدى قولدايتىنىن جەتكىزدى. فرانتسيا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى ءوز ەلىنىڭ «يزرايل مەن ونىڭ حالقىنا قارسى جاسالعان لاڭكەستىك شابۋىلداردى» ايىپتايتىنىن جەتكىزىپ, يزرايلگە كومەك كورسەتۋگە ءازىر ەكەنىن اڭعارتتى. ۇلىبريتانيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى دجەيمس كلەۆەرلي حاماس توبىنىڭ يزرايلگە جاساعان توسىن شابۋىلىن ء«سوزسىز ايىپتايتىنىن» اتاپ ءوتتى. ءۇندىستاننىڭ پرەمەر-ءمينيسترى نارەندرا مودي «يزرايلدەگى تەراكتىلەر تۋرالى حابارعا قاتتى تاڭعالعانىن» جەتكىزدى. سونداي-اق ءوز ەلىنىڭ وسىنداي قيىن ساتتە يزرايلگە قولداۋىن كورسەتەتىنىن مالىمدەدى.
ليۆاندىق «حەزبوللا» ۇيىمى سەنبى كۇنى مالىمدەمە جاساپ, گازاداعى جاعدايدى مۇقيات قاداعالاپ وتىرعانىنا توقتالدى. «پالەستينا قارسىلىق توبىنىڭ باسشىلىعىمەن تىكەلەي بايلانىستامىز», دەدى ۇيىم وكىلدەرى. ISNA سايتىنىڭ حابارلاۋىنشا, يراننىڭ رۋحاني كوسەمى ءالي حوسسەيني حامەنەيدىڭ كەڭەسشىسى ءوز ەلىنىڭ پالەستينالىقتار شابۋىلىن قولدايتىنىن حابارلاعان.
تۇركيا تاراپى دا پالەستيناعا قولداۋ بىلدىرە وتىرىپ, ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋدى كەيىنگە قالدىرا بەرۋگە بولمايتىنىنا نازار اۋداردى. تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ تايپ ەردوعاننىڭ ايتۋىنشا, اۋماعى 1967 جىلعى شەكاراعا سايكەس كەلەتىن, استاناسى (شىعىس) يەرۋساليم بولىپ بەلگىلەنەتىن پالەستينانى قۇرۋدى كەيىنگە قالدىرۋعا بولمايتىنىن اتاپ ءوتتى.
«تاياۋ شىعىستاعى تۇراقتى بەيبىتشىلىككە پالەستينا – يزرايل قاقتىعىسىن تۇپكىلىكتى رەتتەگەندە عانا قول جەتكىزەمىز. پالەستينا ماسەلەسى – ايماقتاعى تۇيتكىلدىڭ باستى سەبەبى. ءادىل كەلىسىمگە قول جەتكىزىلمەيىنشە, ايماقتا بەيبىتشىلىكتىڭ اۋىلى الىس», دەدى تۇركيا پرەزيدەنتى.
جالپى, يزرايل – پالەستينا قاقتىعىسىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن تاريحقا ءبىراز كوز جۇگىرتكەن ءجون. تاياۋ شىعىستاعى تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنى تارقاماي كەلە جاتقانىنىڭ بىرنەشە سەبەبى بار. ءبىرىنشىسى – ەۆرەيلەردىڭ ارابتار مەكەندەگەن اۋماقتى باسىپ الۋى بولسا, ەكىنشىسى – يەرۋساليم قالاسى. شاھار مۇسىلماندار ءۇشىن دە, ەۆرەيلەر ءۇشىن دە قاسيەتتى سانالادى. قالانىڭ باتىس بولىگىن ەۆرەيلەر مەكەندەسە, شىعىس بولىگىندە مۇسىلماندار قونىس تەپكەن. بىراق ەڭ قاسيەتتى مەكەندەردىڭ ءبارى شىعىس يەرۋساليمدە ورنالاسقان. ماسەلەن, قاسيەتتى قابىر شىركەۋى مەن كونە قالا پالەستينالىقتارعا تيەسىلى ايماقتا. سونداي-اق ءال-اقسا مەشىتى دە وسىندا.
ماسەلەنىڭ ءبارى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن, بۇۇ 1947 جىلى 181-قارارىندا پالەستينا جەرىن ءبولىپ, پالەستينا جانە يزرايل مەملەكەتتەرىن قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعاندا باستالدى. حالىقارالىق ۇيىمنىڭ مۇنداي قادامى اراب ەلدەرى جوعارى كەڭەسىنە ۇناعان جوق. كوپ ۇزاماي-اق يەرۋساليمنىڭ ءمۇفتيى ەۆرەيلەرگە جيھاد جاريالادى. ءبىر جىلدان سوڭ 1948 جىلى 14 مامىردا يزرايل تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعاندا اراب ليگاسى ولارعا سوعىس اشتى. مىسىر, يوردانيا, يراك, سيريا, ليۆان, ساۋد ارابياسى, يەمەن بىرىگىپ, يزرايلگە قارسى شىققان. بىراق ارابتار امەريكالىقتار قولداعان ەۆرەيلەردى جەڭە العان جوق. كەرىسىنشە, پالەستينا تەرريتورياسىنىڭ 78 پايىزىنان ايىرىلىپ قالدى.
مىنە, سودان بەرى سەميتتەر ۇلىسىنا جاتاتىن ارابتار مەن ەۆرەيلەر ءبىر-بىرىمەن سىيىسپاي كەلەدى. العاشقى قاقتىعىستان كەيىن ەكى تاراپ بىرنەشە رەت سوعىسىپ, ونىڭ زاردابىن قاراپايىم حالىق تارتتى. بۇگىندە ميلليونداعان پالەستينالىق ءوز ۇيىنەن ايىرىلىپ, بوسىپ كەتكەن. ارابتار ءالى كۇنگە دەيىن ءيزرايلدى بۇيىردەن شىققان شيقان سەكىلدى كورسە, ەۆرەيلەر اتاجۇرتىمىزعا كەلدىك دەپ ەسەپتەيدى.
