بانگكوكتەگى ۇلكەن سارايدا (Grand Palace)
بۇل اتالعان جاستاردىڭ تايلاندقا العاشقى ساپارى ەدى. Cاپار بارىسىندا ولار ەلدىڭ ءۇش اتاقتى قالاسىن – پحۋكەت, پاتتايا جانە بانگكوك قالالارىن ارالادى. دانا تايلاندقا جاساعان العاشقى ساپارىن «تايلاندتى تۋريستىك سەكتوردان باستاپ سوڭعى تەحنولوگياعا دەيىن ءارتۇرلى قىرىنان سەزىنۋ مۇمكىندىگى», دەپ سيپاتتادى. ديورا اكمالوۆا تايلاندتىڭ ادەمى جاعاجايلارى مەن تروپيكالىق جەمىس پلانتاتسيالارىمەن ايگىلى قالاسى – پحۋكەتكە كەلگەندەگى العاشقى اسەرىن «دەنساۋلىق جولىندا وزگەرىستەردى ىزدەگەندەر ءۇشىن ناعىز جۇماق», دەدى. ءاسانالي تايلاند تۋرالى «مادەنيەتى جارقىن, تابيعاتى تاڭعاجايىپ جانە قوناقجايلىلىعى جوعارى, اسىرەسە عىلىم مەن تەحنولوگيا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق ءۇشىن الەۋەتى زور ەل», دەگەن پىكىر ءبىلدىردى. سوڭعى 4 جىلدا تاي ءتىلىن ءوز بەتىمەن ۇيرەنگەن الەكساندرعا كەلسەك, ول وسى ساپار وزىنە تايلىقتاردى جاقسىراق تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرگەنىن ايتىپ, «مەن ولارمەن تاي تىلىندە ءتىل تابىسۋعا تىرىسقانىمدى كورگەندە تايلىقتار ماعان وزدەرىنىڭ مەيىرىمدىلىگىن تانىتتى», دەدى.
ەم جانە ساۋىقتىرۋ ءتۋريزمى
پحۋكەتتى العاشقى ساياحاتتاعان جەرى رەتىندە اشقان ءتورت وتانداسىمىز تايلاندتىڭ, اسىرەسە پحۋكەتتىڭ شەتەلدىك قوناقتارعا ۇسىناتىن ەم جانە ساۋىقتىرۋ تۋريزمىنە ءتانتى بولدى. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ مەديتسينا فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتى ديورانىڭ ايتۋىنشا, تايلاندقا تۋريستەردى تارتاتىن نەگىزگى فاكتوردىڭ ءبىرى – ونىڭ قولجەتىمدى مەديتسينالىق cەرۆيستەرى مەن ەرەكشە قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى. ەم سەرۆيستەرىنىڭ ىشىندە مەديتسينالىق جالپى تەكسەرۋ, كوسمەتيكالىق حيرۋرگيا, قالپىنا كەلتىرۋ تەراپياسى جانە ورتوپەديالىق حيرۋرگيا تۋريستەر اراسىندا ەڭ كوپ سۇرانىسقا يە. سونىمەن قاتار تايلاندتىڭ قولجەتىمدى, ءارى جوعارى ساپالى قارتايۋعا قارسى ەمدەۋىندەگى بەدەلى حالىقارالىق پاتسيەنتتەردىڭ سانىن ايتارلىقتاي كوبەيتۋگە سەپتىگىن تيگىزدى. تايلاندتىڭ قارتايۋعا قارسى ەمدەۋ سەكتورىنىڭ جوعارى ساپاسى ونىڭ 2020 جىلى جاھاندىق ساۋىقتىرۋ ينستيتۋتىنىڭ جاھاندىق ساۋىقتىرۋ ەكونوميكاسى مونيتورىنداعى (Global Wellness Institute’s Global Wellness Economy Monitor) 10-شى ورنىمەن دالەلدەنەدى. شەتەلدىك قوناقتار تەك حيرۋرگيالىق ەمەس, سونىمەن قاتار كونسەرۆاتيۆتى پروتسەدۋرالارعا دەيىن بەيىمدەلگەن سەرۆيستەردى ۇسىناتىن ەڭ زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن بىلىكتى ماماندارعا قارالا الادى.
