ويتكەنى, قازىر داڭعازا اۋەن, ماعىناسىز ءسوزدى اۋەلەتكەن ارزانقول ەسترادالىق اندەر ەتەك الىپ بارا جاتقان كەزدە ۇلتتىق قۇندىلىقتىڭ قاينارى ىسپەتتى قازاقتىڭ ءداستۇرلى اندەرىن دارىپتەۋدىڭ اۋاداي قاجەتتىلىگى كۇن سايىن ءبىلىنىپ تۇر. ودان قالسا, «دومبىرا حارام» دەگەن سوقىر ۇعىمدى كەيىنگى تولقىننىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋدى كوزدەيتىن الدەبىرەۋلەردىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى كوزقاراستارى دا كوڭىلگە كولەڭكە تۇسىرگەنىن جاسىرۋعا بولمايدى.
تاۋىڭ شاعىلعانداي اسەر قالدىراتىن رۋحاني تاپشىلىقتىڭ ورنىن تولتىرعان وسىناۋ ء«ىنجۋ –مارجان» بايقاۋىنا قازاق دالاسىنىڭ ءار وڭىرىنەن ءان وزدىرۋعا اسىققان جاس تالانتتاردىڭ قاتارى ارتقانى قۋانتتى. استانا, الماتى, پاۆلودار قالالارىنان, اباي, الماتى, ۇلىتاۋ, شىعىس قازاقستان, جەتىسۋ وبلىستارىنان كەلگەن 19 قاتىسۋشىنىڭ ونەرىنە قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ دوتسەنتى, پروفەسسور نۇرجان جانپەيىسوۆ (قازىلار القاسىنىڭ توراعاسى), مادەنيەت قايراتكەرى تولعانباي سەمباەۆ, قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىنىڭ دوتسەنتى ارداق يساتاەۆا, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ەرلان رىسقالي, «مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى» بەرىك وماروۆ سەكىلدى ءداستۇرلى ءاننىڭ دۇلدۇلدەرى قازىلىق ەتتى. ايتا كەتەيىك, ءار جىلداردا ايماقتىق, وبلىستىق دەڭگەيدە اسەت اندەرىنىڭ بايقاۋى وسىمەن ءىىى رەت ۇيىمداستىرىلعانىمەن, رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە تۇڭعىش رەت وتكىزىلىپ وتىر.
ءۇرجار اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ ارتىستەرى ساحنالاعان اسەت نايمانباي ۇلىنىڭ دۇنيەگە كەلۋ ءساتى مەن حاس تالانتتىڭ ونەر جولىنا بەت بۇرعان جىلداردا اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ اۋىلىنا بارىپ ۇلى تۇلعامەن كەزدەسكەن شاعىن بەينەلەگەن تەاترلىق قويىلىم كورەرمەن قاۋىمدى اۋەل باستان كەرەمەت اسەرگە بولەدى.
وسىنداي تاماشا كورىنىستەرىمەن شىمىلدىعىن اشقان ءداستۇرلى ءان بايقاۋى قاتىسۋشىلاردىڭ بىرىنەن-ءبىرى اسىپ تۇسەتىن ونەرىمەن ەكپىن الىپ جۇرە بەردى. دەگەنمەن اقىندىق پەن انشىلىكتى تەڭ ۇستاعان اسەت اندەرىن ناقىشىنا كەلتىرە ورىنداۋ دا وڭاي ەمەستىگى بەلگىلى.
«بوزبالا وسى ءانىمدى
ۇيرەنەرسىڭ,
ىرعاققا كەلتىرە الماي
كۇيزەلەرسىڭ» –
دەيدى اسەت. ايتسا ايتقانداي, اسەت اندەرى كەز كەلگەن ءانشىنىڭ ۋىسىنا تۇسە بەرمەيدى. ايگىلى كۇمىس-كومەي, جەزتاڭداي ءانشى, اسەت ءانىنىڭ مۇراگەرى دانەش راقىش ۇلى بىزگە اماناتتاپ ونىڭ 14 ءانىن جەتكىزدى. اتتەگەن-ايى سول, اسەتتىڭ ءانى ءوز ورىنداۋىندا ساقتالعان جوق. تەك ونىڭ ونەرىنە كۋا بولعان كەنەن ازىرباەۆتىڭ ەستەلىگىنە عانا سۇيەنۋگە تۋرا كەلەدى. جەتىسۋ وڭىرىندە ءۇش عاسىر رەسەيدى بيلەگەن رومانوۆتاردىڭ 300 جىلدىعىنا وراي بىرنەشە كيىز ءۇي تىگىلىپ, ۇلان-اسىر توي ۇيىمداستىرىلعان ەكەن. سول تويعا اسەت تە كەلىپتى. سول كەزدە ول ءان سالعاندا تۇسكەن ۇيىنە قاراي ەلەڭدەسكەن جۇرت بىرىنەن كەيىن ءبىرى اعىلىپتى. «اسەتتىڭ داۋىسىنا ءتانتى بولعان قاۋىم بىرتىندەپ ءوزىن كورۋگە ىنتىققاندا, داۋىس ىرعاعىنان كيىز ءۇيدىڭ تۇڭلىگى جەلپىلدەپ تۇردى. قازاقتا ءدال مۇنداي داۋىستى ەستىگەن جوقپىن. قازىرگى ايتىلىپ جۇرگەن امىرەنىڭ انشىلىگى عانا جاقىنداماسا» دەيدى كەنەن اتامىز. كوردىڭىز بە, وسى سۋرەتتەۋىنەن-اق اسەتتىڭ قانداي تالانت يەسى بولعانىن بايقاۋعا بولادى. ونەر جولىندا بىرگە جۇرگەن ەرلان رىسقالي ايتپاقشى, اسەت اندەرىن ورىنداۋ ءۇشىن الدىمەنەن انشىگە مىنەز كەرەك,-دەيدى ءداستۇرلى ءاننىڭ جۇيرىگى, سان شاكىرتتىڭ ۇستازى نۇرجان جانپەيىسوۆ.
