جاڭا نارىقتارعا شىعۋ بارىسىندا ساقتاندىرۋدى قاجەت ەتەتىن ءتۇرلى تاۋەكەل ىلەسىپ جۇرەدى. سوندىقتان ەكسپورتتىق نەسيە اگەنتتىكتەرى ءتۇرلى ەلدىڭ كومپانيالارى اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستاردى دامىتۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ولار ساۋدا سەرىكتەستەرى اراسىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن مامىلەلەردىڭ تيىمدىلىگى مەن اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە كومەكتەسەدى. بىزدە وتاندىق كومپانيالاردى نارىقتا جىلجىتۋمەن ەكسپورتتىق مامىلەلەردى سۇيەمەلدەۋدە كوپجىلدىق تاجىريبەسى بار «بايتەرەك» ۇبح ەنشىلەس كومپانياسى ‒ «KazakhExport» ەكسپورتتىق ساقتاندىرۋ كومپانياسى اينالىسادى.
كومپانيا مالىمەتىنشە, 2016 جىلدان بەرى ول 200-دەن استام وتاندىق ەكسپورتتاۋشىعا 845,3 ملرد تەڭگەگە قولداۋ كورسەتىلدى. سوڭعى ءۇش جىلدا كومپانيا وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ 599 ملرد تەڭگەگە جۋىق ەكسپورتتىق جەتكىزىلىمدەرىنە قولداۋ تانىتقان. وتكەن جىلى شيكىزاتتىق ەمەس تاۋارلاردى شەتەلگە جەتكىزەتىن وتاندىق كاسىپورىندار «KazakhExport» كومپانياسىنان 259,1 ملرد تەڭگە كولەمىندە كومەك الدى. قازىردە ەلىمىزدىڭ تاۋار جەتكىزۋ گەوگرافياسى تەك رەسەيمەن, وزبەكستانمەن, تاجىكستانمەن, قىرعىزستانمەن شەكتەلمەيدى. بۇل سونداي-اق قىتاي, تۇركيا, موڭعوليا, ازەربايجان, تۇرىكمەنستان, ليتۆا, ۋكراينا, پولشا, بەلارۋس, گەرمانيا جانە باسقا دا ەلدەردى قامتيدى. بۇل رەتتە KazakhExport قولداۋىمەن وتاندىق وندىرۋشىلەر ءوز تاۋارلارىن ەكسپورتتايتىن توپ-5 ەل ۇسىنىلعان. سوڭعى ءۇش جىلدا كومپانيا تاراپىنان قابىلدانعان مىندەتتەمەلەر كولەمى بويىنشا ەكسپورتتىق باعىتتار تىزىمىنە وزبەكستان (102,2 ملرد تەڭگە), رەسەي (80,7 ملرد تەڭگە) جانە تاجىكستان (شامامەن 11 ملرد تەڭگە), قىرعىزستان (5,4 ملرد تەڭگە) جانە ۋكراينا (2,3 ملرد تەڭگە) كىردى.
«KazakhExport» قۇرالدارى ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ ناقتى قاجەتتىلىكتەرىن نەگىزگە الا وتىرىپ, ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىكتەردىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسىنە سۇيەنۋ ارقىلى قولدانىلادى. كومپانيا جەلىسىندە كاسىپكەرلەردىڭ ناقتى قاجەتتىلىكتەرىنە سايكەس 18 قارجى جانە ساقتاندىرۋ قۇرالى بار. ولاردىڭ باستى ماقساتى ‒ مامىلەلەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە وتاندىق ەكسپورتتى دامىتۋدى ىنتالاندىرۋ. مىسالى, ەكسپورتتىق نەسيەنى ساقتاندىرۋ قۇرالى ەكسپورتتاۋشىنى تولەمدى كەيىنگە قالدىرا وتىرىپ, ءونىمدى, جۇمىستاردى/قىزمەتتەردى وتكىزۋ كەزىندە شەتەلدىك تاپسىرىس بەرۋشى تاراپىنان تولەمەي قويۋ قاۋپىنەن قورعايدى. سول سەكىلدى ەكسپورت الدىنداعى قارجىلاندىرۋ تەتىگى ەكسپورتتاۋشىعا ءونىم ءوندىرۋ نەمەسە جۇمىستاردى/ قىزمەتتەردى ورىنداۋ ءۇشىن تومەندەتىلگەن سىياقى مولشەرلەمەسى بويىنشا اينالىم قاراجاتىن تولىقتىرۋعا كومەكتەسەدى. قارىزداردى ساقتاندىرۋ قارجى ينستيتۋتىنا قارىز شارتى بويىنشا ەكسپورتتاۋشىنىڭ مىندەتتەمەلەرىن ورىنداماۋ تاۋەكەلىنەن قورعاۋدى, ال ەكسپورتتاۋشىعا كەپىلمەن قامتاماسىز ەتۋ جەتىسپەگەن كەزدە قارجىلاندىرۋدى الۋ مۇمكىندىگىن بەرەدى. ساۋدا-ساتتىقتى قارجىلاندىرۋ شەتەلدىك كومپانيالارعا وتاندىق تاۋارلاردى ەلىمىزدىڭ بانكتەرى ارقىلى اككرەديتيۆتىك ەسەپ ايىرىسۋ نىسانى بويىنشا ساتىپ الۋ ءۇشىن بەرىلەدى. قىسقامەرزىمدى دەبيتورلىق بەرەشەكتى ساقتاندىرۋ ەكسپورتتاۋشى ءۇشىن تولەمدى كەيىنگە قالدىرۋ ارقىلى ەكسپورتتىق كەلىسىمشارتتاردىڭ بۇكىل پورتفەلىن ساقتاندىرۋعا جاعداي جاسايدى.
