سونىڭ اياسىندا جۋىردا ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى مەن «الامان-قاراكەت» قوعامدىق قورى بىرلەسىپ, الماتى وبلىسى اقبەيىت ەلدى مەكەنىندەگى كاسىپتىك-تەحنيكالىق كوللەدجدە وتكەن «الامان بي. تاريح. تۇلعا. زامان» اتتى رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا وتكىزدى.
كونفەرەنتسيا مودەراتورى ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ عىلىمي ىستەر جونىندەگى ورىنباسارى شامەك بايان ۇلى جيىندى اشىپ, ونىڭ اۋىلدا ءوتۋىنىڭ سەبەبىن, ءمان-مازمۇنى, كۇن تارتىبىمەن تانىستىردى. العاشقى قۇتتىقتاۋ ءسوز تيەگىن اعىتقان «الامان-قاراكەت» قوعامدىق قورىنىڭ توراعاسى جانتەلى مۇقي ۇلى جىلعا جۋىق ۋاقىتتان بەرى اتقارعان ىستەرىنە توقتالدى.
القالى جيىندا «بايدىبەك بابا» قورىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى قانات ءدىنستانوۆ قور جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىندە ەل ىشىندە بەلگىسىز بولىپ كەلگەن باتىرلار مەن بيلەر تاريحىن جاڭعىرتىپ, عىلىمي اينالىمعا قوسقاندارى جونىندە ءسوز ساپتاسا, ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى, ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى زيابەك قابىلدينوۆ «قازاق قوعامىنداعى بيلەر ينستيتۋتىنىڭ ورنى مەن ءرولى جانە الامان بي» تاقىرىبىندا اۋقىمدى بايانداما جاسادى.
ء«بىزدىڭ تاريحىمىز تۋرالى ءبىراز دەرەكتەر ون سەگىزىنشى عاسىردا رەسەي پاتشالىعىنىڭ قازاق جەرىن جاۋلاۋ ساياساتىن جۇزەگە اسىرعان ورىس اسكەريلەرىنىڭ ماسكەۋگە جازعان بايانحاتتارى مەن كەيىن سونىڭ نەگىزىندە جازعان كىتاپتارىندا ساقتالعان. ماسەلەن ۆ.ءبارتولدتىڭ «وپيسانيە كيرگيز-كايساكوۆ سرەدني ازي» دەگەن كىتابىندا الامان بي تۋرالى دا جازىپ قالدىرعان. ولار تۋرالى اۋىزشا تاريحتا ايتىلادى, حالىق ولەڭدەرىندە, باتىرلار جىرىندا, اڭىز, اڭگىمەلەر دە بار. ەندەشە سونىڭ ءبارىن جازىپ, تاريحي اينالىمعا ەندىرۋ بىزدەردىڭ پارىزىمىز. ال الامان بيگە كەلەر بولساق, ول كىسى تۋرالى اۋىزشا تارالعان, ساقتالعان اڭگىمە, ولەڭدەر وتە كوپ. ودان بولەك جوعارىدا ايتقانداي ورىس اسكەريلەرىنىڭ بىرنەشەۋىنىڭ جازبا دەرەگى بار. ولاردىڭ مالىمەتىنشە الامان بيگە قاراستى اۋىلداردا قانشا ءتۇتىن, جان باسى نەشە, مالى قانشا بولعانى جونىندە ايتىلادى. جالپى ابىلايحان زامانىندا قازاقتار وتە باي, باقۋاتتى ءومىر سۇرگەن. سالىستىرمالى تۇردە قاراساق سول زامانداردا وزگە ايماقتاردا دا قازاق بايلارى مەن باتىرلارىنىڭ مالى مول بولعان. مىسالى, ارقادا, كوكشەتاۋدا, باياناۋىل ايماعىندا 15-20 مىڭ جىلقىسى بار داۋلەتتى ادامدار ءومىر سۇرگەن. بايلىقپەن قوسا ولاردىڭ جان باسى دا مول بولعان. ويتكەنى كوبىنىڭ ەكى-ۇشتەن ايەلى, ون بەس, جيىرما شاقتى بالاسى بارى تىركەلگەن. ولار تۋرالى دا جازباشا دەرەكتەر ورىس گەنەرالدارىنىڭ ماسكەۋگە جازعان بايانحاتتارىندا ساقتالعان», دەدى زيابەك ەرمۇحان ۇلى.