جالپى, بۇل ماسەلەدە حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ ۇستانىمى پالەستينا جاعىندا. ويتكەنى يزرايل يوردان وزەنىنىڭ باتىس جاعالاۋىن 1967 جىلعى «التىكۇندىك سوعىستا» باسىپ العان بولاتىن. سودان بەرى مۇندا ەۆرەيلەردىڭ قونىسىن قالىپتاستىرۋ ارەكەتى بەلسەندى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. قازىر ايماقتاعى 140 ەلدى مەكەندە 400 مىڭعا جۋىق ەۆرەي ءومىر سۇرەدى. ال مۇندا ناپاقاسىن ايىرىپ جۇرگەن ارابتاردىڭ سانى 2 ميلليوننان اسادى. بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى دە, بۇۇ دا ەۆرەيلەردىڭ قونىسىن زاڭسىز دەپ سانايدى.
وسى ورايدا مىنا ماسەلەنى ايتا كەتكەن ءجون. حالىقارالىق قوعامداستىق تا, الەمنىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى دا, دەموكراتيانى جاقتايتىن باتىس ەلدەرى دە يزرايل – پالەستينا قاقتىعىسىنا كەلگەندە سىڭارجاق پىكىر بىلدىرەدى. بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قارارىندا ءيزرايلدىڭ باسىپ العان اۋماقتان شىعارىلىپ, ەكى مەملەكەت – ءبىر استانا شەشىمىن ۇستانۋ مىندەتتەلگەنى بەلگىلى. بىراق ءىس جۇزىندە حالىقارالىق پىكىر ەۆرەيلەردى جاقتايتىنى انىق اڭعارىلادى.
ماسەلەن, قازىرگى تاڭدا تاۋەلسىز سانالاتىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا حاماس ۇيىمىنىڭ ساربازدارىن «سودىر, لاڭكەس» دەپ اتاپ جاتىر. ونىڭ ۇستىنە, نەگىزگى باسىمدىق قازا تاپقان ەۆرەيلەرگە بەرىلگەن. ال پالەستينا تاراپىنان قايتىس بولعانداردى ءبىر اۋىز سويلەمگە سىيعىزىپ جىبەرەدى نە مۇلدەم ەشتەڭە ايتپايدى. سونداي-اق حاماستىڭ جاقتاستارى جاساعان زورلىق-زومبىلىققا ءجيى باسىمدىق بەرگەنىمەن, ءدال سونداي ارەكەتتى يزرايل ساربازدارى جاساسا, نازاردان تىس قالادى. دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, 2008 جىلدان بەرى پالەستينادا قاقتىعىس سالدارىنان 6407 قاراپايىم تۇرعىن قازا تاپسا, يزرايلدە بۇل كورسەتكىش 308-گە جەتكەن. بۇل – ماسەلەنىڭ ءبىر جاعى.
ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, پالەستينا – يزرايل قاقتىعىسىن ءورشىتۋدىڭ استارىندا باسقا دا مۇددە جاتىر. بىرىنشىدەن, الەم نازارى ۋكرايناداعى سوعىستان تاياۋ شىعىسقا اۋادى. وسىلايشا, كيەۆ بيلىگىنە قارجىلاي كومەكتى اياماي وتىرعان اقش ەندى نازارىن يزرايلگە بۇرماق. ياعني بۇدان رەسەي عانا ۇتپاق. ەكىنشىدەن, كەيىنگى جىلدارى بىرقاتار اراب مەملەكەتى يزاريلمەن قارىم-قاتىناستى جاقسارتۋعا پەيىل بىلدىرگەن. ناتيجەسىندە ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق جاڭارىپ, ديپلوماتيالىق قاتىناس ورناتىلا باستادى. ال بۇعان يران قارسىلىق بىلدىرگەن. ەندى پالەستينا مەن يزرايل قاقتىعىسى قايتا ۋشىققان سوڭ, پارسى شىعاناعى مەملەكەتتەرى ءار قادامىن ويلانىپ جاساۋعا ءماجبۇر. قورىتا ايتقاندا, تاياۋ شىعىستاعى جاعداي كۇردەلەنىپ, حالىقارالىق گەوساياساتقا ءوز ىقپالىن تيگىزبەك.
يزرايل – قازاقستان ازاماتتارى ءجيى باراتىن مەكەننىڭ ءبىرى. سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ رەسمي وكىلى ايبەك سمادياروۆتىڭ ايتۋىنشا, اتالعان ەلدە كونسۋلدىق ەسەپتە قازاقستاننىڭ 112 ازاماتى بار. «بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاننىڭ يزرايلدەگى ەلشىلىگىندە كونسۋلدىق ەسەپكە ەلشىلىك قىزمەتكەرلەرى مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىن قوسا العاندا 77 ازامات تىركەلگەن. ءيزرايلدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا قازاقستاننىڭ بەس ستۋدەنتى وقيدى. سونداي-اق وتىزعا جۋىق وتانداسىمىز جەرگىلىكتى ءتۇرلى مەديتسينالىق مەكەمەلەردە تاعىلىمدامادان ءوتىپ جاتىر. بارلىعى – 112 ادام. تەل-اۆيۆتەگى ديپلوماتتارىمىز يزرايلدەگى قازاقستان ازاماتتارىمەن تۇراقتى بايلانىستا جانە ولارمەن جەدەل ءىس-قيمىل جاساۋ ماقساتىندا ارنايى مەسسەندجەردە چات اشتى», دەدى ا.سمادياروۆ.
