ەگىن بىتىك شىقسا, ەل ريزا

قازىر ەلدىڭ ءبارى – ەگىن باسىندا. وڭىردە ءداندى داقىلداردىڭ 173,3 مىڭ گەكتارى نەمەسە 53,4% ورىلدى. سونداي-اق 301,7 مىڭ توننا استىق باستىرىلىپ, سونىڭ ىشىندە 155,8 مىڭ توننا بيداي, 145 مىڭ توننا ارپا, 907 توننا س ۇلى قامباعا قۇيىلدى. ورتاشا گەكتار ونىمدىلىگى 17,4 تسەنتنەردى قۇراپ وتىر.

اۋەلى كۇزدىك بيدايدى ورىپ العان الاكول اۋدانىنىڭ ديقاندارى ەندى ارپا ەگىستىگىنە شالعى ءتۇسىردى. الاكول اۋدانىندا ەگىستىكتىڭ اۋقىمى 46 مىڭ گەكتارعا تەڭ. قازىردىڭ وزىندە 20 مىڭ گەكتاردان اسا اۋماق شابىلىپ, ءدانى قامباعا قۇيىلدى. بيىل ءوڭىر ديقاندارى ەگىستىكتىڭ ءار گەكتارىنان 19 تسەنتنەردەن استىق الىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, 6 500 گەكتارعا كۇزدىك بيدايدىڭ «ودەسسا 241», «الەكسەيچ» جانە «بۋلاۆا» سورتتارى, 6 200 گەكتارعا ارپانىڭ «ارنا» تۇقىمى, 5 800 گەكتارعا جازدىق بيدايدىڭ «گراني» جانە «ۋلبينكا» سورتتارى وسىرىلگەن.

ديقانداردىڭ اراسىندا استىق جيناۋ ناۋقانىن «بەكوۆ», «بايعۇجانوۆ», «ماي­قىنوۆ» شارۋا قوجالىقتارى, «جازىلبەكوۆ ي ك» كوممانديتتىك سەرىكتەستىگى, «تاۋ – سامال» جشس قارقىنمەن جۇرگىزىپ كەلەدى. ەندى استىق ورۋ جارىسىنا «توقجايلاۋ» وندىرىستىك اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆى قاتىسىپ, قامباعا قۇيىلعان ارپانى تەكەلىدەگى اشىتقى زاۋىتىنا جىبەرەدى.

اۋدان تۇرعىندارى قازىردىڭ وزىندە 167,1 مىڭ توننا جەمشوپ دايىنداپ ۇل­گەردى. شارۋا قوجالىقتارى تۇگەلدەي دەرلىك سۇرلەم دايىنداۋ جۇمىسىن جەدەلدەتىپ, 14 200 توننا سۇرلەمدى باستىرىپ تاستادى.

شابىندىقتاردا ءشوپ شاباتىن 32 بريگادا كۇن-ءتۇن دەمەي قىزۋ ەڭبەك ماي­دانىن قىزدىرۋدا. ولاردىڭ قاراماعىندا ءشوپ شاپقىش, تىرما, تايلاۋشى, تىركەمەلى تراكتور سەكىلدى 425 دانا تەحنيكا بار.

جازيرالى جاركەنت وڭىرىندە دە اگرو­ونەركاسىپ كەشەنى كەيىنگى جىلدارى ءبىر ىزگە ءتۇسىپ, تۇراقتى دامىپ كەلەدى. اۋدان تۇرعىندارىنىڭ نەگىزگى ءوندىرىس كوزىنە اينالعان جۇگەرىدەن الدىڭعى جىلى 155 مىڭ توننادان اسا ءدان جينالعان بولسا, بىلتىر بۇل كورسەتكىش تاعى 10 مىڭ تونناعا ۇلعايدى. بۇدان باسقا جاركەنتتىك ەگىنشىلەر كوكونىس, كارتوپ, جەمىس-جيدەك, باقشا ونىمدەرىنەن دە مول تابىسقا كەنەلدى. بيىل اۋدان بويىنشا 44 368 جەر يگەرىلىپ, وعان ءداندى داقىلدار مەن جۇگەرى ءوسىرىلدى. بۇدان باسقا 36 گەكتارعا مايلى داقىلدار, 15 146 گەكتاردان اسا القاپقا مال ازىعىنا ارنالعان كوپجىلدىق شوپتەر, 3 گەكتار قانت قىزىلشاسىنىڭ تۇقىمى, 1 620 گەكتار باقشا, كارتوپ, كوكونىس تۇقىمدارى ەگىلىپ, باپتالىپ جاتىر.