وتاندىق ەكسپورتتاۋشىلار كوبىنە اينالىم قاراجاتىن تولىقتىرۋ كەزىندە قارجىلىق قولداۋ قىزمەتىنە جۇگىنەدى. مىسالى, بۇل قۇرالدى «اگف گرۋپپ» وندىرىستىك كومبيناتى پايدالانىپ, ەكسپورتتىق ساقتاندىرۋ كومپانياسىنىڭ قولداۋى ەسەبىنەن قوسىمشا تىگىن جابدىعىن ساتىپ الدى. سونداي-اق ءوندىرۋشى IKEA-عا توقىما ونىمدەرىن جەتكىزۋ بويىنشا مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ ءۇشىن اينالىم قاراجاتىن تولىقتىردى. جوبالاۋ-قۇرىلىس سالاسىنداعى وتاندىق كومپانيا ‒ «AAEngineering Group» «KazakhExport» ۇسىنعان قولداۋ اياسىندا قىرعىزستانداعى دجەرۋي كەن ورنىندا التىن ءوندىرۋ فابريكاسىن سالۋ بويىنشا ەرس-كەلىسىمشارتىن جاسادى. كەلىسىمشارتتى ورىنداۋ ءۇشىن قدب «KazakhExport» ساقتاندىرۋ وتەمىمەن 10,75 ملن دوللار جانە 2 27 ملن دوللار ەكسپورتتىق بانكتىك كەپىلدىكتەر شىعاردى. كومپانيانى قولداۋ «KazakhExport» ساقتاندىرۋ وتەمىمەن ليزينگتىك قارجىلاندىرۋ سحەماسى بويىنشا وتاندىق تاۋارلاردىڭ ەكسپورتىنا بايلانىستى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى العاشقى ءىرى جوبانى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. اڭگىمە «لوكوموتيۆ قۇراستىرۋ زاۋىتى» وندىرەتىن جانە «ازەربايجان تەمىر جولدارى» مەن «قدب-ليزينگ» اراسىندا قول قويىلعان قارجىلىق ليزينگ شارتىنا سايكەس جەتكىزىلگەن تەپلوۆوزدار تۋرالى بولىپ وتىر. بۇل جوبانى قدب ەنشىلەس ۇيىمى «KazakhExport» ساقتاندىرۋ وتەمىمەن قارجىلاندىردى.
جالپى, ەلىمىزدىڭ ەكسپورتتى يگەرىپ جاتقان تاۋارلار قۇرىلىمى نەگىزىنەن مۇناي, مەتالدار جانە باسقا دا رەسۋرستاردان تۇراتىنى ءمالىم. دەگەنمەن سوڭعى كەزدەرى شيكىزاتتىق ەمەس تاۋارلاردىڭ ەكسپورتى ۇلعايىپ كەلەدى. 2022 جىلى شيكىزاتتىق ەمەس ونىمدەردى شەتەلگە جەتكىزۋ كولەمى ەل ەكسپورتىنىڭ ۇشتەن ءبىرىن – 26,5 ملرد دوللاردى قۇرادى. مىسالى, وتاندىق كىلەمدەردى بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ دۇكەندەرىنەن كەزدەستىرۋگە بولادى. ءبىزدىڭ زاۋىتتار شىعارعان وسىمدىك مايلارى گەرمانيا, پولشا, بەلگيا جانە باسقا دا ەلدەردە ساتىلادى. قىتايدا وتاندىق ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى ەرەكشە تانىمال. كومپانيالارىمىز سىرتقى ساۋدادا ماشينا جاساۋ جانە مەتاللۋرگيا, قىزمەت كورسەتۋ, حيميا ونەركاسىبى جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ۇسىنادى. سۋسىندار, تۇز, ۇن, جارما, كراحمال, ماي-توڭماي, شۇجىق, ەت, كونديتەرلىك ونىمدەر جوعارى سۇرانىسقا يە. ارينە, ەۋروپالىق جانە ازيالىق نارىقتارعا شىعۋدا ءونىم ساپاسىنا قويىلاتىن تالاپتار كۇشەيەدى, جاڭا, ادەتتەن تىس بيزنەس-ورتادا جۇمىس ىستەۋگە بەيىمدەلۋگە تۋرا كەلەدى.
وتكەن جىل ەكونوميكالىق جاعىنان دا, گەوساياسي تۇرعىدان دا كۇردەلى بولدى. «KazakhExport» ەكسپورتتاۋشىلاردى قولداۋ بويىنشا نەگىزگى وپەراتسيالاردى جۇزەگە اسىراتىن رەسەيلىك ءۇش بانكپەن سەرىكتەستىكتى توقتاتتى. ساۋدا-ساتتىقتى قارجىلاندىرۋ بويىنشا رەسەي نارىعىنا بۇرىن بولعان رۋبلمەن قولداۋ كولەمىنە ورالۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل نەگىزگى رەسەيلىك بانكتەردىڭ سانكتسيالارىنا بايلانىستى. سونداي-اق ءبىزدىڭ بانكتەر رەسەيدىڭ سانكتسياعا ۇشىراماعان بانكتەرىمەن دە ىنتىماقتاستىقتان تارتىنىپ وتىر. سوندىقتان ەكسپورتتىق جۇمىس نەگىزىنەن ورتالىق ازيا ەلدەرىنە باعدارلاندى. بىلتىر كوپتەگەن ەلدىڭ ەكسپورتى تۇراقسىز ەكونوميكالىق جاعدايعا بايلانىستى ايتارلىقتاي تومەندەسە, كەيىننەن كومپانيالار وزگەرىستەردى ەڭسەرىپ, سىرتقى ساۋدا وپەراتسيالارىن قالپىنا كەلتىرە الدى.
