ازەربايجان سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى وپەراتسيانىڭ ماقساتى اسكەري قىزمەتكەرلەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە رەسپۋبليكانىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىمىن قالپىنا كەلتىرۋ ەكەنىن مالىمدەدى. ال تاۋلى قاراباقتاعى سەپاراتيستەرگە قارۋسىزدانۋ جانە ارمەنياعا اسكەري تەحنيكاسىن ايماقتان تولىق شىعارۋ تالابى قويىلدى.
باكۋ بيلىگى وسى شارتتار ورىندالعانشا اسكەري وپەراتسيانى جالعاستىرۋعا بەل بۋعان. بىراق ءبىر كۇننەن كەيىن, 20 قىركۇيەك كۇنى تاڭەرتەڭ وڭىردە بيلىكتى قولىنا ۇستاپ وتىرعان تاراپ توقتاتۋ جانە تولىق قارۋسىزداندىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. كوپ ۇزاماي ازەربايجان قورعانىس مينيسترلىگى «انتيتەررورلىق شارالاردى» توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىمگە ساعات 13.00-دە قول جەتكىزىلگەنىن راستادى.
«ازەربايجان قورعانىس مينيسترلىگى رەسەي بىتىمگەرشىلىك كونتينگەنتى جەتكىزگەن قاراباحتاعى ارميان تۇرعىندارى وكىلدەرىنىڭ ءوتىنىشىن ەسكەرىپ, 2023 جىلعى 20 قىركۇيەكتە ساعات 13.00-دە لاڭكەستىككە قارسى جەرگىلىكتى شارالاردى توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزىلگەنىن حابارلايدى», دەلىنگەن حابارلامادا.
سالانىڭ مالىمەتىنە ساي, انتيتەررورلىق شارالار بىرقاتار تالاپتى ورىنداۋعا بەرىلگەن ۋادەنى ەسكەرە وتىرىپ توقتاتىلعان. قاراباقتاعى ارميان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرامالارى ەلدەن شىعارىلۋعا, ونداعى زاڭسىز قارۋلى قۇرىلىمدارى تاراتىلۋعا ءتيىس. ساربازدار پوزيتسيالار مەن اسكەري بەكەتتەردى تاستاپ, تولىعىمەن قارۋسىزدانۋى كەرەك. سونىمەن قاتار بۇكىل قارۋ-جاراق پەن اۋىر تەحنيكا تاپسىرىلادى. مۇنى جۇزەگە اسىرۋ رەسەي بىتىمگەرشىلىك كونتينگەنتىمەن كەلىسە وتىرىپ قامتاماسىز ەتىلمەك.
قاراباقتاعى اتىستى توقتاتۋ كەلىسىمىن رەسەي قورعانىس مينيسترلىگى دە راستادى. ۆەدومستۆونىڭ حابارلاۋىنشا, رەسەي بىتىمگەرشىلىك كۇشتەرى اراعايىندىعىمەن ازەربايجان مەن تاۋلى قاراباق وكىلدەرى اتىستى تولىق توقتاتۋعا ۋاعدالاستى.
«رەسەي بىتىمگەرشىلىك كونتينگەنتىنىڭ باسشىلىعىنىڭ كومەگىمەن ازەربايجان جاعى مەن تاۋلى قاراباق وكىلدەرى اراسىندا سوعىس قيمىلدارىن تولىق توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزىلدى. بۇل كەلىسىمدەردى جۇزەگە اسىرۋ رەسەيلىك بىتىمگەرشىلىك كونتينگەنتىنىڭ اتسالىسۋىمەن جۇزەگە اسادى», دەلىنگەن رەسەي قورعانىس مينيسترلىگى تاراتقان قۇجاتتا.
ارمەنيا تاراپى دا تاۋلى قاراباق پەن ازەربايجان اراسىنداعى كەلىسىممەن تانىسقانىن حابارلادى. دەگەنمەن ۋاعدالاستىققا كەلىسپەيتىن تۇسى بار ەكەنىن جەتكىزدى. پرەمەر-ءمينيسترى نيكول پاشينياننىڭ ايتۋىنشا, ارمەنيا قارۋلى كۇشتەرى 2021 جىلعى تامىزدان بەرى ازەربايجان اۋماعىنان شىعىپ كەتكەن. دەگەنمەن تاۋلى قاراباق بيلىگىنىڭ كەلىسىمىن قابىلدايتىنىن اتاپ ءوتتى.