ايدارلى اۋىلدىق وكرۋگىندەگى «جار­كەنت-فرۋكت» جشس 1 110 گەكتار القاپقا وسىرگەن ينتەنسيۆتى جەمىس باعىنىڭ 1 027 گەكتارىن تامشىلاتىپ سۋارىپ, وتكەن جىلى ايتارلىقتاي مول ءونىم الدى. سول سياقتى «كوكتال-اگرو» جشس 273 گەكتار جۇگەرى القابىن تامشىلاتىپ, 280 گەكتار «دالا ارۋىن» جاڭبىرلاتىپ سۋارىپ, گەكتار ونىمدىلىگىن وتە جوعارى دەڭگەيگە جەتكىزدى. وتكەن جىلدان باستاپ «ەرنار» جشس دا ەگىستىك القاپتارىنا وسى ءادىستى قولدانا باستادى. جاركەنتتىك ديقاندارعا سۋارۋدىڭ جاڭا تەحنولوگياسىن قولدانۋمەن قاتار كۇزدە ەگىندى جيناپ العان سوڭ القاپتاردى سۋارىپ الۋعا ەرىنبەگەنى ابزال. كۇزگى سۋدان قۇر قالماعان ديقان كوكتەمدە تاۋدان كەلەتىن قار سۋىن كۇتپەي جەردىڭ ۇستىڭگى قاباتى جىلىنىسىمەن ەگىنىن ەگۋگە كىرىسە بەرمەك.

كۇزدە جۇگەرى القاپتارىنان 28,3 مىڭ توننا سۇرلەم باستىرىلماق. سونى­مەن قاتار 39,6 مىڭ توننا جۇگەرى جەمى ازىرلەنەدى. جىل سايىن شارۋالار جاز ماۋسىمىندا ازىرلەگەن جەمشوبىنىڭ 80 پايى­زىن قىسقى مال قورالارىنىڭ ما­ڭىنا تاسىپ الادى. قازىر وڭىردە مال قورا­لارى مەن مالشى ۇيلەرىن جوندەپ, قىس ماۋسىمىنا دايىنداۋ جۇمىستارى دا قولعا الىنعان. وڭىردە جالپى مال قىستايتىن 470-تەن اسا قىستاۋ بار. جاركەنتتىكتەردىڭ ءتول داقىلىنا اينالعان جۇگەرىنىڭ ەگىس كولەمى دە جىلداعىدان كەمىگەن جوق. وڭىردە جالپى 26 700 گەكتاردان اسا جەرگە وسىرىلگەن «دالا ارۋىنىڭ» شىعىمى بيىل دا جاقسى.

قازىر وڭىردە 15 767 گەكتاردان استام جۇگەرى القابى ءبىر رەت سۋارىلىپ, 7 مىڭ گەك­تاردان اسا القاپ ءۇشىنشى مارتە سۋارىل­دى. ەگىن سۋارۋ جۇمىستارى ءۇشارال, ۇلكەن­شىعان, بىرلىك, باسقۇنشاڭ جانە پەنجىم اۋىلدىق وكرۋگتەرىندە قارقىندى جۇرگىزىلىپ جاتىر.

ەندى ساناۋلى كۇندەردەن كەيىن جار­كەنت وڭىرىندە جۇگەرى جيناۋ ناۋقانى باستالادى. ديقان ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى كو­رىنەتىن وسىناۋ جاۋاپتى ناۋقانعا دايىندىق شارالارى پىسىقتالىپ, قىر­ماندار تازالانىپ, جيىن-تەرىمگە قاتى­ساتىن تەحنيكالاردىڭ جارامدىلىعى تەكسەرىلىپ جاتىر. دالا وندىرىسىندەگى ءدۇبىرلى دودا ساتىمەن ءوتىپ, جەمىستى بولعاي دەگەن تىلەكتەمىز.

اگرارلى سالاعا ارقا سۇيەگەن اقسۋ اۋدانى ءۇشىن دالا جۇمىستارىنىڭ ماڭىزى زور. كۇنى كەشە عانا كوك تەڭىزدىڭ تولقىنىنداي بولىپ جەلمەن تەربەلگەن ەگىس القابى ەندى التىن تۇسكە بويالىپ, دالا قىزىل, جاسىل, سارى, قوڭىر رەڭگە اۋىسىپ, بەينەبىر دامگە تولى اق داستارقانعا اينالعانداي. ەگىن وراعى دا الدەقاشان باستالىپ, ايماقتاعى كەيبىر اۋىلدىق وكرۋگتەر ءداندى داقىلدارىن قىرمانعا ءتۇسىرىپ تە ۇلگەردى. بيدايلارىن ۇشىرىپ, تازالاپ, كەپتىرىپ قامباعا سالىپ جاتىر. ناۋقانعا بىلەك سىبانا كىرىسكەن اۋدان ديقاندارى جايدارى جازدىڭ ءار ءساتىن قالت جىبەرمەي, استىق ورۋ قارقىنىن ۇدە­تە تۇسكەن. وسى ورايدا استىق ورۋ ناۋقا­نىنىڭ قالاي ءجۇرىپ جاتقانىن كوزىمىز­بەن كورۋ ءۇشىن ساپاردى «ايالا» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى, اۋداندىق ءماسليحات دەپۋتاتى ابىلاي قانات ۇلىنىڭ ەگىن القابىنان باستادىق.

