ورالباي ابدىكارىم ۇلى: ۇلتتىڭ تاريحي كۇنى

– ورالباي اعا, مەملە­كەتتىك ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسيانى قابىلداۋ وڭاي بولماعانىن اعا بۋىن وكىلدەرىنىڭ اڭگىمە­لەرىنەن ەستىپ جاتامىز. ءسىز دە سول وقيعالاردىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇردىڭىز. ەسىڭىزدە نە قالدى؟

– مەن ول ۋاقىتتا ورتالىق پارتيا كوميتەتىندە قىزمەت ەتىپ ءجۇردىم. پارتيا مەن جوعار­عى كەڭەستىڭ اراسىنداعى جۇ­مىستى ۇيلەستىرۋ, دەپۋتاتتارمەن سويلەسۋ سەكىلدى مىندەتتەر ءبىز­دىڭ بولىمگە جۇكتەلگەن ەدى. سون­دىقتان دەكلاراتسيانىڭ قالاي قابىل­دانعانىن جانە ول جەردە قانداي ساياسي تەكەتىرەس بولعانىن ءوز كوزىممەن كوردىم. قازان ايىنىڭ سوڭىندا كەڭەستىڭ جالپى وتىرىسى ءوتىپ, مەملەكەتتىك ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسيانى قابىلداۋ ماسەلەسى تالقىعا سالىندى. وتە قىزۋ پىكىرتالاستار ءجۇردى. ول كەزدە جوعارعى كەڭەس­تە, ياعني قازىرگى تىلمەن ايت­قاندا پارلامەنتتە 360 دەپۋتات بولاتىن. سونىڭ 53 پا­يىزى عانا قازاق ۇلتىنىڭ وكىلى ەدى. كوپتەگەن وزگە ەتنوس وكىلى, اسىرەسە, ەگەمەندىككە جانى قاس كەيبىر دەپۋتاتتار دەك­لاراتسيانىڭ قابىلدانۋىنا قارسى شىعىپ, ء«بىز رەسەيمەن بىرگە بولۋىمىز كەرەك» دەپ تابانداپ تۇرىپ الدى. ويلاپ وتىرساڭىز, ولاردىڭ بۇل سوزدەرى مەن تالابى ەشبىر قيسىنعا كەلمەيتىن. ويتكەنى رەسەيدىڭ ءوزى بىزدەن بۇرىن, 12 ماۋسىمدا مەملەكەتتىك ەگەمەندىگىن جاريالاپ, گورباچەۆ باسقارعان كرەملگە باعىنباي ءبولىنىپ كەتكەن. سوندا ءبىز قايتىپ رەسەيمەن بىرگە بولۋىمىز كەرەك؟

دەكلاراتسيانىڭ قابىلدانۋى ءۇشىن كەمىندە 75 پايىز داۋىس جيناۋ قاجەت ەدى. قاي باعىتقا بەت الامىز دەپ ءارى-ءسارى كۇي كەشكەن ۋاقىتتا مۇنشا داۋىس جيناۋ وڭاي بولمادى. سول قۇجاتتى دايىنداپ, ەگەمەندىك ماسەلەسىن العاش كوتەرگەندەر قاتارىندا اكادەميك سالىق زيمانوۆ, جابايحان ءابدىلدين, عايرات ساپارعاليەۆ سەكىلدى ءمۇيىزى قاراعايداي مىقتى زاڭگەرلەر بولدى. جوعارعى كەڭەس­تە ءابىش كەكىلباەۆ, شەرحان مۇر­تازا سەكىلدى ەلگە تانىمال دەپۋتاتتار ولاردى قولداپ, بىرنەشە رەت شىعىپ ءسوز سويلەپ, اقىرى باسىم داۋىسپەن دەكلاراتسيانى قابىلدادىق.

