ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ماسەلەلەرى جونىندە 19 ءساۋىر كۇنى وتكەن كەڭەيتىلگەن كەڭەستە مەملەكەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ نەگىزگى باعىتى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ەكەندىگىن اتاپ وتكەن ەدى. وسى باعىتتا بيىل ەلىمىزدەگى اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرىسىنە قوماقتى قارجى ءبولىندى. سونداي-اق جەر جانە سۋ رەسۋرستارى جەتكىلىكتى, اگروسۋبەكتىلەرگە جان-جاقتى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن كورسەتۋدە.
ماسەلەن, جەتىسۋدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا 46 ملرد تەڭگە قاراجات بولىنگەن. ونىڭ ىشىندە ءوندىرىستى سۋبسيديالاۋعا 23,2 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. جالپى, ايماقتاعى اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرىسىندە ءوسىم بار, دەگەنمەن, ونىمدىلىكتى ارتتىرۋ باعىتىندا اتقارىلۋعا ءتيىس جۇمىستار دا جەتكىلىكتى.
ارينە, اۋىل شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋ ءۇشىن ءداندى-مايلى داقىلداردى ەگۋدە اۋىسپالى ەگىس كولەمىن ساقتاۋ, تۇقىمدى ساپالاندىرۋ, مينەرالدى تىڭايتقىشتاردى جەتكىلىكتى مولشەردە دايىنداۋ كەرەك. جوعارى ءونىم الۋ ءۇشىن ءاربىر داقىلدى ءوسىرۋدىڭ ارنايى تەحنولوگيالىق كارتالارىن ازىرلەۋدىڭ دە ماڭىزدىلىعى باسىم.
بيىل اۋا رايى اۋمالى-توكپەلى بولىپ تۇر. كوكتەمگى كۇن رايىنىڭ قولايسىزداۋ جاعدايى اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىن الاڭداتىپ تاستاعانى دا جاسىرىن ەمەس. ونىڭ ۇستىنە كۇننىڭ بىردە سۋىپ, بىردە ىسىپ كەتۋى, كۇندىز-ءتۇنى ۇزدىكسىز سوققان جەلدىڭ دە سالا ماماندارىنىڭ جوعارى ونىمدىلىككە دەگەن كۇدىك-كۇمانىن كوبەيتە ءتۇستى.
ايماقتاعى ءداندى داقىلداردىڭ ەگىس كولەمى 315,3 مىڭ گەكتاردى قۇرادى. بۇگىندە ەگىن وراعى اقسۋ, قاراتال, كەربۇلاق, سارقان اۋداندارىندا باستالىپ, جۇمىس قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ 11 شىلدە كۇنگى اقپاراتىنا سۇيەنسەك, 3,8 مىڭ گەكتار ماساقتى-ءداندى داقىل القابى ورىلىپ, 6,8 مىڭ توننا استىق باستىرىلعان. قازىرگى گەكتار بەرەكەلىگى 18,0 تسەنتنەردى قۇرادى. بىراق ەگىن وراعى ەندى عانا باستالىپ جاتقانىن ەسكەرسەك, ناقتى كورسەتكىش 315,3 مىڭ گەكتار القاپ تولىق ورىلىپ, قامبالانعان كەزدە بەلگىلى بولادى.
بىراق ءداندى داقىلداردىڭ ءونىم كولەمى تومەن بولمايتىنىنا وسى سالانى قاداعالاپ وتىرعان ماماندار سەنىمدى. دەگەنمەن كۇننىڭ ىستىعى مەن جاۋىن-شاشىننىڭ ازدىعى شارۋالاردى الاڭداتىپ وتىر. جاقىندا ەگىنگە وراقتى العاش بولىپ كەربۇلاق اۋدانىنىڭ ديقاندارى سالدى. بيىل ولار 113 مىڭ گەكتاردان اسا جەرگە ءداندى داقىل ەگىپتى.
«ماساقتى ءداندى داقىلدىڭ كولەمى 263 مىڭ گەكتاردى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە كۇزدىك داقىلدار – 68 مىڭ گەكتار. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن كەربۇلاق اۋدانىندا العاشقى 250 گەكتار شابىلدى. 500 تونناعا دەيىن ءونىم الىندى. ال قاراتال
اۋدانى بويىنشا كۇزدىك بيداي – 150 گا, الىنعان ءونىم – 225 توننا, ءار گەكتاردان 15 تسەنتنەردەن اينالىپ وتىر. جازدىق بيداي كولەمى – 511 گا, 250 گەكتارى ورىلىپ, 375,8 توننا ءونىم الىنىپ, ءار گەكتارىنان 15,5 تسەنتنەردەن اينالۋدا. جازدىق ارپا كولەمى – 2 574 گا, ورىلعانى – 400 گا, الىنعانى – 640 توننا نەمەسە 16 تسەنتنەردەن ءونىم تۇسۋدە. ەگىن وراعىنا 8 كومباين, 12 تاسىعىش تەحنيكا قاتىسۋدا», دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى باقتيار شامپيكوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, 2023-2024 جىلعى مال قىستاتۋ ناۋقانىنا 35 بريگادا, 18 ءشوپ شاباتىن, 25 ءشوپ تايلاعىش, 35 تاسىعىش جۇمىس ىستەۋدە. قازىرگى تاڭدا (17 شىلدەگە دەيىنگى مالىمەت بويىنشا) ءشوپ جيناۋ جوسپارى 89 مىڭ توننا بولسا, دايىندالعان ءشوپ 22 مىڭ توننا. بۇل – جوسپاردىڭ 25 پايىزى عانا. پىشەندەمە 9,8 مىڭ توننا جينالۋ قاجەت, ايتكەنمەن ازىرگە 2,5 مىڭ توننا بار. ال سابان مەن جەم 500 توننا دايىندالعان. جەتىسۋلىق ديقاندار بيىل 861 مىڭ توننا ءونىم جيناپ, ەل ىرىزدىعىن ەسەلەۋگە ۇلەس قوسۋدى جوسپارلاپ وتىر.
