البەتتە, مۇنداي مەرەيتويدىڭ دەڭگەيى قانشا جىلقى سويىلعانىمەن, نەشە كيىز ءۇي تىگىلگەنىمەن ولشەنبەسى انىق. سوندىقتان ەكىباستۇزداعى ەستاي تويى اياسىندا وتكەن ماڭىزدى ەكى دۇنيەگە نازار اۋدارساق دەيمىز. بىرىنشىدەن, ەكىباستۇز قالاسىنىڭ اكىمدىگى العاش رەت رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ەستاي اتىنداعى ءداستۇرلى انشىلەر بايقاۋىن ۇيىمداستىردى. مۇنداي بايقاۋدى ءبىر جىلدارى پاۆلودار وبلىسىنىڭ مادەنيەت باسقارماسى دا وتكىزگەن ەدى. الايدا جاپ-جاقسى جوبا بىزگە بەلگىسىز سەبەپتەرمەن جالعاسپاي قالعان-دى. ەندى وسى ءبىر ولقىلىقتىڭ ورنىن ەكىباستۇزدىقتار تولتىرۋعا تىرىسقانداي.
– ەستايدىڭ تويى – ءداستۇرلى ءاننىڭ تويى. سوندىقتان مۇنداي مەرەيتويلار ءبىرىنشى كەزەكتە ەلىمىزدەگى ءداستۇرلى انشىلەردىڭ باسىن بىرىكتىرەتىن بىرەگەي الاڭعا اينالۋى كەرەك. ونەر ساڭلاقتارى ءبىر-بىرىمەن باسەكەگە ءتۇسىپ قانا قويماي, ءوزارا تاجىريبە الماسادى, پىكىرلەسەدى. ءسويتىپ, ءبىرىنىڭ بىلمەگەنىن ءبىرى ۇيرەتىپ, جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلەدى. ەستاي اتىنداعى انشىلەر بايقاۋى دا قاتىسۋشىلارعا, كورەرمەندەرگە قاي جاعىنان الساق تا, پايدالى بولعانى داۋسىز. ەكى كۇن بويى ەكىباستۇزدىڭ اسپانىندا ءداستۇرلى ءانىمىز اۋەلەپ تۇردى. جەرگىلىكتى حالىقتىڭ دا ۇلتتىق ونەرگە دەگەن ەرەكشە ىقىلاسىنا ءتانتى بولدىق. ەستاي اتىنداعى ءداستۇرلى انشىلەر بايقاۋى ءداستۇرلى ءىس-شاراعا اينالسا ەكەن دەگەن تىلەك بار, – دەدى بايقاۋدىڭ باس قازىسى, ەلىمىزدىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى رامازان ستامعازى.
انشىلەر بايقاۋىندا پاۆلودارلىق ونەرپاز داۋرەنبەك سلامعالي باس جۇلدەنى يەلەندى. ءبىرىنشى ورىن الماتىلىق دياس مۇراتحانعا بۇيىردى. ەكىنشى ورىندى ورالدىق ميرلان جامبىلوۆ پەن قاراعاندىلىق ديانا التايقىزى ءوزارا ءبولىستى. ەكىباستۇزدىق جايدار شۇنان, الماتىلىق ناريمان ءابدىراحمانوۆ, بالقاشتىق نۇربولات ۇزاقباي ءۇشىنشى ورىندى قاناعات تۇتتى. بايقاۋ لاۋرەاتتارى مەن قاتىسۋشىلارى اقشالاي سىيلىقتارمەن ماراپاتتالدى.