«اتا-بابامىز عاسىرلار بويى ارمانداعان ازاتتىق» دەپ جاتامىز عوي. 1990 جىلدىڭ 25 قازانى – سول ارمان ورىندالعان ۇلتتىق تاريحي كۇن بولىپ قالدى. ءالى ەسىمدە, دەپۋتاتتار ءبىر-ءبىرىن قۇتتىقتاپ, كەيبىرى ءتىپتى كوزىنە جاس الىپ تا جاتتى. پاتريوتتىق سەزىم كەۋدەنى كەرنەدى. ەشكىمگە جالتاقتاماي, بىرەۋدىڭ قاس-قاباعىنا قاراماي ءوز-ءوزىمىزدى باسقاراتىن ەگەمەن ەل بولدىق دەپ قۋانىشىمىز قوينىمىزعا سىيمادى.

– دەگەنمەن, ازاتتىقتى الۋ بار دا, ونى قولدا ۇستاپ تۇرۋ بار. جەكە-دارا مەملەكەت رەتىندە ءومىر ءسۇرۋدى باستاعانىمىزبەن, 90-جىلداردىڭ توقىراۋىندا كوپ قيىندىققا تاپ بولعانى­مىز بەلگىلى. سول ۋاقىتتا ەگەمەن­دىگىمىزگە قانداي دا ءبىر قاتەر تونبەدى مە؟

– ءيا, كەڭەس وداعى ىدىراعاننان كەيىن ۇلكەن قيىندىقتارعا جولىق­تىق. ەكونوميكامىز قۇل­دى­راپ, حالىقتىڭ تۇرمىسى مەن ءال-اۋقاتى تومەندەپ كەتتى. زاۋىت-فابريكالار جاپپاي جۇمى­سىن توقتاتىپ, بيۋدجەتكە ءتۇسىم ازاي­عاندىقتان, زەينەتاقى تولەۋگە, دارىگەرلەر مەن مۇعالىمدەر, اس­كەري قىزمەتشىلەر, ت.ب. ەڭبەك­ا­قىسىن بەرۋگە قاراجات جەتىس­پەدى. بىراق سول كەزدىڭ ءبىر ەرەك­شە­لىگىن ايتقىم كەلەدى: ول – ارمان بولعان ازاتتىقتىڭ كەلۋىن كوڭىلىنە دەمەۋ قىلعان قارا­پايىم جۇرتشىلىقتىڭ وتان­شىلدىق سەزىمى ەرەكشە ەدى. 90-جىل­داردىڭ بار اۋىرتپالىعى مەن قيىن­شىلىعىن جەڭىپ شىعۋىمىز­عا دا سول پاتريوتتىق سەزىمنىڭ پايداسى كوپ بولدى. حالقىمىز قيىن­دىقتى ابدەن كوردى, قينال­دى, بىراق قايمىقپادى, ءبارىن دە كوتەرە ءبىلدى.

