قارياسىن قادىرلەگەن ەل وزادى

1 قازان – حالىقارالىق قارتتار كۇنى. 1990 جىلى 15 جەلتوقساندا بۇۇ باس اسسامبلەياسى بۇل كۇندى «حالىقارالىق قارتتار كۇنى» دەپ بەلگىلەدى. العاش قارت­تار كۇنى ەۋروپادا, ودان امەريكادا مەرەكەلەنگەن, ال 80-جىلداردىڭ كەيىن بۇكىل الەمگە كەڭ تارالدى. قارتتار كۇنىن اتاپ ءوتۋدىڭ ماقساتى – تۇرمىسى ناشار قارت ادام­دارعا, جالعىزباستى زەي­نەتكەرلەر مەن قارت مۇگە­دەك­تەرگە كوڭىل ءبولۋ, ولارعا الەۋ­مەتتىك-تۇرمىستىق جانە باسقا دا كومەك تۇرلەرىن كورسەتۋ.

بۇل كۇن ءبىزدىڭ ەلدە دە ەسكەرۋ­سىز قال­عان جوق. قارتتارعا ارنال­عان مەرەكە­لىك ءىس-شارالار وتكىزىلىپ, مەملەكەت تاراپىنان ەگدە كىسىلەرگە الەۋمەتتىك ءتۇرلى جوبالار ۇيىمداس­تىرىلىپ, ارنايى جاردەم­اقىلار تاعايىنداپ كەلەدى. اتالعان مەرەكە قارساڭىندا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە ءباسپاسوز جيىنىن وتكىزىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا ايتىلعان تاپسىرمالارى مەن قازىنالى قاريالارىمىزدى الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ ءارتۇرلى تەتىكتەرى تۋرالى ايتتى.

«بۇل كۇن جىل سايىن بۇكىل الەم­دە, ونىڭ ىشىندە ەلىمىزدە دە ەرەكشە مەرەكە­لەنەدى. بۇل كۇننىڭ ماقساتى – ەگدە ادامداردىڭ مەم­لەكەت پەن قوعام الدىن­داعى ەڭبەگىن قۇرمەتتەۋ جانە ولاردىڭ الەۋ­مەتتىك قاجەتتىلىكتەرىن, ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ, ولارعا جالپىعا بىر­دەي قامقورلىق كورسەتۋ», دەدى س.جاقىپوۆا.

مينيسترلىكتىڭ دەرەگى بويىنشا قازىر ەلىمىزدە زەينەت جاسىنداعى 2,3 ملن-نان اسا ازامات بار. مەم­لە­كەت قاريالاردى الەۋمەتتىك قورعاۋ, ونىڭ ىشىندە زەي­نەت­اقىمەن قام­سىز­داندىرۋ جۇيەسىن جەتىل­دىرىپ كەلەدى. ماسەلەن, بازالىق زەينەت­اقى تولەمى مەن مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك جاردەماقىلاردىڭ مولشەرى جىل سايىن ينفلياتسيا دەڭگەيىنە ساي 2%-عا ارتادى.

«2023 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ جىل سايىنعى يندەكستەۋ شەڭبەرىندە بازالىق زەينەتاقى مولشەرى 8,5%-عا, ىنتىماقتى زەي­نەت­اقى مولشەرى 10,5%-عا ءوستى. بۇعان قوسا مەملەكەت باس­شى­سى­نىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2023 جىلى ەڭ تومەنگى بازالىق زەي­نەت­اقى مولشەرى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭ­گەيى­نىڭ 54%-نان 60%-عا دەيىن جەتتى. لايىقتى زەينەتاقىنى ەسەپتەۋ ءۇشىن قابىلداناتىن ەڭ جوعارى تابىس مولشەرى 46-دان 55 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە دەيىن ۇلعايدى. ءوسىم ناتيجەسىندە بيىل 1 قىر­كۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا جيىنتىق زەينەتاقىنىڭ ورتاشا مولشەرى 120 937 تەڭگە بولدى. ونىڭ ىشىندە ىنتىماقتى زەينەتاقى مولشەرى – 83 072 تەڭگە, بازالىق زەينەتاقى 37 865 تەڭگە بولدى. سونىمەن قاتار 2027 جىلعا دەيىن بازالىق زەينەت­اقىنىڭ ەڭ تومەنگى مولشەرى كەزەڭ-كەزەڭىمەن 70%-عا دەيىن, ال ەڭ جوعارى مولشەرى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ 120%-ىنا دەيىن ارتتىرىلادى», دەدى مينيستر.