ال بەيسەنبى كۇنى ەۆلاح قالاسىندا ازەربايجان بيلىگى وكىلدەرى مەن تاۋلى قاراباقتان كەلگەن ارمياندار دەلەگاتسياسى اراسىندا كەلىسسوزدەر ءوتتى. حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, باكۋ بيلىگى قاراباقتى مەكەندەگەن ارمياندارعا قاۋىپسىزدىك كەپىلدىگى مەن تەڭ قۇقىقتار بەرۋگە ءتيىس. بىراق كەزدەسۋدىڭ ناتيجەسى ازىرگە بەلگىسىز.
كەلىسسوزدەرگە ازەربايجان تاراپىنان بيىل ناۋرىز ايىندا قاراباق ايماعىنىڭ ارميان تۇرعىندارىمەن بايلانىسقا جاۋاپتى بولىپ تاعايىندالعان پارلامەنت دەپۋتاتى رامين مامەدوۆ كەلدى. ارمەنيا تاراپىنان كەلىسسوزدەرگە مويىندالماعان تاۋلى قاراباق پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتتارى داۆيد مەلكۋميان مەن ارەگ اۆاگيان قاتىستى.
كەلىسسوزدەردىڭ نەگىزگى ماقساتى – قاراباقتاعى ارميانداردىڭ بەيىمدەلۋىنە جاعداي جاساۋ. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا تاراعان مالىمەتكە سۇيەنسەك, جەرگىلىكتى تۇرعىندار تاۋلى قاراباق ازەربايجاننىڭ باقىلاۋىنا وتكەننەن كەيىن ايماقتا ەتنيكالىق تازارتۋ باستالۋى مۇمكىن دەپ قاۋىپتەنەدى. الايدا مۇنى باكۋ بيلىگى جوققا شىعارىپ, كەرىسىنشە ولاردى قۇشاق جايا قارسى الۋعا ءازىر ەكەنىن العا تارتادى. ازەربايجان پرەزيدەنتىنىڭ اكىمشىلىگى قاراباحتاعى ارميان تۇرعىندارىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ينتەگراتسياسىنىڭ جوسپارى ازىرلەنگەنىن مالىمدەدى. سونداي-اق بۇل ينتەگراتسيانىڭ ازەربايجاننىڭ ىشكى ءىسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
تاۋلى قاراباقتاعى احۋال بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ارنايى وتىرىسىندا تالقىلاندى. ارمەنيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ارارات ميرزويان ۇيىمدى تاۋلى قاراباقتاعى ارميان حالقىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن دەرەۋ قامتاماسىز ەتۋگە شاقىردى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, قاۋىپسىزدىك كەڭەسى قاراباقتا بۇۇ-نىڭ باقىلاۋ ميسسياسىن ورنالاستىرىپ, باسقا حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وعان كىرۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. سونداي-اق ازەربايجاننان لاچين ءدالىزى بويىمەن ەركىن قوزعالىسىن قامتاماسىز ەتۋدى, كەلىسسوزدەر اياقتالعانعا دەيىن تاۋلى قاراباقتىڭ قارۋلى كۇشتەرىن شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرۋىن تالاپ ەتۋ كەرەك.
ىلە-شالا ءسوز سويلەگەن ازەربايجان وكىلى قاراباقتىڭ بەيبىت تۇرعىندارىنا ەش قاۋىپ تونبەيتىنىن العا تارتتى. سىرتقى ىستەر ءمينيسترى دجەيحۋن بايراموۆ ازەربايجان جۇرگىزگەن اسكەري وپەراتسيانىڭ ماقساتىن ءتۇسىندىرىپ, ارمەنيانىڭ 2020 جىلعى 10 قاراشاسىندا قول جەتكىزىلگەن بەيبىتشىلىك كەلىسىمى بويىنشا مىندەتتەمەلەرىن ورىنداماعانىن جانە تاۋلى قاراباقتان اسكەرىن شىعارماعانىن نارازىلىق ءبىلدىردى. ديپلوماتتىڭ ايتۋىنشا, قاراباقتا قازىرگى تاڭدا اۋىر تەحنيكا جانە باسقا دا قارۋ تۇرلەرىمەن جاراقتانعان ون مىڭعا جۋىق ارمەنيا ساربازى بار.