ەڭ باستىسى, ەلدىڭ بىرلىگىن ساقتاۋ كەرەك ەدى. جەرىمىزدى مەكەندەگەن ءتۇرلى ۇلت پەن ءدىن وكىلدەرىنىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, تاتۋ-ءتاتتى تۇرمىسقا شاقىرۋ ءۇشىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلدى. «تورتەۋ تۇگەل بولسا, توبەدەگى كەلەدى» دەمەكشى, وسى ىنتىماق پەن كەلىسىمنىڭ ارقاسىندا ءبىز تاۋەلسىزدىگىمىز­دى جىل وتكەن سايىن نىعايتا تۇستىك. مەملەكەتتىك رامىزدەرىمىز قابىلدانىپ, الەمدىك ارەنادا «قازاقستان» دەگەن اتاۋمەن تاۋەلسىز ەل رەتىندە تانىلدىق. بارلىق كورشىمىزبەن شەكارامىزدى شەگەندەپ, زاڭ جۇزىن­دە بەكىتتىك. بىرىك­كەن ۇلتتار ۇيىمىنا مۇشە بولدىق. بۇگىنگى كۇنى بۇل جۇ­مىس­تار­دىڭ بارلىعى قالاي جۇ­زە­گە اسقانىن اۋىزبەن ايتۋعا وڭاي. بىراق سول ءاربىر شەشىمنىڭ ارتىندا قانشاما تەگەۋرىندى ەڭبەك پەن توگىل­گەن تەر جاتىر. شىن مانىندە, ءوزىڭ ايتقانداي, تاۋەلسىزدىكتى العاننان ونى ساقتاپ قالۋ قيىن. ءبىز تاتۋلىعىمىز بەن تاباندىلىعىمىزدىڭ ارقا­سىندا ونى ساقتادىق. كەزىندە ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا بول­عان وزگە رەسپۋبليكالاردا ازامات سوعىسى تۇتانىپ, كەيبىر باۋىر­­لاس حالىقتار ءبىر-بىرىنە قىر­عيقاباق تانىتىپ, قارۋ­لى قاقتىعىستارعا ۇرىنىپ جات­قاندا ءبىز ەل ىشىندە ەشبىر شۋ شىعار­ماي, تۇراقتىلىعىمىزدىڭ قايى­عىن شايقالتپادىق, ىنتى­ما­عىمىزدىڭ قايماعىن بۇزبادىق. مۇنى ءبىز ەشۋاقىتتا ۇمىتپاي, باعالاي ءبىلۋىمىز كەرەك.

– سودان بەرى 30 جىلدان اس­تام ۋاقىت ءوتتى. كوپ قيىندىق ارتتا قالدى. دەگەنمەن, كەيىن­گى جىلدارى الەمدەگى گەوسايا­سي جاعداي ۋشىعىپ تۇر. قالاي ويلاسىز, بۇگىنگى تاڭدا تاۋەلسىزدىگىمىزگە تونگەن قاۋىپ بار ما؟

– قاۋىپ بار. بىراق مەن ونى سىرتتان كەلەتىن كۇش ەمەس, ءوز ىشىمىزدەگى سىبايلاس جەمقورلىق دەپ سانايمىن. 30 جىلدىڭ ىشىندە جەتكەن جەتىستىكتەرىمىزبەن قاتار, كوپتەگەن كەلەڭسىزدىككە دە جول بەرىپ العانىمىز اششى دا بولسا شىندىق. ەلدىڭ قانشاما بايلىعى تونالدى, قانشاسى سىرتقا كەتتى. نارىقتى وليگوپوليا جايلاپ, قولىندا بيلىگى مەن بايلىعى بار ادامدار حالىق قازىناسىن ءوز بىلگەندەرىنشە تالان-تاراجعا سالدى. وسى باسسىزدىقتاردىڭ ءبارىن توقتاتۋ ءۇشىن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ سىرتقا كەتكەن جانە ەل ىشىندە زاڭسىز يەمدەگەن اكتيۆتەردى مەملەكەتكە قايتارۋ جۇمىستارىن باس­تاپ جاتىر. ارنايى قور قۇرىل­دى. ءبىز بۇكىل حالىق بولىپ مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل باستاماسىن ءبىراۋىزدان قولداۋىمىز كەرەك.

ارينە, مۇنىڭ ءبارى وڭاي شارۋا ەمەس جانە ءبىر كۇندە شەشىلە سالمايدى. ويتكەنى سول زاڭسىز بايىعانداردى انىقتاۋ كەرەك, قۇقىققا قايشى ارەكەتتەرىن دالەلدەۋ قاجەت. دەگەنمەن, قان­شا قيىن بولسا دا ول ءبارىبىر ورىن­دالۋعا ءتيىس جۇمىس. بىردەن تاۋ قوپارىپ كەتپەسەك تە, زاڭسىز شەتكە شىعارىلعان بايلىقتى قايتارۋ ءۇردىسى اقىرىنداپ, قا­دام-قاداممەن جۇزەگە اسىپ جاتىر. ۋاقىت وتكەن سايىن بۇل جۇمىستار كۇشەيە تۇسەدى.