بۇل شارۋا قوجالىعى 2018 جىلى اكەسى قانات ابدراحمانوۆتىڭ باسشىلىعىمەن قۇرىلعان ەدى. ول كەزدە شارۋاشىلىقتا ەشقانداي تەحنيكا جوق, بارلىعىن جالداپ ىستەتەتىن. سوندا دا ەگىن القابىن جىل سايىن كوبەيتىپ, سودان العان ءونىمنىڭ ناتيجەسىندە ەكى «كاماز» اۆتوكولىگى مەن جەر جىرتاتىن بەس تراكتور ساتىپ الادى. ونىڭ ۇشەۋى – «متز-82», ەكەۋى – ۇلكەن تەحنيكا «متز-12» تراكتورى.

قازىرگى تاڭدا شارۋاشىلىقتىڭ بارلىق جۇمىسىن ۇلى ابىلاي قولعا العان. بيىلعا 800 گەكتارعا ەگىن ەكسە, ونىڭ 250 گەكتارى بيداي, 550 گەكتارى ارپا ەكەن. 30 گەكتارعا داندىك جۇگەرى دە سەۋىپتى. ەندىگى مىندەت – ەگىن وراعى ناۋقانىن لايىقتى اتقارۋ. بۇل ءۇشىن بارلىق قاجەتتى تەحنيكا كۇشى جۇمىلدىرىلعان. سارقان اۋدانىنان ەكى كومباين كومەككە كەلىپ, ەكى «كاماز» اۆ­توكولىگىمەن قىرمانعا جونەلتۋدە. ازىرگە ءار گەكتارىنان 20 تسەنتنەردەن ءونىم الۋدا.

«الدا بۇدان دا قالىڭ شىققان, سۋارىلعان القاپتاردان 25-27 تسەنتنەردەن شىعۋى مۇمكىن. بولاشاقتا جۇگەرى القابىن 150 گەكتارعا, بيدايدى 600 گەكتارعا, ال ارپا­نى تاعى دا 550 گەكتارعا كوبەيتسەم دەيمىن. بىراق استىقتى قابىلداۋ باعاسى ءالى بەلگىلەنبەدى. سوندا دا وعان اسا الاڭ­داپ وتىرعانىمىز جوق. ويتكەنى ساپالى استىققا قاشاندا سۇرانىس مول», دەيدى ابىلاي قانات ۇلى.

ەگىن القابىنىڭ جانىنداعى جۇگەرى القابىنا بارعانىمىزدا سۋارىلىپ جاتىر ەكەن. قازىردىڭ وزىندە بيىكتىگى بويدان اساتىن ءار جۇگەرىدە بىلەكتەي-بىلەكتەي ءۇش سوبىقتان ءونىم بەرىپ تۇرعانىن كوردىك.

ءوڭىر اكىمىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنشە, ەگىن وراعىنا 9,7 مىڭ تراك­تور, 993 كومباين جۇمىلدىرىلىپ, ءبىر ليتسەنزيالانعان استىق قابىلداۋ پۋنكتى, جالپى سىيىمدىلىعى 501,3 مىڭ توننا بولاتىن 380 استىق ساقتاۋ قويماسى مەن 81 مەحانيكالاندىرىلعان قىرمان جانە باسقا دا قاجەتتىلىكتەر دايىندالدى. كۇزگى دالا جۇمىستارىنا وبلىسقا جالپى 7 924 توننا كەپىلدەندىرىلگەن ديزەل وتىنى بولىنگەن. بۇگىندە شارۋاشىلىقپەن كەلىسىمشارت جاسالىپ, جەتكىزۋ باستالدى.

اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى ارقىلى كوكتەمگى جانە كۇزگى دالا جۇمىستارىنا 85 شارۋا قوجالىعىنا 1,7 ملرد تەڭگەگە جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەر, سونىڭ ىشىندە «كەڭ دالا» باعدارلاماسىمەن – 800 ملن تەڭگە, «اگروبيزنەس» باعدارلاماسى ارقىلى 900 ملن تەڭگە بەرىلدى.

جالپى, جەتىسۋلىق ەگىنشىلەر كۇن رايىنىڭ قۇبىلمالىلىعىنا قاراماستان, جوعارى ءونىم الۋعا بەيىل. جىلداعىداي استا-توك ناتيجە كورسەتپەسە دە, كەتكەن شىعىندى اقتايتىنىن انىق سەزەدى. جاڭ­بىردىڭ سيرەك جاۋى ءبىراز اۋرە-سارساڭعا سالعانى ايتپاسا دا بەلگىلى. ايتكەنمەن كانىگى ديقاندار ودان قورقىپ وتىرعان جوق. ەگىس كولەمىن ارتتىرىپ, ەلدىڭ سۇرانىسىنا ساي قىزمەت كورسەتۋگە اسىق.

جەتىسۋ وبلىسى