قازاقتىڭ دارحان دالاسىندا اتى اڭىزعا اينالعان اسەت نايمانباي ۇلىنىڭ اقىندىق مۇراسى دا, ءانشى-سازگەرلىك تالانتى ءالى دە كەڭىنەن زەرتتەۋدى قاجەت ەتەدى. ۇلى تالانتتىڭ تاعدىر-تالايىنا قاتىستى تاريحي وقيعالار, ەستەلىكتەر دە جەتەرلىك, ارينە. دەگەنمەن ماقانشى اۋىلىنداعى اسەت نايمانباي ۇلىنىڭ مۋزەيىندەگى ونىڭ عۇمىر كەشكەن كەزەڭدەرىنە قاتىستى جادىگەرلەردىڭ ءجونى ءبىر بولەك. ءان بايقاۋىنا قاتىسۋشىلار اتالعان مۋزەيگە ارنايى بارىپ, ءا.نايمانباي ۇلىنىڭ ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويۋعا قاتىستى. ودان كەيىن قوناقتار وسى مۋزەيدىڭ مەڭگەرۋشىسى, ءا.نايمانباي ۇلىنىڭ نەمەرەسى ءلاززات قوجاعۇلقىزىنىڭ تاريحي دەرەكتەر مەن قۇندى جادىگەرلەرمەن تانىستىرعان اسەرلى اڭگىمەسىن قۇمارتا تىڭدادى. سونىمەن قاتار ءداستۇرلى ءان ونەرىنىڭ ەرەكشەلىگى, ونىڭ ۇلتتىق قۇندىلىعى, ءار ءوڭىردىڭ ءداستۇرلى ءان مەكتەبىن قالىپتاستىرعان تۇلعالار جايىندا ن.جانپەيىسوۆ, ت.سەمباەۆ. ا.يساتاەۆا, ە.رىسقالي, ب.وماروۆ كەيىنگى تولقىنعا شەبەرلىك ساباعىن وتكىزىپ, ونەر جولىنداعى تاجىريبەلەرىن ورتاعا سالدى.
سونىمەن اسەت نايمانباي ۇلىنىڭ تۋعان جەرىنىڭ اسپانىن ەكى تاۋلىك بويى اۋەلەتكەن ءداستۇرلى ءان بايقاۋىنىڭ دا شىمىلدىعىن تۇسىرەر كەز جەتتى. قازىلار القاسىنىڭ جاس تالانتتاردىڭ ونەر سايىسىن قورىتىندىلاۋ باعاسىنا سايكەس, تالدىقورعاندىق ءانشى داۋەن العىسبەككە ءا.نايمانباي ۇلىنىڭ شىعارمالارى بويىنشا ء«ىنجۋ-مارجان» رەسپۋبليكالىق ءداستۇرلى انشىلەر بايقاۋىنىڭ ارنايى سىيلىعى تابىس ەتىلدى. استانالىق نۇرجان مەيىرحان مەن قاراعاندىلىق ومىرعالى ماديار ءۇرجار اۋدانىنىڭ ارنايى سىيلىعىمەن (ارقايسىنا 50 مىڭ تەڭگەدەن) ماراپاتتالدى. سونداي-اق اسەت نايمانباي ۇلىنىڭ ۇرپاقتارىنىڭ ارنايى سىيلىعىنا (50 مىڭ تەڭگەدەن) استانالىق زامزاگۇل سماعۇلوۆا مەن وسكەمەندىك ابىلايحان باقىت يە بولدى. ءۇش ءانشى – اباي وبلىسى اتىنان ونەر كورسەتكەن جاسۇلان تاجيەۆ, استانالىق سەرىكحان ايبات, الماتىلىق ۇلسايا بەكتاس ءىىى ورىن بيىگىنەن (100 مىڭ تەڭگە) كورىندى. جۇلدەگەرلەرگە ماراپاتتى قازىلار القاسىنىڭ مۇشەسى تولعانباي سەمباەۆ تاپسىردى.
بايقاۋدىڭ ءىى ورىن جۇلدەسىن (200 مىڭ تەڭگە) قازىلار القاسىنىڭ مۇشەسى ەرلان رىسقالي جەتىسۋ وبلىسىنان كەلگەن قاھارمان سابينۇرعا, اباي وبلىسى, اقسۋات اۋدانىنان قاتىسقان ايدوس سانيازبەك ۇلىنا تابىس ەتتى.
بايقاۋدىڭ ءى ورىن جۇلدەسىنە (300 مىڭ تەڭگە) لايىق بولىپ تانىلعان پاۆلودارلىق جاس تالانت جالىن قۇلانبايدى ارداق يساتاەۆا ماراپاتتادى.
كورەرمەن قاۋىم اسىعا كۇتكەن ءداستۇرلى انشىلەر بايقاۋىندا الماتى قالاسىنان باق سىناعان ساتىبالدى ماعجاننىڭ باعى جاندى. جۇزدەن جۇيرىك شىققان جاس دارىنعا قازىلار القاسىنىڭ توراعاسى نۇرجان جانپەيىس 500 مىڭ تەڭگەنىڭ باس جۇلدەسىن تابىس ەتتى.
اباي وبلىسى
