پىكىر • 19 ماۋسىم, 2023

كوركەم ادەبيەتتە تۇنىق تاربيە جاتىر

432 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن

قازىرگى تاڭدا باتىستىڭ كىتاپتارىنا سۇرانىس كوپ, الايدا الىستان دوربالاماي-اق وزىمىزدە جاتقان ساندىق-ساندىق باي مۇرالارىمىزدىڭ كوزىن اشىپ, جاڭعىرتا بەرسەك قازاقى تۇنىق تاربيەنى جوعالتپايمىز.

كوركەم ادەبيەتتە تۇنىق تاربيە جاتىر

قازاقتىڭ كوركەم ادەبيەتىن وقىعان ادام ۇلكەن ادامگەرشىلىك مەكتەپتەن وتەدى. سانانى تۇرمىس بيلەپ, ادامي قۇندىلىقتار ەكىنشى ورىنعا ىسىرىلىپ قالعان وسىناۋ ۋاقىتتا كوركەم شىعارما جۇرەككە ساۋلە ءتۇسىرىپ, ار-ۇجدانىندى وياتىپ جىبەرەتىن قاسيەتكە يە.

جاقسىلىققا قاراي شاقىرىپ تۇراتىن ىزگى دوسىڭ سەكىلدى جاقسى شىعارما عانا وقىرماننىڭ جۇرەگىنە ىزگى مىنەزدەردىڭ ءدانىن سەۋىپ, ادام جانىن تاربيەلەي الادى. ماسەلەن, ءبىر عانا ع.مۇسىرەپوۆتىڭ  «انانىڭ اناسى» اڭگىمەسىن مىسالعا الايىق. شابارماندار بايدىڭ جىلقىسىن شاۋىپ, نۋ جىلقىنى ءيىرىپ اكەتىپ, قيقۋلاپ كەلە جاتادى. جىلقىشىنىڭ قىزى تەزەك ارقالاپ, قوسقا قاراي جۇگىرىپ بارا جاتقانى سول ەكەن, ونى دا ءىلىپ الادى. سوندا قىزدىڭ اناسى جاۋدىڭ ىزىنەن شابا جونەلىپ, ءبىر توبەگە شىعىپ, جاۋلىعىن بۇلعاپ: «مەنىڭ اتىم ايەل,مىنا قىزدىڭ اناسىمىن! انامەن الىسپايدى دا, اتىسپايدى دا», دەيدى.

وسى ءبىر عانا ءۇزىندى وقىرمانعا انانىڭ ارداقتىلىعىن, دارەجەسىنىڭ قانشالىقتى بيىك ەكەنىن ءتۇسىندىرىپ, ۇلكەن ونەگە قالدىرادى. بۇگىندە مۇنداي شىعارمالاردان گورى جاستاردىڭ دەنى «قوش بول, قيىندىق!», «مەن جانە اقشا», «بايۋ عىلىمى», «ومىرگە شەكسىز عاشىق», «باي اكە, كەدەي اكە», «ەڭ باقىتتى ايەل», «كۇنكورىستەن كەت, بايلىققا جەت» دەگەن ماعىنادا كىتاپتار وقيدى. مىنە, وسىدان كەيىن ادەبي كىتاپتار وزەكتىلىگى ازايىپ, موتيۆاتسيالىق, پسيحولوگيالىق, قارجىلىق كىتاپتاردان كەيىنگى ورىندا تۇرعانىن كورەسىڭ.

جاستاردىڭ بۇل جانرداعى كىتاپتارعا اۋەس بولۋىنىڭ كەي سەبەبى دەپرەسسيادان ءوزىڭ شىعارۋ, ينستاگرامداعى بلوگەرلەردەي ءومىر ءسۇرۋ, «ستوريسكە سالاتىنداي» تاماق ءىشۋ, كيىنۋدى قالايتىن ماتەريالدىق ويدان تۋىپ وتىر ەمەس پە؟! ءيا, بايلىققا جەتۋدىڭ ەش ايىبى جوق, كەرسىنشە جاستاردىڭ قارجىلاي تاۋەلسىز بولۋى - قۋانتارلىق جايت. الايدا كونەدەن كەلە جاتقان «ەر جىگىت ەلى ءۇشىن تۋادى, ەلى ءۇشىن ولەدى», «ۇلتىمنىڭ ءبىر قاجەتىنە جاراسام», ء«وزىڭ ءۇشىن ەڭبەك قىلساڭ, ءوزى ءۇشىن وتتاعان حايۋاننىڭ ءبىرى بولاسىڭ» دەگەن ءتامسىل ەستەن شىقپاسا ەكەن. ادەبيەت مەكتەبىنەن وتكەن جاستار قالتاسى قالىڭ, كەۋدەسى قۋىس بىرەۋ ەمەس, ەلى ءسۇيىپ «ازامات» دەپ ارداقتايتىن ابزال ادامداردان بولىپ شىعاتىنى كادىك. ەندەشە, تاباندىلىق پەن جىگەرلىككە, قايسارلىق پەن ىزگىلىككە تاربيەلەيتىن كوركەم ادەبيەتىمىز تاسادا قالماسا ەكەن.

 

تۇمار قايراتقىزى,

ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ ستۋدەنتى

سوڭعى جاڭالىقتار