وسى ورايدا «ماعجان سەنگەن جاس قانداي؟» دەگەن سۇراق تۋادى. كۇندەلىكتى ومىردە ماعجان اقىننىڭ وزەگىن جارىپ شىققان «مەن جاستارعا سەنەمىن» اتتى جالىندى جىر-ءسوزىن كوپ ايتامىز. بىراق وسى شاعىن تولعاۋدىڭ استارىندا اتان تۇيە تارتا المايتىن اۋىر دا سالماقتى وي جاتقانىن اڭعارا بەرمەيمىز.
اتالعان جىرىندا اقىن اۋەلى ەل سەنەتىن, حالقىمىزدىڭ باياندى بولاشاعىنا بەرىك تۇعىر بولاتىن جاستار قانداي بولۋى كەرەك دەگەنگە تەرەڭ توقتالادى. ەڭ اۋەلى: «ارىستانداي ايباتتى, جولبارىستاي قايراتتى, قىرانداي كۇشتi قاناتتى, مەن جاستارعا سەنەمiن!» دەيدى.
وسى ءبىر شۋماقتى تاپسىرلەسەك, ەلى سەنەتىن, حالقىنىڭ بوستاندىعىن قورعايتىن جاستىڭ بويىندا «ارىستانداي ايبات, جولبارىستاي قايرات, قىرانداي كۇشتi قانات» بولۋى كەرەك ەكەن. مۇنى قازاقتىڭ جالپاق تىلىمەن «رۋح» دەپ ءتۇسىندىرىپ ءجۇرمىز. مارقۇم ەلشىل تۇلعا اقسەلەۋ سەيدىمبەك «رۋحسىز حالىقتى التىنعا بولەپ قويساڭ دا, ءبارىبىر رۋحى مىقتى قاۋىم الدىندا ەڭكىش تارتىپ تۇرادى», دەۋشى ەدى.
ماعجان جىرىندا «ايبات», «قايرات», «كۇشتى قانات» ۇعىمىمەن بەينەلەنگەن رۋح – كوزگە كورىنبەيتىن, تەك حالىقتىڭ گەندىك بيوسفەراسىندا بولاتىن ۇرەيدى جەڭۋ قۋاتى. ءدال قازىرگى قازاق قوعامى ءۇشىن – وتارسىزدانۋ ۇدەرىسى. قانداي دا ءبىر قاۋىمنىڭ رۋحاني ەركىندىگى (تاۋەلسىزدىگى) حالىقتىڭ بويىنداعى ۇرەيدىڭ از-كوپتىگىمەن ولشەنەدى. رۋحى مىقتى حالىق ەشقاشان كەم-قور بولمايدى. نەمىس وقىمىستىسى ۆ.گۋمبولدت: «ۇلتتىڭ وزىنە ءتان دانىشپان رۋحى بولادى. حالىق سول رۋح ەرەكشەلىگىن ساقتاي السا عانا ءومىر سۇرەدى», دەپ تەگىن ايتپاسا كەرەك.
كەلەسى كەزەكتە ماعجان اقىن: «كوزدەرiندە وت وينار, سوزدەرiندە جالىن بار, جاننان قىمبات ولارعا ار, مەن جاستارعا سەنەمiن!» دەيدى. وسى ورايدا جارىقتىق اباي اتامىزدىڭ: «ىشىندە كىمنىڭ وتى بار, قار جاۋسا دا سونەر مە؟» دەپ تاپ باسىپ ايتقانى ماعجان جىرىمەن كەرەمەت كومكەرىلىپ تۇر. ياعني ىشىندە وتى بار جاستىڭ لاۋلاعان جالىنىن قار دا, جاڭبىر دا سوندىرە المايدى. ماعجانشا ايتساق, ىشىندە وتى بار جاستىڭ سوزىندە جالىن, بويىندا ارى مەن ۇياتى بولادى. اتام قازاق ونى «ار-ۇياتى بار نامىستى جىگىت» دەيدى.