نازار اۋدارعىمىز كەلگەن ەكىنشى دۇنيە – «ەستاي الەمى» دەپ اتالعان ديالوگ الاڭى. ءدال وسى ءىس-شارادا ەستايدىڭ شىعارماشىلىعىنا قاتىستى تۇشىمدى ويلار ايتىلدى. ماسەلەن, قازاقتىڭ ارداكۇرەڭ اقىنى عالىم جايلىباي ەستايدىڭ اقىندىق قىرى زەرتتەلمەگەنىن ەسكە سالدى. «ەستايدى ءانشى, كومپوزيتور دەيمىز. بىراق ول ءبىرىنشى كەزەكتە – اقىن. ءوزى دە «جاعالاپ قارا ەرتىستى ەستاي اقىن» دەمەي مە. وكىنىشكە قاراي, ەستايدىڭ اقىندىق قىرى, ونىڭ اندەرىنىڭ ماتىندىك قۇرىلىمى جان-جاقتى زەرتتەلگەن ەمەس. عالىمدار, ونەر زەرتتەۋشىلەرى وسىعان ءمان بەرسە ەكەن», دەدى عالىم جايلىباي.
ەستايدىڭ ونەرى مەن ءومىرىن ناسيحاتتاۋدا تۇركى دۇنيەسىنە تانىمال تۇلعا دۇيسەن قاسەيىنوۆتىڭ الار ورنى ەرەكشە. بۇل جولعى مەرەيتويعا دا مارتەبەلى مەيمان رەتىندە ارنايى كەلگەن مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ءانشى ەستايدىڭ تويىنا دەپ ارنايى تارتۋىن دا ۇسىندى. ول – وسىدان 30 جىل بۇرىن, ياعني 1993 جىلى ەستايدىڭ 125 جىلدىق مەرەيتويىندا تۇسىرىلگەن 2,5 ساعاتتىق بەينەجازبا. جەكە ارحيۆىندە سارى مايداي ساقتاعان التىنعا پارا-پار بەينەجازبادا ەستايدىڭ كوزىن كورىپ, دامدەس بولعان بەلگىلى مۋزىكاتانۋشى بوريس ەرزاكوۆيچ, عالىم-پەداگوگ تولەۋتاي اقشولاقوۆ, قالامگەر رامازان توقتاروۆ, ونەر زەرتتەۋشىسى زەينۇر قوسپاقوۆ سىندى تانىمال تۇلعالاردىڭ ەستەلىكتەرى بار. ولاردى ەستايدىڭ 125 جىلدىق تويىنا باستاپ اكەلگەن دۇيسەن قاسەيىنوۆ ەكەنىن دە ەسكە سالا كەتەيىك.
– وتىز جىل بۇرىنعى بەينەجازبادا جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى رامازان توقتاروۆ «ەستايدىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويى يۋنەسكو كولەمىندە اتالىپ ءوتىلسىن» دەگەن تىلەك ايتقان ەكەن. سول تىلەك وسىدان بەس جىل بۇرىن ورىندالدى. ەستايدىڭ 150 جىلدىق مەرەيتويى تۇركى دۇنيەسىنىڭ يۋنەسكو-سى اتانىپ كەتكەن تۇركسوي ۇيىمىنىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن تۇركيا تورىندە اتالىپ ءوتتى. وعان ەلىمىزدەن ۇلكەن دەلەگاتسيا بارىپ قاتىستى. بىرنەشە كۇن بويى تۇركيا تورىندە ەستايدىڭ اندەرى شىرقالدى. رۋحتى كوتەرگەن سول جيىننىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەنىمدى ماقتان تۇتامىن. البەتتە, تويعا تارتۋ رەتىندە اكەلگەن 2,5 ساعاتتىق بەينەجازباداعى ءبىراز ادام قازىر ورتامىزدا جوق. سوندىقتان ونى قايتا جاڭعىرتىپ, جەرگىلىكتى تەلەارنادان كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. بولماسا ايتىلعان دۇنيەلەردى تەگىس قامتىپ, بەينەجازبانىڭ گازەتتىك ۇلگىسىن دە جاساپ قويۋعا بولادى. بۇل بۇگىنگى ءھام كەلەشەك ۇرپاق ءۇشىن قۇندى دۇنيە بولار ەدى. سونىمەن قاتار وسىدان وتىز جىل بۇرىن پاۆلودار وبلىسىنىڭ سول كەزدەگى اكىمى دانيال احمەتوۆ قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىنىڭ ۇزدىك ستۋدەنتىنە ەستاي اتىنداعى ارنايى ستيپەنديانى تاعايىنداعان بولاتىن. وسىناۋ يگى ءداستۇردى دە قايتا جاڭعىرتاتىن ۋاقىت كەلگەن سەكىلدى, – دەدى دۇيسەن قاسەيىنوۆ.