وسى ورايدا قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ «ادال ادام» تۇجىرىمىن قوعام بولىپ قول­داعانىمىز ءجون. قانشا جەردەن زاڭمەن تۇساۋ سالساڭ دا, جاۋاپكەرشىلىكتى قاتايتساڭ دا, ىشكى ۇياتى مەن ۇستانىمى بولماسا, پيعىلى جامان پەندە بالا­سى ءبارىبىر جەمقورلىققا بارۋ­دىڭ جولىن تابادى. سوندىقتان ءبىز مەملەكەتكە قاتەر توندىرەتىن, حالىق قازىناسىن جۇتاتاتىن جەگىقۇرتقا ىشكى قار­سى­لىعى بار, ۇياتى بار «ادال ادام» تار­بيەلەۋدىڭ جولىن قاراس­تىر­عانىمىز دۇرىس. كەزىندە ۇلى­بريتانيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى مارگارەت تەتچەر «مەملەكەتتى باسقارۋ ءۇشىن 100 ادال كاسىبي مامان بولۋى كەرەك» دەگەن ەكەن. ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىزدىڭ باستاماسى وسىعان سايادى. نەگىزى ەل ىشىن­دە ادال ادام وتە كوپ. ءبىز سولار­دىڭ ەل تىزگىنىن ۇستايتىن ازاماتتار بولۋىن قالايمىز. ويت­كەنى كەلەشەگىمىزدىڭ جارقىن بولۋى جەمقورلىقتى قانشالىقتى توقتاتا الۋىمىزعا تىكەلەي بايلانىستى.

– پرەزيدەنتىمىزدىڭ باس­تاماسى دۇرىس-اق. بىراق «ادال ادام» بولۋعا, ءوزىڭىز ايتقانداي تۇبەگەيلى وزگەرىستەرگە قوعام دايىن دەپ ويلايسىز با؟

– وكىنىشكە قاراي, ادىلەتتى قازاقستان قۇرامىز دەپ شۋلاپ جاتقانىمىزبەن, وسىناۋ وزگەرىستەردى كوپ ادام ءالى كۇن­گە تولىق سەزىنبەي كەلەدى. ءبىز­دىڭ قوعام وعان تولىق دايىن دەپ ايتا المايمىن. مىناعان قارا­ڭىز, جۋىردا پرەزيدەنت وتاندىق كاسىپكەرلەرمەن كەزدەسۋدە ەلىمىزدە 4 ميلليون ادام سالىق تولەمەيتىنىن ايتتى. بۇل سۇمدىق جاعداي. دامىعان ەلدەردە سالىق تولەمەۋ ۇلكەن قىلمىس بولىپ سانالادى. ال ءبىزدىڭ ادامدار ءالى سونى تۇسىنبەي ءجۇر. ءتىپتى سالىق تولەيتىندەردىڭ ءوزى ونى تولىق كولەمدە, جاسىرماي اۋدا­رادى دەپ ويلايسىز با؟ مەنىڭ ويىمشا, كوپشىلىگى جارىم-جارتىلاي, تابىسىن ازايتىپ كورسەتەدى. ال ادال ادام ءوزىنىڭ شىنايى تابىسىنىڭ مىندەتتى بولىگىن سالىق رەتىندە مەملەكەتكە اۋدارۋعا ءتيىس. بىزدە سول مادەنيەت ءالى تولىق قالىپتاسقان جوق. قاراپايىم تۇرعىندار دا, جوعارىدا وتىرعانداردىڭ اراسىندا دا «الدىمەن ءوزىم با­يىپ الايىن, مەملەكەتكە كەيىن بەرەمىن» دەگەن تۇسىنىك بار. ەندى قاراپ وتىرساڭىز, ءوزىمىز مەملەكەتكە مىندەتتى سالىقتى تولەگىمىز كەلمەيدى, ال ءبىر كەلەڭسىزدىك بولا قالسا «مەملەكەت قايدا قا­راپ وتىر؟ نەگە جولدى جاسا­ماي­دى, نەگە مەكتەپ سالمايدى؟» دەپ تالاپ قويامىز. ءسىز بەن ءبىز­دىڭ سالىعىمىز – ول بيۋدجەتكە تۇسە­تىن اقشا, ەلدىڭ, حالىقتىڭ جاع­دايى دا سوعان تىكەلەي بايلانىس­تى ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.

