تاريح – تامىرىمىز. بايتەرەك تامىرى تەرەڭدەگەن سايىن, جاپىراقتارى جايقالىپ, كوك تىرەپ وسەتىندەي, وسكەلەڭ ۇرپاقتى تاريح تاعىلىمىمەن سۋسىنداتىپ, بويىنا ءسىڭىرىپ تاربيەلەۋ عالامدانۋ زامانىنداعى قاجەتتىلىك. وتكەنىمىزدەن سىر شەرتەتىن, تانىم كوكجيەگىمىزدى كەڭەيتەتىن بىردەن-ءبىر سالا – ارحەولوگيا. ءبىز ءوزىمىزدىڭ اتا-بابالارىمىز بەن سان عاسىرلىق تاريحىمىزدى ماقتان ەتەمىز. بىراق تاريحپەن ماقتانۋ بولەك, ونى دارىپتەۋ مۇلدە بولەك. وسى تۇرعىدا پرەزيدەنت قازاقستان تاريحىنىڭ كوپتومدىق جيناعىن كەلەسى جىلدىڭ ورتاسىنا دەيىن ازىرلەۋدى تاپسىردى.
تالاي تاريحي كەزەڭنىڭ كۋاگەرى بولعان تۇركىستان مەكەنى تەرەڭنەن سىر شەرتەدى. سول كەزەڭدە ءومىر سۇرگەن ۇلى تۇلعالاردىڭ ءبىرى رەتىندە قوجا احمەت ءياساۋيدى ەرەكشە اتاپ وتە الامىز. بيىل قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ تۋعانىنا 930 جىل تولادى. وسى ورايدا پرەزيدەنت «ياساۋيتانۋ» عىلىمي ورتالىعىن نەمەسە ينستيتۋتىن قۇرۋدى ۇسىنىپ, «قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنە ۇلتتىق مادەني-تاريحي ەسكەرتكىش مارتەبەسىن بەرۋ تۋرالى ۇسىنىستى قولدايمىن», دەدى.
ءتول تاريحىمىزدا ەلەۋلى ەڭبەك ەتكەن جانە ايشىقتى ورنى بار تۇلعالاردىڭ ەسىمىن ونوماستيكا سالاسى ارقىلى قايتا جاڭعىرتاتىن ءسات كەلدى. بۇرمالانعان تاريحىمىز شىنايى جارىققا شىعۋعا ءتيىس. مەملەكەت باسشىسى بۇل ماسەلەگە دە توقتالدى.
سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆ باستاعان دەلەگاتسيا جاقىندا عانا ءباھادۇر سۇلتان بايبارىس بابامىز بيلىك ەتكەن مىسىر شاھارىنا بارعان بولاتىن. وندا سۇلتان بايبارىس بابامىزدىڭ 800 جىلدىعىنا ارنالعان ءىس-شارالار وتكىزىلىپ, «سۇلتان از-زاھير بايبارىس» مەشىتى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىلىپ, قايتا اشىلعانى بەلگىلى. بۇل قازاقستان – مىسىر اراسىنداعى عانا ەمەس, بارشا مۇسىلمان الەمى ءۇشىن دە بىرەگەي مۇرا ەكەنى انىق. ۇلتتىق قۇرىلتاي بارىسىندا دا مەملەكەت باسشىسى بايبارىس سۇلتان اتىنداعى وردەن ەنگىزۋدى ۇسىندى.
قازىر ەلىمىزدىڭ ءىرى قالالارىندا اۋىز سۋ تاپشىلىعى ماسەلەسى پايدا بولدى. بۇل پروبلەما جۋىق ارادا ءوز شەشىمىن تابۋعا ءتيىس. سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ باستاعان دەلەگاتسيانىڭ يزرايل مەملەكەتىنە رەسمي ساپارى كەزىندە وسى سۋ ماسەلەسىن شەشۋدەگى يزرايلدىك تاجىريبەگە كوز جەتكىزدىك. وندا سۋدى باقىلاۋ جانە تسيفرلىق ەسەپكە الۋ, سۋ شارۋاشىلىعىن دامىتۋ مەن اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن مەملەكەتتىك «Mekorot» كومپانياسىنىڭ جۇمىس بارىسىمەن تانىسقان ەدىك. پرەزيدەنت تە وسى قۇرىلتاي بارىسىندا سۋ ماسەلەسىنىڭ ەلىمىزدەگى ءىرى قالالاردا تۋىنداپ وتىرعانىنا باسا نازار اۋداردى.
مەملەكەتىمىزدىڭ تۇتاستىعى مەن شەكارالىق ايماقتارىمىزدىڭ تىنىشتىعىن ساقتاۋ ماڭىزدى. كەيىنگى جىلدارى شەكارالىق ايماقتاردا تۇراتىن حالىق سانى جىل سايىن ازايىپ بارادى. بۇل – ويلانارلىق ءىس. پرەزيدەنت شەكارا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردىڭ احۋالى جەرىمىزدىڭ تۇتاستىعىنا, ەلىمىزدىڭ اماندىعىنا تىكەلەي ىقپال ەتەتىنە توقتالىپ, مۇنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى بار ماسەلە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
كاتونقاراعاي, مارقاكول جانە ماقانشى اۋداندارى – تابيعاتى تۇنىپ تۇرعان, الەۋەتى مىقتى ەلدى مەكەندەر. جەرگىلىكتى حالىق اكىمشىلىك اۋماقتىق قيىندىقتار كەسىرىنەن, تۋعان توپىراعىن تاستاپ, كوشۋگە ءماجبۇر بولعان. ەندى وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرىپ, اتالعان اۋداندارعا جول سالىپ, الەۋمەتتىك مادەني وشاقتار, جاڭا وندىرىستەر سالىپ, جۇمىس ورىندارىن اشۋ قاجەت.
بيبىگۇل جەكسەنباي,
سەنات دەپۋتاتى