ديورانىڭ ايتۋىنشا, تايلاند – ساۋىقتىرۋ ءتۋريزمى ءۇشىن دە تاپتىرماس جەر. تايلىقتار ساۋىقتىرۋ تۋرالى ءسوز بولعاندا تەك ءتان ساۋلىعىن عانا ەمەس, بالكىم ودان دا تەرەڭىرەك ماعىنانى قامتيتىن دۇنيەنى تۇسىنەتىن بولار. سونىمەن بىرگە تايلاندتىڭ ساۋىقتىرۋ ءتۋريزمى ءوزىنىڭ ءداستۇرلى ەمدىك تاجىريبەسىنىڭ باي مۇراسىنا سۇيەنەدى. الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن جاسارۋعا ەم ىزدەپ ساپارلاعان ميلليونداعان كەلۋشىلەردى تاي ەلىندەگى ءارتۇرلى ساۋىقتىرۋ پروتسەدۋرالارى, سونىڭ ىشىندە سپا ورتالىقتارى مەن ساۋىقتىرۋ كەشەندەرى ۇسىناتىن ەرەكشە سەرۆيستەر قىزىقتىرماي قويمايدى. اسىرەسە ءوزىنىڭ ايرىقشا ەمدىك قاسيەتىمەن تانىمال تاي ماسساجى تايلاندتىڭ كەز كەلگەن بۇرىشىندا قولجەتىمدى. سونداي-اق دامىپ كەلە جاتقان تۋريزم يندۋسترياسىندا تايلاندتىڭ نەگىزگى تۋريستىك باعىت رەتىندە تابىسقا جەتۋىنىڭ باستى قۇپياسى – ءمىنسىز قىزمەت كورسەتۋ. تايلىقتار ەرەكشە قوناقجايلىلىق كورسەتۋ ونەرىن جاقسى مەڭگەرگەن جانە بۇل تۋريزم يندۋسترياسىندا جاڭا بيىكتەرگە جەتۋدە ماڭىزدى ءرول اتقارادى.
تايلىقتاردىڭ ەرەكشە قوناقجايلىلىعى
وسى ساپارىندا تايلىقتاردىڭ جۇزدەرىندەگى شىنايى كۇلكى الەكساندردى ەرەكشە تاڭعالدىرىپ, ول بۇكىل الەم تايلاندتى نەلىكتەن «ك ۇلىمسىرەۋ ەلى» دەپ سانايتىنىن تۇسىنگەندىگىن ايتتى. كوشەدە كەزدەسكەن ساتۋشىلاردان باستاپ, 7-Eleven دۇكەنىندەگى كاسسيرگە دەيىن ونى بارلىق جەردە ك ۇلىمسىرەپ قارسى الىپتى. بۇل ونىڭ تايلاندقا ەرەكشە قوناقجاي ەل رەتىندە قايتا ورالۋ نيەتىنە وڭ اسەرىن تيگىزگەن. ءوز تاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ, الەكساندر شەتەلدىك قوناقتاردىڭ تايلىقتاردى «جىلىشىرايلى, اقكوڭىل, قوناقجاي جانە ءاردايىم قول ۇشىن بەرۋگە دايىن» دەگەن مىنەزدەمەلەرىمەن تولىقتاي كەلىسەدى. الەكساندر پحۋكەتتە كوفە مەن كوكتەيل دايىندايتىن ايەلمەن وتە جاقىن دوس بولىپ, مىڭداعان شاقىرىم قاشىقتىققا قاراماستان, الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ءجيى سويلەسىپ تۇرادى. ال ول پاتتايادا شاشتارازعا بارعانىندا سونداعى جۇمىسكەرلەرمەن قىزىعا سويلەسكەندەرى سونشا, ولار تاڭنىڭ قالاي اتقانىن بايقاماي قالىپتى. بانگكوكتە BTS (بانگكوكتىڭ قوعامدىق كولىك جۇيەسى) مىنگەن تاي جىگىتى وعان بيلەت ساتىپ الۋعا كومەكتەسكەن. الەكساندردىڭ پىكىرىنشە, تايلاندتىڭ ادەمى جاعاجايلارى, حالقىنىڭ ەرەكشە مەيىرىمدىلىگى, ءدامدى تاعامدارى مەن الۋان ءتۇرلى مادەنيەتى شەتەلدىكتەردى تارتاتىن نەگىزگى فاكتور بولىپ سانالادى.