ارينە, ەڭ بىرىنشىدەن مەم­لەكەتتىك اپپاراتتا وتىرعان ادامدار ادال بولۋى قاجەت. حالىقتىڭ جەمقورلىق سەكىلدى ارەكەتتەرگە بارماۋىنا جاعداي جاسالۋعا ءتيىس. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستە بىزگە جاريالىلىق جەتىسپەيدى. جەمقورلار جاريالىلىقتان قورقادى. «انانى ۇستادى, مىنانى ۇستادى» دەگەن جاڭالىقتاردى عانا وقىپ جاتامىز. الايدا اقپارات قۇرالدارى وسى وقي­عالار­دى تەرەڭنەن زەرتتەپ جاز­باي­­دى. تەك ۇستالدى دەگەن مالى­مەت­­پەن شەكتەلەدى. ونىڭ ارعى جاعىن, سەبەپتەرىن ىندەتىپ, تالداپ جازۋ جاعى كەمشىن. جۋر­نا­ليستىك زەرتتەۋ جوق. ياعني قو­عام تاراپى­نان جەم­قورلىقتىڭ تۇپكى سەبەپ­تەرى ەگ­جەي-تەگجەي تالقىلانباي جاتىر.

ەكىنشى ماسەلە – ءبىر مەكەمەدەن بىرەۋ جەمقورلىقپەن ۇستالسا, سول ۇجىمدا وسىنداي جاعدايعا قالاي جول بەرىپ قويدىق دەپ تالقىلاۋ وتكىزۋ كەرەك. مەن وسى ماسەلەنى كوپ جىلدان بەرى كوتەرىپ كەلەمىن. جۋىردا مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنت­تىكتىڭ جيىنىندا تاعى دا ايتتىم. جەمقورلىقپەن ۇستالعان قىز­مەتكەردىڭ ۇجىمىندا جينالىس جاساپ: «كەرەمەت ءبىلىمدى ازامات قالايشا وسىنداي قىلمىسقا باردى؟ وعان نە تۇرتكى بولدى؟ اينالاسىندا جۇرگەن ارىپتەستەرى نەگە دەر كەزىندە توقتاتپادى؟» دەپ سۇراق قويىلىپ, تالقىعا سا­لى­نۋى كەرەك. بۇل سول جەردە جۇ­مىس ىستەيتىن باسقا دا ادام­دارعا, اسىرەسە جاستارعا وي سالار ەدى.

بىرنەشە جىل بۇرىن ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا مەملەكەتتەن سۋبسيديا الىپ, ونى باسقا ماقساتقا جۇمساپ, مەملەكەت قارجىسىن تالان-تاراجعا سالعان 330-دان اسا ادام جاۋاپ­قا تارتىلدى. انتيكور ولار­دىڭ ءتىزىمى جاريالادى. سول كەزدە «جاڭارۋ» قوعامدىق بىرلەس­تىگىنىڭ اتىنان اۋىل شارۋا­شى­لىعى مينيسترلىگىنە حات جازىپ, جاۋاپقا تارتىلعان ادام­داردىڭ ۇجىمدارىندا جينالىس وتكىزەيىك, تالقىلايىق دەپ ۇسىنىسپەن شىقتىم. بىراق بۇل باستامامىزعا دا مينيسترلىك تاراپىنان قولداۋ بولعان جوق.

