راس-اۋ دەدىك. بيىل استاناعا 25 جىل تولادى. جيىرما بەس – بويىندا كۇش-جىگەرى تاسىعان قايراتتى جىگىتتىڭ جاسى بولعانىمەن, قالا تاريحى سوناۋ قويناۋىندا قۇپيا سىر بۇككەن داۋىرلەردەن باستالاتىنى انىق.
بۇگىندە باس شاھاردا بىرنەشە مۋزەي بار: ۇلتتىق مۋزەي, تۇڭعىش پرەزيدەنت مۋزەيى, اسكەري-تاريحي مۋزەيى, ساكەن سەيفۋللين مۋزەيى, «نۇر الەم» بولاشاق ەنەرگياسى مۋزەيى... تاعىسىن-تاعى. بۇل مۇراجايلاردىڭ ءبارى دە ەلوردامەن تىعىز بايلانىستى. ماسەلەن, ۇلتتىق مۋزەيدە حالقىمىزدىڭ سانعاسىرلىق تاريحىمەن بىرگە استاناعا دا قاتىستى قانشاما جادىگەر ساقتالعان. بىراق وندا ەلوردا تاريحى تولىق قامتىلعان دەپ ايتا المايمىز.
ال ەندى كەيبىرەۋلەر بۇرىن مۇندا ولكەتانۋ مۋزەي بولماعان با دەپ ويلاۋى مۇمكىن. بولعاندا قانداي! ول قازىرگى كەنەسارى مەن مۇحتار اۋەزوۆ كوشەسىنىڭ قيىلىسىنداعى كوپەس كۋبريننىڭ ۇيىندە ورنالاسقان ەدى. وتكەن عاسىر باسىندا سالىنعان بۇل عيمارات قازان توڭكەرىسىنەن سوڭ كەڭەس بيلىگىنىڭ قولىنا ءوتىپ, وندا ءتۇرلى مەكەمە ورىن تەپتى. 1960 جىلدارى وعان وبلىستىق ولكەتانۋ مۇراجايى قونىستانعان. ارحيۆ سالاسىنىڭ بىلگىر مامانى عازيزا يساحاننىڭ جازۋىنشا, بۇرىنعى اقمولا وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ قۇرىلعانىنا بيىل ءجۇز جىل تولىپ وتىر. 1923 جىلى 1 مامىردا اشىلعان مۇراجايدىڭ العاشقى ەكسپوزيتسياسى مەكەمەگە سىيعا تارتقان ءتۇرلى جان-جانۋاردىڭ قاڭقاسى, قارۋ-جاراق, ساۋىت-سايمان جانە تاعى باسقا بۇيىمداردان جاساقتالىپتى.
كەيىن بۇل مۋزەي جابىلىپ, ونداعى جادىگەرلەر بۇرىنعى پرەزيدەنت مادەنيەت ورتالىعى مەن كوكشەتاۋ قالاسىنداعى اقمولا وبلىستىق ولكەتانۋ مۇراجايىنا ءبولىپ بەرىلگەن.
قوعام بەلسەندىسى, ەتنوگراف تۇرار شاكەن 90-جىلدارى وسى وبلىستىق مۋزەيدە قىزمەت ىستەپتى.
«مۇراجاي قورىندا ءوڭىر تاريحىنا قاتىستى ءبىراز باعالى ەكسپونات پەن قۇندى قۇجات ساقتالعان ەدى. بىلىكتى ماماندار قىزمەت ىستەدى. مۋزەيگە كەلۋشىلەردىڭ دە قاتارى ۇزىلمەيتىن. وسى مەكەمە جابىلاتىن كەزدە, ونى ەلوردانىڭ ولكەتانۋ مۋزەيىنە اينالدىرادى دەگەن ءسوز شىقتى. بىراق باسقاشا بولدى. نەگىزى, استاناعا جەكە ولكەتانۋ مۋزەيى ابدەن كەرەك», دەدى ول.
بەلگىلى جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى الدان سمايىلدىڭ ەلوردا تاريحى تۋرالى كولەمدى زەرتتەۋ ەڭبەگىندە, استانا شەجىرەسى ءبىزدىڭ زامانىمىزعا دەيىنگى III مىڭجىلدىقتان باستالىپ, «اقمولا» ءسوزىنىڭ ماعىناسى «عۇن تىلىندە « اق» – باتىس, «مولا» – قامال ۇعىمىن بىلدىرەتىنىن جازادى.
سونداي-اق باس شاھاردىڭ تاريحىندا ەلوردا ىرگەسىندەگى ەجەلگى بوزوق قالاسىنىڭ ورنى بولەك. تاريحشىلار اتالعان قالاشىقتىڭ گۇلدەنگەن ءداۋىرى X-XI عاسىرعا سايكەس كەلەدى دەپ ايتادى. ودان كەيىن قالادان قول سوزىم جەردەگى بىتىعاي شاھارى تۇر. وندا دا قانشاما تاريح سىر بۇگىپ جاتىر. پاتشا وكىمەتى 1832 جىلى 22 تامىزدا اقمولا بەكىنىسىن سالىپ, ونى رەسمي تۇردە وكرۋگ دەپ جاريالادى. 1838 جىلى ايبىندى كەنەسارى حان ساربازدارىمەن بىرگە وسى بەكىنىسكە شابۋىل جاساپ, تالقاندادى. 1862 جىلى اقمولاعا قالا مارتەبەسى بەرىلدى. سودان بەرى دە قالا تاريحىندا قاداۋ-قاداۋ وقيعالار ورىن الدى. كەڭەستىك كەزەڭدەگى اقمولا تاريحى دا ەرەكشە.
بۇل ايماقتى ءاز تاۋكە حان جايلاعان. سونىڭ ءبىر ۇرپاعى قوڭىرقۇلجا قۇدايمەندى ۇلى اقمولا وكرۋگىنىڭ اعا سۇلتانى بولدى. ودان كەيىن اعا سۇلتاندىققا ىبىراي جايىقباەۆ سايلاندى. قاراوتكەل جارمەڭكەسىنىڭ دە دابىرى الىسقا جەتتى. اتاقتى بالۋان قاجىمۇقان, قۇلتۋما اقىن, ءيمانجۇسىپ سەكىلدى داڭقتى تۇلعالار ءومىر ءسۇردى. داۋىلپاز اقىن, قوعام قايراتكەرى ساكەن سەيفۋلليننىڭ ءىزى قالدى. قانشاما اقىن-جازۋشى, ونەر ادامدارى ومىرگە كەلدى. ەلدىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوسقان قايراتكەرلەر شىقتى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا ەرلىكتىڭ ەرەن ۇلگىسىن كورسەتكەن ەكى مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى تالعات بيگەلدينوۆ, رەيحستاگقا العاشقى تۋ تىككەن جاۋىنگەر, حالىق قاھارمانى راقىمجان قوشقارباەۆ, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, حالىق قاھارمانى, ارميا گەنەرالى ساعادات نۇرماعامبەتوۆ سەكىلدى ارداقتىلارىمىزدىڭ كىندىك قانى تامدى. وسىنىڭ ءبارى – ەلوردا تاريحى. استانا بولعاننان كەيىنگى شاھار شەجىرەسى دە قانشاما تومعا جۇك بولادى. سوندىقتان وسىنداي تاريح پەن تۇلعالارعا باي ەلورداعا ولكەتانۋ مۋزەيى وتە قاجەت.