باي مادەنيەت جانە الەمدىك دەڭگەيدەگى اس ءۇي
دانا تايلاندقا العاشقى ساپارى الدىندا تاي مادەنيەتى مەن تاعامىنا ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تانىتقان. ول «ۇسقىنسىز ۇيرەك» (Ugly Duckling series), «گورموندار» (Hormones), «بەلگىسىز جەردىڭ قىزى» (Girl From Nowhere) سياقتى بىرنەشە تاي شوۋىن, نەگىزىنەن لاكورنداردى (تاي سەريالدارى) كورە وتىرىپ, تاي مادەنيەتى مەن تاي ءتىلى تۋرالى تۇجىرىمىن قالىپتاستىرعان. ونىڭ ايتۋىنشا, تايلىقتار – قورقىنىشتى جانە تريللەر شوۋلارى ءۇشىن ميستيكالىق وقيعالاردى جاساۋدا ەڭ ۇزدىكتەردىڭ ءبىرى. وعان Netflix-تەگى ەڭ تانىمال تاي شوۋلارىنىڭ ءبىرى «بەلگىسىز جەردىڭ قىزى» (The Girl From Nowhere) ءفيلمى مىسال بولا الادى. تايلاندتاعى 7 كۇندىك ساپارى بارىسىندا دانا تاي تاعامدارىن, اسىرەسە ءارتۇرلى تاعامداردا قولدانىلاتىن بالعىن تەڭىز ونىمدەرىن جەگەندى قانشالىقتى ۇناتقانىن ەسىنە الادى. ونىڭ سۇيىكتى تاعامدارىنىڭ ءبىرى – تۇزدى, جاڭعاقتى جانە ءسال ءتاتتى تۇزدىقتار ۇيلەسىم تاپقان بالعىن اسشاياندارى بار «پاد تاي» (Pad Thai). «توم يام» (TomYum) – دانا مەن ونىڭ ارىپتەستەرى تايلاندتا ءدامىن تاتقان, تاعى ءبىر الەمگە ايگىلى تاي تاعامدارىنىڭ ءبىرى. دانا تاي تاعامدارىنان باسقا, تايلاند ۇسىناتىن تروپيكالىق جەمىستەردىڭ الۋان تۇرىنە تاڭعالعان. ول تروپيكالىق جەمىستەردىڭ ءبىرازىن تاتىپ كورگەنىن جانە ولاردىڭ ىشىندە ەڭ سۇيىكتىسى – تايلىقتار «جەمىس پاتشايىمى» دەپ اتايتىن, ءسال ءتاتتى جانە قىشقىل ءدامى بار مانگۋستين بولعانىن ايتتى. دانا جانە ونىڭ ارىپتەستەرى قايدا بارسا دا تاماق پەن ءتۇرلى بالعىن جەمىستەردى تابا الاتىنىنا كوز جەتكىزدى جانە بۇل تايلاندتىڭ «الەم اس ءۇيى» دەگەن اتاققا لايىقتىعىن تاعى ءبىر رەت ايعاقتادى. بۇل اتاققا عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن تەحنولوگياعا, نەگىزىنەن, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى ۇزدىكسىز ينۆەستيتسيا مەن حالىقارالىق ساپا ستاندارتتارىنا سايكەس كەلۋ مىندەتتەمەسى ارقىلى قول جەتكىزىلدى.
عىلىم جانە تەحنيكالىق پروگرەسس
تايلاند ازىق-ت ۇلىكتى ىشكى تۇتىنۋ ءۇشىن دە, الەمدىك نارىقتارعا حالىقارالىق جەتكىزۋ ءۇشىن دە وندىرەدى. قازىرگى تاڭدا تايلاند ەكولوگيالىق تازا جانە قاۋىپسىز «بولاشاق ازىق-ت ۇلىكتى» ازىرلەۋ ءۇشىن تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەردى پايدالانۋ ارقىلى ازيانىڭ يننوۆاتسيالىق ورتالىعىنا اينالۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. جوبانىڭ بارلىق قاتىسۋشىسى تايلاندتىڭ شىعىس ەكونوميكالىق يننوۆاتسيا دالىزىنە (EECi) بارىپ, ەلدىڭ عىلىم مەن تەحنولوگيا سالاسىنداعى جەتىستىكتەرىنە كۋا بولدى. زەرتتەۋ, يننوۆاتسيالاۋ جانە جوعارى تەحنولوگيالىق سالالار ءۇشىن حابقا اينالۋعا باعىتتالعان تايلاندتىڭ شىعىس ەكونوميكالىق يننوۆاتسيا ءدالىزى (EECi) – تايلاند كورولدىگى ۇكىمەتىنىڭ ستراتەگيالىق باستاماسى. استانا ۋنيۆەرسيتەتى اقپاراتتىق جۇيەلەر فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتى ءاسانالي EECi ساپارى ءوزى ءۇشىن ەرەكشە قىزىقتى وتكەنى تۋرالى جانە ول ساپار بارىسىندا بيوتەحنولوگيا, روبوتتەحنيكا, اەروعارىشتىق جانە تسيفرلىق يننوۆاتسيالار سياقتى الدىڭعى قاتارلى