مينيستر ءار وڭىردە قارتتار مەن مۇگەدەكتىگى بار ادامداردى الەۋ­مەتتىك قولداۋ اكتسياسى ۇيىم­داستىرىلاتىنىن ايتتى. وبلىس­تاردىڭ, قالالار مەن اۋدانداردىڭ اكىمدەرى, كاسىپورىندار مەن ۇيىم­دار­دىڭ باسشىلارى اعا بۋىندى الەۋمەتتىك قولداۋ جونىندەگى ءىس-شارالاردى, ەڭبەك ۇجىمدارىندا كەز­دە­سۋلەردى, امبۋلاتوريالىق-ەمحانا­لىق ۇيىمداردا اشىق ەسىك كۇندەرىن جانە ت.ب. وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن جەتكىزدى.

«ەلىمىزدە بەلسەندى ءارى ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ, قوعاممەن بايلانىس باعىتتارى بويىنشا ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى نەگىزىندە قىزمەت ەتەتىن 79 بەلسەندى ءارى ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ ورتالىعى اشىلىپ, جۇمىس ىستەپ جاتىر. ورتالىقتاردىڭ نەگىزگى قىزمەتى – ەگدە ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا, بەلسەندى ءارى ۇزاق ءومىر سۇرۋگە سەپتىگىن تيگىزۋگە, قارت ادامداردىڭ ەركىن­دىگىن قامتاماسىز ەتۋگە, قوعام ومىرىنە بەيىمدەۋگە باعىتتالعان», دەدى سالا باسشىسى.

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, بيىل قارتتارعا بەرىلەتىن ماتەريالدىق سىي-سياپات مول. ما­سەلەن, 1 قازان – حالىقارالىق قارت­تار كۇنىنە وراي استانا قالاسىندا, قاراعاندى, ماڭعىستاۋ, تۇركىستان, ۇلىتاۋ وبلىستارىندا, سونداي-اق 25 قازان – رەسپۋبليكا كۇنىنە وراي اقمولا, پاۆلودار وبلىستارىندا اعا بۋىن وكىلدەرىنە 2-دەن 10 اەك-كە دەيىنگى مولشەردە, شامامەن 1,9 ملرد تەڭگەگە 234 مىڭ ادامعا بىرجولعى ماتەريالدىق كومەك كورسەتىلەدى. سونى­مەن قاتار قارتتار كۇنىنە وراي الماتى, شىعىس قازاقستان, جامبىل, تۇركىستان, اباي, ۇلىتاۋ وبلىستارىندا مەرەكەلىك ازىق-ت ۇلىك دوربالارى تابىستالادى.

بيىل جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ مۇم­كىن­دىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى شەڭبەرىندە ەگدە ادامداردى الەۋ­مەتتىك قولداۋعا شامامەن 4,6 ملرد تەڭگە (ونىڭ ىشىندە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن – 4,1 ملرد تەڭگە, تارتىلعان قاراجات ەسەبىنەن – 0,5 ملرد تەڭگە) باعىتتالدى. ال ازىق-ت ۇلىك جيىنتىقتارىن ۇسىنۋعا – 179,4 ملن تەڭگە (25,2 مىڭ ادام), جەڭىلدەتىلگەن ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋگە – 9,3 ملن تەڭگە (2,9 مىڭ ادام), ءتىس ەمدەۋگە – 118,9 ملن تەڭگە (1,6 مىڭ ادام), ساناتوري-كۋرورتتىق ەمدەۋ­گە – 2 ملرد تەڭگە (19,3 مىڭ ادام), تۇرعىن ءۇيدى جوندەۋگە – 7,3 ملن تەڭگە (257 ادام), وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋگە – 37,5 ملن تەڭگە (2,1 مىڭ ادام), جالپىعا ورتاق پايدالانىلاتىن كولىكتە جەڭىلدىكپەن جول جۇرۋگە – 1,6 ملرد تەڭگە (155,1 مىڭ ادام), باسقا دا كومەك تۇرلەرىنە 635,6 ملن تەڭگە (61,1 مىڭ ادام) ءبولىندى.

مينيستر جيىندا زيان­دى ەڭبەك جاعدايىندا جۇمىس ىستەي­تىن ادامداردى الەۋمەتتىك قورعاۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ ءۇشىن وسى سانات­تاعى ازاماتتارعا 55 جاستان باستاپ زەينەتكەرلىك جاسقا تولعانعا دەيىن ارناۋلى الەۋمەتتىك تولەمدى ەنگىزۋ ماسەلەسى تۋرالى ايتتى.

«حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ ماقسا­تىندا 2024 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرى 70 مىڭ تەڭگەدەن 85 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتىلادى. ناتيجەسىندە, بارلىق ءارتۇرلى سالا­دا­عى مەنشىك نىساندارىنداعى كاسىپ­ورىنداردا جۇمىس ىستەيتىن 1,8 ملن-عا جۋىق جالدامالى جۇمىسكەردىڭ, ونىڭ ىشىندە 350 مىڭعا جۋىق بيۋدجەتتىك قىزمەت­كەردىڭ اقشالاي تابىسى ارتادى», دەيدى س.جاقىپوۆا.