مۇنداي ماڭىزدى ۇسىنىستى جاساعان جاس زەرتتەۋشى رومان مۋتاسوۆ اقمولا وبلىسىنداعى كوكشەتاۋ قالاسى قۇرىلىس-تەحنولوگيالىق كوللەدجىندە وقيدى. «تسيفرلىق تەحنيكا» ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الاتىن 2-كۋرس ستۋدەنتى ەلەكتر قۋاتىن تۇزدى توپىراقتان الۋ يدەياسى ۇيدەگى جارىقتىڭ كۇتپەگەن جەردەن ءسونىپ قالعان ساتىندە تۋعانىن ايتتى.
– ءبىر كۇنى ءبىزدىڭ ۇيدە ەلەكتر جارىعى ءسونىپ, ءبارى قاراڭعىلىققا باتىپ كەتتى. سودان كەيىن مەن ءبىر ساتتە «ەلەكتر قۋاتى جوعالىپ كەتسە قايتەمىز؟», دەپ ويلادىم. بۇل سۇراق مەنى قىزىقتىردى جانە ءارتۇرلى اقپارات كوزدەرى, كىتاپتار مەن ينتەرنەتتەن وسىعان جاۋاپ بەرەتىن مالىمەتتەر جيناۋعا يتەرمەلەدى, – دەيدى كەيىپكەرىمىز.
روماننىڭ پىكىرىنشە, ەلەكتر ەنەرگياسى – قازىرگى ادام ءومىرىنىڭ اجىراماس بولىگى. ەلەكتر قۋاتى جوق بولسا تەلەديدار ءسونىپ, ۇتىكتەر, تاماق پىسىرەتىن پليتالار, ءۇيدى جىلىتاتىن پەشتەر, شاڭسورعىشتار, توڭازىتقىشتار, كومپيۋتەرلەر مەن تەلەفوندار جۇمىس ىستەمەي قالادى. بارلىعىنا ۇيرەنشىكتى بولىپ كەتكەن ءومىر توقتايدى.
– «روبوترونيك» ينجەنەرلىك دامۋ كلۋبىنا ەكى جىلدان بەرى قاتىسىپ كەلەمىن. مەنى ەلەكترونيكا, روبوتتەحنيكا, باعدارلامالاۋ قىزىقتىرادى, سوندىقتان ادامدار قولايلى, جايلى ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن قولدانا الاتىن ەلەكتر قۋاتى بار ەكەنىن بىلەمىن. بىراق ءبىز ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ بارىن ادەتتەگىدەي, ۇنەمى بولا بەرەتىندەي قابىلدايمىز جانە ەلەكتر ەنەرگياسىن الۋ ءۇشىن قانداي عىلىمي كۇش سالۋ كەرەك ەكەنىن ءاردايىم تۇسىنە بەرمەيمىز, – دەيدى باردىڭ قادىرىن ۇعىندىرۋعا تىرىسقان جاس زەرتتەۋشى.
وسىلايشا, رومان قولدا بار ماتەريالداردان ەلەكتر ەنەرگياسىن الۋدىڭ بالاما تاسىلدەرىنە قىزىعۋشىلىق تانىتا باستادى. ونىڭ بۇل قىزىعۋشىلىعى تىنىمسىز زەردەلەۋگە جەتەلەپ, ونىسى تىڭعىلىقتى زەرتتەۋگە ۇلاستى. ناتيجەسىندە, ول توپىراقتان ەلەكتر قۋاتىن الۋ ادامزاتقا دا, توپىراققا دا پايدالى ەكەنىنە كوز جەتكىزدى.
– ءبىز تۇزدى توپىراقتان ەلەكتر توگىن الامىز, وسى ارقىلى ونىڭ قۇرامىنداعى تۇزدىڭ مولشەرىن ازايتامىز. مۇنى زەرتتەۋ جوباما ارقاۋ ەتتىم. جوبا جەتەكشىلەرىمىز حيميا جانە بيولوگيا مۇعالىمدەرى يرينا حۆاششەۆسكايا جانە مانار شالاباەۆامەن بىرگە اۋەلى 8*8*3 تەكشە سانتيمەتر ولشەمدى ۆاننالاردى جانە توپىراق ورنالاستىراتىن ماكەت جاسادىق. سودان كەيىن مىرىش پەن مىس تاباقشالارى ورنالاستىرىلدى. ەلەكتر ەنەرگياسى وسى ەكسپەريمەنتتە جۇرەتىن حيميالىق رەاكتسيالار ارقىلى وندىرىلەدى, – دەيدى رومان.
ونىڭ ايتۋىنشا, مىرىش پلاستيناسى بار ەلەكتروندار مىس پلاستيناسىنا اۋىسادى جانە توپىراق پەن مىرىش پلاستينالارى اراسىنداعى پوتەنتسيال ازايادى, ءسويتىپ پلاستينالاردىڭ وزدەرى ەلەكترونداردىڭ جاڭا زاريادىن الادى. بۇل تىزبەكتەگى كەرنەۋ 7 جانە 9 ۆولتقا تەڭ, ياعني بۇگىندە حيميالىق رەاكتسيالاردىڭ كومەگىمەن ەلەكتر ەنەرگياسىن الۋعا بولادى.
كەيىپكەرىمىز قولعا العان زەرتتەۋ جوباسى جەتەكشىلەرىنىڭ ءبىرى, كوكشەتاۋ قالاسى قۇرىلىس-تەحنولوگيالىق كوللەدجىنىڭ وقىتۋشىسى م.شالاباەۆا: «رومان ءارتۇرلى ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى زەرتتەيدى جانە بالاما تاسىلدەرىن تابۋعا تىرىسادى. كوكشەتاۋ قالاسىنداعى توپىراقتىڭ كوپ بولىگى تۇزدى, ياعني وسىمدىكتەردى وسىرۋگە جارامسىز. سوندىقتان ءبىز بۇل توپىراقتى ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ ءۇشىن پايدالانامىز», دەپ ءتۇسىندىردى.
رومان رەسپۋبليكالىق كونفەرەنتسيادا «ومىرلىك ورتا ەكولوگياسى» سەكتسياسىندا ءوز جوباسىن ۇسىنىپ ءبىرىنشى ورىندى يەلەنگەن ەكەن. بولاشاقتا وسى جوباسىنا كاسىپكەرلەر نەمەسە باسقا دا دەمەۋشىلەر تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلىپ, ناقتى ءونىم ءوندىرىپ, قولدانىسقا ەنگىزىلۋىن تىلەيمىز.