قازاقستاننىڭ ازەربايجانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ءالىم بايەل ەلىمىزدىڭ باۋىرلاس ازەربايجاننىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىن تولىق قولدايتىنىن مالىمدەدى.
«ازەربايجان تاراپىنىڭ قاراباقتاعى ارميان حالقىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسۋ وتكىزۋگە باعىتتالعان باستاماسىن قۇپتايمىز. قالىپتاسقان جاعداي ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالعان شەكارالارى شەڭبەرىندە بەيبىت ديالوگ ارقىلى جۋىق ارادا رەتتەلەدى دەپ ءۇمىت بىلدىرەمىز. وڭتۇستىك كاۆكازدا بەيبىتشىلىك جانە ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق اتموسفەراسىنىڭ ورناۋى, بارلىق كوممۋنيكاتسيالاردىڭ اشىلۋى وڭىردەگى بارلىق ەلدەردىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەدى دەگەن پىكىردەمىز», دەدى ءا.بايەل.
تاۋلى قاراباقتا انتيتەررورلىق شارا جۇرگىزىلىپ جاتقانى تۋرالى اقپارات شىققاننان سوڭ, ارمەنيا استاناسى ەرەۆاندا مىڭداعان ادام كوشەگە شىعىپ, ەل ۇكىمەتىنەن ايماقتاعى ارميانداردى قورعاۋعا شاقىردى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا تاراعان مالىمەتكە سايكەس, نارازىلىق ءالى باسىلماي تۇر. ۇكىمەت عيماراتىنىڭ جانىندا پوليتسيامەن قاقتىعىس بولىپ, زارداپ شەككەندەر بار. شەرۋشىلەر ارمەنيا پرەمەر-ءمينيسترى نيكول پاشينياندى ساتقىن دەپ اتاپ, وتستاۆكاعا كەتۋىن تالاپ ەتەدى.
وزدەرىڭىزگە ءمالىم, 2020 جىلى ازەربايجان تاراپى تاۋلى قاراباقتى قايتارۋ ءۇشىن اسكەري ءىس-قيمىل جۇرگىزگەن بولاتىن. تاريحتا «ەكىنشى قاراباق سوعىسى» اتىمەن قالعان وقيعا 44 كۇنگە سوزىلدى. اقىرى تاراپتار كەلىسىمگە كەلىپ, بەيبىتشىلىك تۋرالى ۋاعدالاستىق جاساستى. قۇجاتتا ارمەنيانىڭ باسىپ العان اۋماعىن ازەربايجانعا قايتاراتىنىن كورسەتىلدى. وسىلايشا, اعدام, كەلبادجار جانە لاچين اۋداندارى باكۋدىڭ مەنشىگىنە قايتارىلدى.
بۇدان بولەك, لاچين ءدالىزىن باقىلاۋعا رەسەيدىڭ بىتىمگەرلىك كۇشتەرى جاۋاپتى بولدى. بۇكىل ارمەنيا اسكەرى ازەربايجان جەرىنەن شىعارىلادى. بىتىمگەرلىك كۇشتەر وڭىردە 5 جىلعا دەيىن تىنىشتىقتىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس ەدى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, كەلىسىمگە سايكەس ازەربايجاندى ناحچيۆان اۋدانىمەن بايلانىستىراتىن جول اشىلدى. ارمەنيانىڭ وڭتۇستىگى ارقىلى وتەتىن باعىتتى باقىلاۋ دا رەسەي شەكارا قىزمەتىنىڭ قۇزىرەتىنە بەرىلدى.