جەمقورلىقتى جەڭۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى ادامداردى ىنتالاندىرۋ جاعىن دا ويلاستىرۋ كەرەك. مىسالى, 10 جىل ءمىنسىز قىزمەت ەتسە, ونىڭ جالاقىسىنا 10 پايىز قوسۋ, 20 جىل جاساسا, 20 پايىز, 30 جىل­دان كەيىن 30 پايىز قوسۋ كەرەك. ەگەر ول جەمقورلىققا بار­­ماي, ءمىنسىز قىزمەت ەتىپ زەينەتكە شىقسا, زەينەتاقىسىنا دا قوسىم­شا تولەم بەرىلۋى كەرەك. بۇل مەم­لەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ الگىن­دەي قۇقىققا قايشى ارەكەت­تەر­گە بارۋىنا جول بەرمەس ەدى. ال جەمقورلىق جاساعان جاعدايدا, سول جەڭىلدىكتىڭ بارىنەن ايىرىلادى. مەنىڭ بۇل ايتىپ وتىر­عان ماسە­لەلەرىم جەمقورلىقپەن كۇرەس جولىندا جاسالاتىن شارا­لاردىڭ كىشكەنە بولىگى عانا. ايتا بەرسەك, ماسەلە شاش-ەتەكتەن, ونى شەشەتىن جولدار دا كوپ. بۇعان قوعام بولىپ جۇمىلماساق, جەمقورلىقتى جۋىق ارادا تەجەۋ مۇمكىن ەمەس.

– وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن «جاڭارۋ» بىرلەستىگىن قۇر­­عان ەكەنسىز. بۇل نە ۇيىم, قان­­داي قىزمەتپەن اينالىسادى؟

– «جاڭارۋ» سىبايلاس جەم­قورلىققا قارسى جال­پى­ۇلتتىق قوزعالىسى» رەسپۋب­لي­كالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ قىز­مەت ەتىپ كەلە جاتقانىنا 10 جىل بولدى. ماقساتى – اتى اي­تىپ تۇرعانداي, جەمقورلىققا قارسى كۇرەس, حالىق پەن مەملەكەت اراسىندا وسى باعىتتا دانەكەر بولۋ. كەزىندە مەملەكەتتىك قىز­مەتتە جانە ءتۇرلى قوعامدىق جۇ­مىستاردا جەمقورلىقپەن كۇرەس بويىنشا جيناعان تاجىريبەم از ەمەس. 2013 جىلى جانىمدا جۇرگەن ازاماتتار قولقا سالىپ, وسى بىرلەستىكتى قۇردىق. قازىر­گى كۇنى ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىن­دە جانە استانا, الماتى, شىم­كەنت قالالارىندا فيليالدارىمىز بار. قاتارىمىزداعى ارىپتەس­تەرىمىزدىڭ ءبارى جەمقورلىقپەن كۇرەسەمىن, حالقىما قىزمەت ەتەمىن دەپ كەلگەن ازاماتتار. بىزگە حالىقتان, ءتۇرلى مەكەمەلەردەن حاتتار كەلىپ ءتۇسىپ جاتادى. ءبىز ولاردى قاراپ, تەكسەرىپ, ماسە­لەنى شەشۋ ءۇشىن ۇيىم اتى­نان اكىمدەرگە, قۇزىرەتتى ورگاندارعا حات جولدايمىز.

بىرلەستىك قىزمەتىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى – جاستارمەن جۇمىس ىستەۋ. قازىرگى تاڭدا ماڭىزدى الەۋمەتتىك جوبا اياسىندا بىرلەستىك فيليالدارىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وڭىرلەردە كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى مەن جاستار اراسىندا قۇقىقتىق, قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا سەنىم دەڭ­گەيىن ارتتىرۋ, پاراساتتىلىق, پاتريوتتىق تاربيە بەرۋ, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن بويعا ءسىڭدىرۋ قاعيدالارىن دارىپتەۋ بويىنشا ءىس-شارالار ءوتىپ جاتىر.