بابالارىمىز ءوسىپ كەلە جاتقان بوتا تىرسەك بوزبالانى سىناعاندا كوزىندە وتى بار ما, جوق پا – سونى قارايتىن بولعان. مىسالى, ەكى دۇركىن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, ۇشقىش تالعات بيگەلدينوۆ ءوزىنىڭ ەستەلىگىندە 1940 جىلى ساراتوۆ اسكەري-اۆياتسيا مەكتەبىنە وقۋعا بارعانىن, سوندا ەمتيحان تاپسىرۋ كەزىندە تاجىريبەلى ماماندار «مىنا بالانىڭ كوزىندە وتى بار ەكەن» دەپ سىناقسىز قابىلداعانىن جازادى.
ءسوزىمىزدى ءارى قاراي جالعاستىراق, ماعجان اقىن: «جۇمساق مiنەز جiبەكتەر, سۇتتەي تازا جۇرەكتەر, قاسيەتتi تiلەكتەر, مەن جاستارعا سەنەمiن!» دەپتى. مۇنداعى اقىن ايتقان «جۇمساق مىنەز» دەگەنى – شاريعاتتىڭ تىلىمەن ايتقاندا, ادام بالاسىن ەكى دۇنيەدە ۇشپاققا شىعاراتىن «كوركەم مىنەز».
يسلام الەمىنىڭ ءتورتىنشى حاليفاسى, اتاقتى عۇلاما ءالي يبن ءابۋ تاليب: «ەڭ جاقسى ميراس – ءبىلىم, ەڭ جاقسى جولازىق – تاقۋالىق, ەڭ جاقسى ادەپ – كوركەم مىنەز, ەڭ جاقسى بايلىق – قاناعات» دەسە, ساحابالار داۋىرىنەن كەيىنگى ىلىمگەر بۋىن وكىلى تابيعين احناف يبن قايىس: «پەندەگە بەرىلگەن ەڭ جاقسى نارسە – تازا اقىل جانە كوركەم مىنەز», دەپتى. ال «سۇتتەي تازا جۇرەك» ۇعىمىنا توقتالار بولساق, مۇنى ابايداي ءدال ايتقان ەشكىم جوق. حاكىم: «جۇرەكتىڭ كوزى اشىلسا, حاقتىقتىڭ تۇسەر ساۋلەسى, ىشتەگى كىردى قاشىرسا, ادامنىڭ حيكمەت كەۋدەسى», دەپ سۇتتەي تازا جۇرەككە حاقتىڭ ساۋلەسى ءتۇسىپ, ول پەندە جۇرەگى تازارعان تۇلعاعا اينالاتىنى تۋرالى بايان ەتكەن.
سول سياقتى ماعجاننىڭ «قاجۋ بار ما تۇلپارعا, تالۋ بار ما سۇڭقارعا, يمان كۇشتi ولاردا, مەن جاستارعا سەنەمiن!» دەگەن شۋماعى جاستاردى جانكەشتىلىككە شاقىرىپ تۇر. بۇعان كوپ مىسالدىڭ قاجەتى جوق, تەك وتكەن عاسىر باسىنداعى «قازاق ءۇشىن جۇرەك مايىن شام قىلعان» (سۇلتانماحمۇت) الاش ارىستارىنىڭ ارەكەتى جەتىپ جاتىر. جالپى, وسى جىرى ارقىلى ماعجان اقىن ءوز زامانداستارى الاش ارىستارىنىڭ ادامي بولمىسىن سومداپ, سولاردىڭ ارمان-ماقساتىن جىرلاپ, بولاشاقتا حالىقتى كوگەرتەتىن جاستاردىڭ سيپاتىن ايتىپ وتىر. ءسوزىنىڭ سوڭىن: «الاش اتىن اسپانعا, شىعارار ولار بiر تاڭدا, مەن جاستارعا سەنەمiن!» دەپ اياقتاۋى بۇگىنگى ۇرپاققا قاراتا ايتىلعان امانات ەكەنى داۋسىز.