شىنى كەرەك, بيىلعى كوكتەم قۇبىلمالى مىنەز كورسەتىپ, كوك بىردەن كوتەرىلمەي, ماۋسىم ايىندا جاۋىن-شاشىننىڭ جيىلىگىنەن شابىندىققا شالعى سالىنبادى. ءتۇن سالقىندىعى بۇگىنگە دەيىن جالعاسىپ كەلەدى.
ادەتتە تۇندەگى جىلۋدان ءنار الىپ, ءوسىپ-ونەتىن كوكشالعىننىڭ شىعىمى كەي وڭىردە كوز قۋانتارلىقتاي ەمەس. سوعان قاراماستان, قىسقى مال ازىعىن ارتىعىمەن دايىنداۋدى جوسپارلاعان بىرقاتار شارۋاشىلىق بىرجىلدىق, كوپجىلدىق ءشوپ ەگىپ, شابىندىعىن ەكى-ءۇش مارتە شاۋىپ الۋعا قام جاساۋدا.
مىسالى, سارقان اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ مالىمەتىنشە, العاش رەت شالعى تۇسكەن كوپجىلدىق ءشوپ جيىنتىعى – 47 238 توننا, شابىلعان تابيعي ءشوپ – 22 105 توننا. بۇل – باستاپقى ناتيجە. شابىندىقتاعى قىزۋ ەڭبەكتىڭ ەندى قارقىن الا تۇسكەنىن شارۋاشىلىقتاردان الىنعان كورسەتكىشتەر ايعاقتايدى.
قارابوگەت اۋىلىنىڭ فەرمەرلەرى جاز باسىنداعى ىستىقتان كوتەرىلە الماعان شابىندىقتىڭ ەسەسىن ەگىستىك القابىنان الۋعا ىنتالى. سوندىقتان دا بۇل وڭىردە ارپا, مايبۇرشاق ساباندارىن وراپ, تۇكتەپ دايىنداۋ قاۋىرت جۇزەگە اسۋدا. سونىمەن قاتار العاشقى شابىلعان 282 گەكتار جوڭىشقا القابىنان 600 توننا ورام تۇك دايىندالعان.
«تابيعاتقا قويار كىنا جوق.جىلداعىداي بولماسا دا ەرتە قامدانساق, التى اي قىسقا جەتەتىن جەمشوپ قورىن دايىنداپ الۋعا مۇمكىندىك بار», دەيدى «ابىلقاسىموۆ» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى بالتابەك ابىلقاسىموۆ.
جاز ايى ەرتەڭ-اق وتە شىعادى. جازدا قاپىسىز قامدانعاننىڭ قىستان قىسىلماي شىعاتىنىن جاقسى بىلەتىن شارۋالاردىڭ ەسەلى ەڭبەگى ىرىسىن ارتتىرا تۇسەرى انىق. جالپى, جەتىسۋ وبلىسىنداعى نەگىزگى سالالىق باعىت – اۋىل شارۋاشىلىعى ەكەنى بەلگىلى. اتالعان سالا – ايماق ەكونوميكاسى ءۇشىن ۇلكەن ماڭىزعا يە.
ماسەلەن, «Sairanbek Agro» جشس 2020 جىلدان باستاپ اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. سەرىكتەستىكتىڭ نەگىزگى قىزمەتى – وسىمدىك شارۋاشىلىعى مەن كۇزدىك بيداي جانە ارپا ءوسىرۋ. كومپانيا سارقان اۋدانى بويىنشا ءىرى شارۋاشىلىقتاردىڭ ءبىرى سانالادى. شارۋاشىلىقتا جالپى الاڭى 1 871 شارشى مەتردى قۇرايتىن بازا بار. وسىمدىك شارۋاشىلىعىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىمەن دە قامتاماسىز ەتىلگەن.
مەملەكەتتىك قولداۋ الۋ ءۇشىن «دامۋ» قورىنا جۇگىنگەن كومپانيا «Forte bank» اق-دان جىلدىق 21,75 پايىز نەسيە الدى, ونىڭ 7 پايىزىن كاسىپكەردىڭ ءوزى تولەيدى. ال قالعان بولىگىن مەملەكەت سۋبسيديالايدى. سونداي-اق «دامۋ» قورىنىڭ كەپىلدىگى بار. نەسيە نەگىزگى قۇرالداردى تولىقتىرۋعا بەرىلدى. بۇگىندە شارۋاشىلىقتا 20-دان اسا ادام ەڭبەك ەتەدى. ولاردىڭ 10-ى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلعان. قالعانى ماۋسىم كەزىندە كەلەدى. شارۋاشىلىق بيىل جوعارى ءونىم الامىز دەپ وتىر.
اۋا-رايى ءار شارۋاعا ءارتۇرلى اسەر ەتكەنىمەن ماماندار جوسپارعا ساي قارەكەت ەتۋدە. اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ قايتا قىمباتتاۋىنا جول بەرىلمەيتىنىنە سەنىمدى. ءونىم مول بولسا, حالىقتىڭ كوڭىلى دە جاي بولاتىنى انىق.