– سىزدەرگە حالىق تاراپىنان قانداي وتىنىشتەر تۇسەدى؟

– راس, ەل ىشىندە ءالى دە كەم­شىلىك كوپ. پرە­زيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكونوميكانى دامىتۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيا تار­تۋعا, كاسىپكەرلەردى قولداۋعا ۇلكەن كوڭىل ءبولىپ وتىرعانىنا قاراماستان, وسى جۇ­مىستاردىڭ جۇرۋىنە ءتىپتى كەي­دە مەملەكەتتىك ورگاندار تارا­پىنان دا كەدەر­گى كەلتىرىپ جات­قان جاعدايلار كەزدەسەدى. ماسە­لەن, بىزگە ەڭ سوڭعى كەلىپ تۇس­كەن حاتقا توقتالايىن. جەر قوي­ناۋىن پايدالانۋمەن اينالىساتىن «Gold Mining Corp» جشس اتتى مەكەمەدەن ارىز كەلدى. ولار نەمىس ينۆەستورلارى­مەن بىرگە التاي قالاسىندا التىن جانە كۇمىس كەن ورىندارىن بارلاۋ جانە وندىرۋمەن اي­نا­لىسقىسى كەلەدى. ەكىجاقتى كەلى­سىم جاسالعان. نەمىستەر جو­باعا 47 ملن ەۋرو كولەمىندە ين­ۆەس­تيتسيا قۇيۋعا دايىن. الايدا وسى كۇنگە دەيىن يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مي­نيسترلىگى ءارتۇرلى جەلەۋلەر ايتىپ, جوبانىڭ جۇزەگە اسۋىنا كەدەرگى جاساپ كەلەدى. بۇگىندە بۇل مينيسترلىك جوق. ونىڭ ورنىنا ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگى پايدا بولدى. الايدا اتاۋى وزگەرگەنمەن, سول بۇرىنعى اپپارات قالعان. سونىڭ ىشىندە بىرەۋلەر ەلگە ينۆەستيتسيا تارتۋعا, ەكونوميكانى دامىتۋعا قار­سى. «Gold Mining Corp» جشس 47 رەت سوت وتىرىسىنا قاتىس­قان جانە بارىندە كاسىپكەر جەڭىپ شىقتى. بىراق ەندى مينيسترلىك ونى كاسساتسيالىق سوتقا بەرىپ جاتىر ەكەن. مەن وسى حاتتى العاننان كەيىن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە, باس پروكۋرورعا جانە سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس اگەنتتىگى­نە حات جولداپ, ماسەلەگە نازار اۋدارۋلارىن سۇرادىم. بۇل شىن مانىندە, مەملەكەتتىك ورگان تاراپىنان جاسالىپ جاتقان رەي­دەر­لىك دەپ ەسەپتەيمىن. «بەرسە قولىنان, بەرمەسە جولىنان» دەپ ارەكەت ەتەتىن پيعىل بايقالادى. مۇن­داي كەلەڭسىزدىكتەرگە جول بەرسەك, ادىلەتتى قازاقستاندى قالاي قۇرامىز؟

مەن ەل بولاشاعىنا سەنەمىن. ويتكەنى سەڭ قوزعالدى. ەندى باستاعان با­عى­تى­مىزدان اينىماۋ كەرەك. ادى­­لەت­تىلىك تەك اۋىزبەن وراق ورۋ ەمەس, ىسپەن كەلەدى. ول كوپ ۋاقىتتى الۋى مۇمكىن, بىراق ءبىز دە سونى كوزىمىز ءتىرى كەزدە كورگىمىز كەلەدى.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن –

ەسكەندىر زۇلقارناي,

«Egemen Qazaqstan»