سالالارداعى جەتىستىكتەردى كورۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعاندىعىن ايتتى. ساپار اياسىندا عىلىمي پاركتەر مەن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىن ارالاعان ءاسانالي تايلاندتىڭ عىلىمي جەتىستىكتەرگە قولايلى ەكوجۇيەنى قۇرۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن ءوز كوزىمەن كوردى. ول «عىلىمي, وندىرىستىك, مەملەكەتتىك قۇرىلىمداردىڭ, زەرتتەۋشىلەر مەن كاسىپكەرلەردىڭ ىنتىماقتاستىعىمەن جاسالعان ناقتى قادامدار يننوۆاتسيانىڭ شەكاراسىن قالاي اشاتىنىنا كۋا بولدىم», دەيدى. بۇل ساپار اساناليگە تايلاند پەن قازاقستان اراسىنداعى تۇراقتى دامۋ جولىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستار سالاسىنداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىعىنىڭ بولاشاقتاعى ۇلكەن باستامالارىنا سەنىمدىلىك بەردى. ەكى ەل سايكەسىنشە 2050 جانە 2060 جىلدارعا قاراي كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋگە مىندەتتەمە العاندىقتان, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ نىعايۋىنا زور سەنىم ارتۋدا. مۇنداي قادامدار تازا ەنەرگيا شەشىمدەرىن ازىرلەۋدى جانە ەنگىزۋدى جەدەلدەتۋ ءۇشىن ءبىلىم, تاجىريبە جانە ينۆەستيتسيالاردى بولىسۋگە باعىتتالۋى مۇمكىن.
قازاقستاننىڭ بولاشاعى بولىپ سانالاتىن جاڭا ۇرپاق تايلاند پەن قازاقستان ىنتىماقتاستىعىنىڭ بولاشاعى جارقىن بولاتىنىنا سەنىمدى. ولاردىڭ پىكىرىنشە, اسىرەسە تۋريزم, مادەني الماسۋ, ءبىلىم, ساۋدا, ينۆەستيتسيا, عىلىم مەن تەحنولوگيا جانە جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى ودان ءارى نىعايتۋ ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى سالالار قاتارىنا كىرەدى. وسى ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن استاناداعى تايلاند كورولدىگىنىڭ ەلشىلىگى ەكى ەل اراسىنداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ جان-جاقتى جانە ۇزدىكسىز دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە ۇمتىلادى. بۇل جەتىستىكتى ايقىندايتىن نەگىزگى كورسەتكىشتىڭ ءبىرى – تايلاندقا قازاقستاننان كەلەتىن تۋريستەر سانى. بۇل كورسەتكىش جىلىنا 50 مىڭ ادامنان 2023 جىلدىڭ العاشقى ءتورت ايىندا عانا تايلاندقا بارعان شامامەن 80 مىڭ قازاقستاندىق تۋريسكە دەيىن ءوستى. ەگەر ءوسىم وسى قارقىنمەن جالعاسا بەرسە, بۇل كورسەتكىش جىل سوڭىنا دەيىن ەكى ەسەگە دەيىن ارتۋى مۇمكىن. «تايلاندتى قازاقستاندىق جاستار كوزقاراسى ارقىلى تانىتۋ» جوباسى تايلاندتىڭ ەڭ جاقسى تۋريستىك باعىتتاردىڭ ءبىرى ەكەندىگىن تاعى ءبىر ايقىنداپ بەردى. مامىر جانە ماۋسىم ايلارى تايلاندتاعى ەڭ تومەن تۋريستىك ماۋسىم بولعاندىعىنا قاراماستان, ادەمى تەڭىزى مەن جاعاجايلارى بار ەلدىڭ الەمگە ايگىلى ەكى قالاسى – پحۋكەت پەن پاتتاياعا بارۋ ارقىلى قازاقستان جاستارى شىتىرمان وقيعالارعا تولى ءىس-شارالاردى تاماشالاي وتىرىپ, تايلىق مادەني ورتاعا تەرەڭ بويلاي ءتۇستى.
ماقالانى ازىرلەگەن: وراتاي پحبۋنلاپ گۋناسيلان, دوكتور, تايلاند كورولدىگى ەلشىلىگى ميسسيا باسشىسىنىڭ ورىنباسارى جانە كەڭەسشىسى
(اۆتور ماقالانى ازىرلەۋ بارىسىندا ءاسانالي باقتىباەۆ, دانا ەسبەرگەنوۆا, ديورا اكمالوۆا, الەكساندر پاتسانيۋك ۇسىنعان ماتەريالداردى قولداندى)