ايتپاقشى, 1993 جىلى ەستايدىڭ 125 جىلدىق مەرەيتويىن ۇيىمداستىرعان سول كەزدەگى اقتوعاي اۋدانىنىڭ اكىمى, بۇگىندە ەرتىس – بايان ءوڭىرىنىڭ ابىز اقساقالىنا اينالعان ابىلحاق تۇگەلباەۆ بيىلعى 155 جىلدىققا ارنايى كەلدى. ول وتكەندى قايتا جاڭعىرتىپ, بەينەجازبانى بۇقارانىڭ نازارىنا ۇسىنعان د.قاسەيىنوۆكە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
ەستاي اندەرىن الەمنىڭ 40-تان استام ەلىندە شىرقاعان اتاقتى وپەرا ءانشىسى شاحيماردان ءابىلوۆ جينالعان جۇرتشىلىق الدىندا «قۇسني-قورلانعا» باسقاندا ەلەڭ ەتپەگەن ادام قالمادى. ول اقىن اندەرىنىڭ ەرەكشەلىگىنە توقتالا وتىرىپ: «ەستايدىڭ اندەرىن شىرقاعان سايىن شەتەلدىك كومپوزيتورلار, تىڭدارماندار ۇنەمى تاڭعالادى. «مىناداي كلاسسيكالىق ونەردى تۋدىرعان سازگەرمەن تانىستىرشى», دەپ ءوتىنىش ايتادى. ەستايدىڭ ارامىزدا جوق ەكەنىن, ونىڭ ءتىپتى مۋزىكالىق ءبىلىمى دە بولماعانىن ەستىگەندە, ءتىپتى تاڭعالادى», دەيدى ول.
سونداي-اق ديالوگ الاڭىندا ەستاي تۋعان توپىراقتىڭ تۇلەگى, بەلگىلى كۇيشى قايرات ايتباەۆ جانە ونەرتانۋ عىلىمىنىڭ دوكتورى, قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىنىڭ پروفەسسورى سايدا ەلەمانوۆا بايانداما جاساپ, تۇشىمدى اڭگىمە ءوربىتتى.
– ەستاي بابامىزدىڭ 155 جىلدىق مەرەيتويى كەڭ كولەمدە اتالىپ وتكەنىنە قۋانىشتىمىز. قىسىل-تاياڭ كەزەڭگە قاراماستان, ەلەۋلى داتانى ەسكەرۋسىز قالدىرماعان قالا بيلىگى ەكىباستۇزدىقتار مەن قالا قوناقتارىن زور قۋانىشقا بولەدى. حالقىمەن قاپتالداسا جاساپ كەلە جاتقان جارقىن تالانت – ەستايدىڭ بيىلعى مەرەيتويى مازمۇندى ءىس-شارالارمەن ەستە قالدى, – دەدى ەستايدىڭ نەمەرەلەس تۋىسى حانشايىم كارىبايقىزى.
مەرەكەلىك مادەني ءىس-شارا اياسىندا ارنايى تۇرعىزىلعان ەتنواۋىلدا كوشپەلى وركەنيەت الەمىنىڭ كورمەسى ۇيىمداستىرىلعانىن ايتا كەتەيىك. وندا قولدانبالى ونەر شەبەرلەرىنىڭ جارمەڭكەسى, ۇلتتىق سپورت ويىندارى وتكىزىلدى. بۇعان قوسا سۋرەتشىلەر وداعى مۇشەلەرىنىڭ پلەنەرىندە قىلقالام شەبەرلەرى ەستايدىڭ پورترەتىن بەينەلەدى. ەتنواۋىل الاڭىندا اقتوعاي, ەرتىس, جەلەزين اۋداندارىنان ارنايى كەلگەن ونەرپازدار مەن ەكىباستۇز قالاسىنىڭ شىعارماشىلىق ۇجىمدارى ونەرلەرىن پاش ەتتى.