سوعىس اياقتالعاننان كەيىن ازەربايجان ازات ەتىلگەن ايماقتاردى دامىتۋعا كىرىستى. بۇل تۇرعىدان العاندا تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ۇيىمىنىڭ مۇشەلەرى دە ۇلكەن ۇلەس قوستى. اتاپ ايتقاندا, قازاقستان فيزۋلي اۋدانىندا جاستار شىعارماشىلىق ورتالىعىنىڭ ىرگەتاسىن قالادى. بۇل سىيلىق قوس ەل اراسىنداعى دوستىقتىڭ, باۋىرلاستىقتىڭ جانە ءوزارا قولداۋدىڭ تاعى ءبىر نىشانى ەكەنى ءسوزسىز. سونداي-اق حالىقارالىق ارەنادا باۋىرلاس ەلدى ءاردايىم قولداپ كەلەدى.
ازەربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ شۋشادا وتكەن جاھاندىق مەديا فورۋمىندا قازاقستاننىڭ قولداۋىنا ۇلكەن العىسىن ءبىلدىردى. «قازاقستان فيزۋلي اۋدانىندا جاستار شىعارماشىلىق ورتالىعىن, وزبەكستان مەكتەپ سالىپ جاتىر. مەكتەپ تامىزدا, ال ورتالىق جىل سوڭىنا دەيىن دايىن بولادى. بۇل – قولداۋدىڭ سيمۆولى. سوعىستان كەيىن شەت ەلدەر قانشاما قولداۋ ءبىلدىردى. اتاپ ايتايىن, بۇل وتە ماڭىزدى قيمىل ءارى ىنتىماقتاستىقتىڭ ۇلگىسى», دەدى ازەربايجان پرەزيدەنتى.
جالپى, مۇنداي شيەلەنىستى جاعدايدا قازاقستان ۇنەمى تاريحي ادىلەت پەن حالىقارالىق تالاپتاردىڭ ساقتالۋىن باسشىلىققا الادى. جاقىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 78-سەسسياسى اياسىندا وتكەن جالپى دەباتتاعى سويلەگەن سوزىندە ەلىمىزدىڭ وسى ۇستانىمىن تاعى ءبىر مارتە نىقتادى. حالىقارالىق مىنبەردە ءسوز العان پرەزيدەنت ادامزات بالاسى بۇرىن-سوڭدى باسىنان وتكەرمەگەن اسا ۇلكەن سىن-قاتەرلەرمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعانىن جانە گەوساياسي قاقتىعىستاردىڭ جاڭا كەزەڭىنە وتكەنىن مالىمدەدى.
– بۇعان بۇۇ جارعىسىنداعى حالىقارالىق قۇقىقتىڭ نەگىزگى پرينتسيپتەرىنىڭ ءبىر مەزەتتە بۇزىلۋى سەبەپ بولىپ وتىر. قۇقىقتىق تەمىرقازىقتىڭ جويىلۋى قازىرگى حالىقارالىق قاتىناستار جۇيەسىنە ۋاقىت وتكەن سايىن اۋىرتپالىق ءتۇسىرىپ, ءتۇرلى قاراما-قايشىلىق تۋدىرادى. باستى حالىقارالىق قۇقىقتىق قۇجاتتاردىڭ ءتارتىبىن ساقتاماۋ, توقتاتىپ قويۋ جانە ونى تارك ەتۋ تاجىريبەسى – وتە الاڭداتارلىق جاعداي. ويتكەنى مۇنىڭ سوڭى ادامزاتتىڭ ارازدىعىنا اكەلۋى مۇمكىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان – ءوزىنىڭ ۇلتتىق مۇددەسىن كوزدەي وتىرىپ, وزەكتى حالىقارالىق ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ ۇنەمى بەيبىت جولىن ىزدەيتىن مەملەكەت. قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سوزىمەن ساباقتاساق, «تاۋەلسىزدىك, اۋماقتىق تۇتاستىق جانە ەگەمەندىك – مۇنىڭ ءبارى حالقىمىز قازىر دە, كەلەشەكتە دە باسشىلىققا الاتىن مىزعىماس قاعيدالار. ءبىز بارلىق ستراتەگيالىق ماسەلە بويىنشا نەگىزگى وداقتاستارىمىزبەن قارىم-قاتىناسىمىزدى جالعاستىرا بەرەمىز».