بۇدان ءارى جاۋگەرشىلىك زاماندا نامىستى جىگىتتەر الدىمەن «اتتان» دەگەندە جاۋعا قارسى شاۋىپ, جورىققا قاتىسىپ, جەكپە-جەككە شىعىپ, قارسىلاسىن جەڭىپ, باتىرلىق پەن اتى بەلگىلى بولاتىنىن, بەيبىت كۇندە اتا-اناسىنان ەنشى الىپ, مال باسىن كوبەيتىپ, ادالدىعى, شىنشىلدىعىمەن ەل ىشىندە بەدەلى كوتەرىلىپ, اعايىن, اۋىلداستارى اراسىنداعى داۋلاردى ءادىل شەشىپ, بي اتاناتىنىن جەتكىزدى.
«اۋىزشا دەرەكتەردەگى مالىمەتتەردى ساراپتاساق, الامان ءوز زامانىنداعى باتىر, بي جانە اۋقاتتى ادام بولعان. ول – الجان اتالىپ كەتكەن مامبەتتىڭ سىرىمبەت باتىردان كەيىنگى ەكىنشى ۇلى. بۇل – الجان رۋىنان باتىرلار كوپ شىققان. مىسالى, سىرىمبەت باتىردىڭ سونوۋ سىر بويىندا جەرلەنۋى دە تەگىن ەمەس. ال الامان ءبيدىڭ اتىمەن اتالاتىن جەر, سۋ اتتارى تالدىقورعان ايماعىنان بىرنەشە جەردەن كورىنىس تابادى. «الاماننىڭ كوكالا اسۋى», «الامان ساي», «الامان بۇلاق» سياقتى جەر-سۋ اتتارى بار. ەندى جازباشا دەرەكتەرگە كەلسەك, تاۋەلسىزدىكتەن كەيىن جارىق كورگەن قازاقستان ەنتسيكلوپەدياسىندا الامان مامبەت ۇلىنىڭ وزىنە قاراستى اۋىلداردا بي بولعانى تۋرالى دەرەك بار. سول كەزدە الاماننىڭ اۋىلىندا 450 ءتۇتىن بولعان. ۇرپاقتارى اقباس, بەكباس, شىڭباس باتىرلار حانگەلدى, رايىمبەك باھادۇرلەردىڭ جاساعىنا قوسىلىپ, ەل قورعاعان», دەگەن دەرەكتەردى اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, تاريح عىلىمىنىڭ كانديداتى, ساياسي عىلىمدار دوكتورى جومارت قۇدايبەرگەن ۇلى تىلگە تيەك ەتتى.
عىلىمي باسقوسۋداعى ءجارىسسوزدى كەگەن اۋدانىندا ەلۋ جىل ۇستازدىق ەتكەن, قر ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى, شەجىرەشى نۇر مالىبەكوۆ ساباقتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, الامان ءبيدىڭ ۇرپاقتارى باتىر ءارى ءوسىپ-ونگەن. جالپى, كونفەرەنتسيادا ون شاقتى عالىم الامان بيگە قاتىستى بايانداما جاساپ, شەجىرەشى اقساقالدار جارىسسوزدەرىن جالعاستىردى. ولاردىڭ ءبارى الامان ءبيدىڭ باتىرلىق, بيلىك, داۋلەتتى تۇلعا رەتىندەگى قاسيەتتەرىن سان قىرىنان سۋرەتتەدى. اۋىزشا تاريح پەن جازبا دەرەكتەردەن مالىمەتتەر كەلتىردى.
