بىزدەگى رەسمي مەرەكەنىڭ اتاۋى – بالالاردى قورعاۋ كۇنى. الايدا جەر-جاھاندا ونى «بالالار كۇنى» دەپ بەكىتكەن. ءارى تويلاناتىن كۇنى دە بولەك, 20 قاراشا. جالپى, بالالار كۇنىن مەرەكەلەۋ سوناۋ 1857 جىلدان باستالعان كورىنەدى. ونىڭ نەگىزىن اقش-تاعى ماسساچۋسەتس شتاتىنداعى «قۇتقارۋشى امبەباپ شىركەۋىنىڭ» پاستورى چارلز لەونارد دەگەن ەسىمدى ازامات قالاعان. ول مەرەكەنى ماۋسىمنىڭ ەكىنشى جەكسەنبىسىندە تويلاپ, «راۋشان كۇنى» دەگەن ات بەرگەن. كەيىنىرەك اتاۋى «گۇلدەر جەكسەنبىسى» دەپ وزگەرگەن. اقىرىندا «بالالار كۇنى» رەتىندە تانىلعان.
ال ەڭ العاش بالالار كۇنىن رەسمي تۇردە مەيرام رەتىندە تىركەگەن تۇركيا مەملەكەتى. انادولىداعى اعايىن 1920 جىلدان باستاپ 23 ءساۋىردى وسكەلەڭ ۇرپاققا ارناپتى. دەگەنمەن مەرەكەنىڭ جاپپاي تويلانۋى تۇرىكتەردىڭ اتاسى سانالاتىن مۇستافا كەمال بيلىك قۇرعان كەزەڭگە, ناقتىراق ايتساق, 1929 جىلدان باستالادى.
«حالىقارالىق بالالار كۇنى» نەمەسە بالالاردىڭ حالىقارالىق كۇنى 1925 جىلى العاش رەت جەنەۆادا دۇنيەجۇزىلىك بالالاردى قورعاۋ كونفەرەنتسياسىندا جاريالاندى. ال 1949 جىلى 4 قاراشادا ماسكەۋدە ايەلدەردىڭ حالىقارالىق دەموكراتيالىق فەدەراتسياسى 1 ماۋسىمدى بالالاردى قورعاۋدىڭ حالىقارالىق كۇنى دەپ بەكىتتى. وسىلايشا, كوپتەگەن كوممۋنيستىك جانە كەڭەس وكىمەتىنىڭ قۇرامىندا بولعان مەملەكەتتەردە 1950 جىلدان باستاپ 1 ماۋسىم بالالاردى قورعاۋ كۇنى رەتىندە تويلانا باستادى.
ءۇندىستان مەن ۋرۋگۆايدىڭ ۇسىنىسىمەن 1954 جىلى 14 جەلتوقساندا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس اسسامبلەياسىندا دۇنيەجۇزىلىك بالالار كۇنىن بەلگىلەۋ جونىندەگى قارار قابىلداندى. قۇجاتتا بالالاردىڭ ءوزارا تۇسىنىستىگىنە جاردەمدەسۋ, ولاردىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتىپ, بۇۇ جارعىسىنا سايكەستەندىرۋ كوزدەلدى. ءسويتىپ, 1959 جىلى 20 قاراشادا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى بالا قۇقىعى دەكلاراتسياسىن قابىلدادى. وسى سەبەپتى, 20 قاراشا بالالار كۇنى رەتىندە اتالىپ وتىلەدى. حالىقارالىق بالالاردى قورعاۋ كۇنى دەپ اتالاتىن مەرەكەنىڭ ۇزىن-ىرعاسى وسىنداي.
البەتتە, بالالار مەرەكەسىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. ول ءسوزسىز. ءتىپتى, ونى مەملەكەتتىك مەيرامدار قاتارىنا قوسساق تا ارتىق ەمەس. الايدا ونىڭ اتاۋىنا «قورعاۋ» ءسوزىن قوسىپ, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ حال-جاعدايىن ءبىر كۇنگە تەلىپ قويۋ قانشالىقتى دۇرىس دەگەن وي كەلەدى. ويتكەنى شارتاراپتىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە زورلىق-زومبىلىقتى ەڭ كوپ كورەتىن وسى بالالار. تورتكۇل دۇنيەدە ولارعا قاتىستى شەشىلمەگەن, تۇيتكىلدى ماسەلەلەر جەتەرلىك.
ماسەلەن, كەي ەلدەردە حالىقتىڭ باسىم كوپشىلىگى, ونىڭ ىشىندە بالالار اشتىقتان زارداپ شەگەدى. اسكەري قاقتىعىستاردان, جيتس, ۆيچ-ينفەكتسيا جانە وزگە دە كۇردەلى اۋرۋلاردان ءجيى كوز جۇماتىندار دا سولار. دامىماعان ەلدەردە كامەلەت جاسىنا تولماعان بالالاردى اۋىر ەڭبەككە سالىپ, قۇلدىققا ساتۋ كەڭ تاراعان. ءتىپتى, كەيدە قاراپايىم باستاۋىش ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىگى بولمايتىن كەزى از ەمەس.
الىسقا بارماي, ەلىمىزگە ورالايىق. يۋنيسەف جۇرگىزگەن زەرتتەۋگە سۇيەنسەك, قازاقستاندا ەرەسەكتەردىڭ شامامەن 75 پايىزى وتباسىندا بالالاردىڭ مىنەز-قۇلقىن قاداعالاپ وتىرۋ ءۇشىن كۇش قولدانىپ, جازالاۋدى قۇپتايتىن كورىنەدى. 2-14 جاس ارالىعىنداعى ءاربىر ەكىنشى بالا وتباسىندا تارتىپكە شاقىرۋ ءۇشىن جازالانادى. مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ ۇشتەن ەكىسىنە باسقا وقۋشىلار نەمەسە مۇعالىمدەر زورلىق-زومبىلىق كورسەتەدى نەمەسە كەمسىتەدى.
باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ كوميتەتىنىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, 2022 جىلى بالالارعا قاتىستى 2 005 قىلمىس جاسالعان. سونىڭ ىشىندە جىنىستىق قىسىم كورسەتۋ وقيعاسى 719 مارتە بولعان. سونداي-اق بالالار اراسىندا 155 سۋيتسيد وقيعاسى تىركەلگەن. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, رەسپۋبليكادا جىل سايىن 600 مىڭنان استام ادام جاراقات الادى. سونىڭ 22 پايىزدان استامى – بالالار. ياعني 130 مىڭى وسكەلەڭ ۇرپاق دەگەن ءسوز. نەمەسە 360 بالا كۇن سايىن جاراقات الادى ەكەن.
وسىنداي دەرەكتەرگە قاراساق, بالالاردى قورعاۋدى ءبىر عانا كۇنمەن شەكتەپ قويۋ دۇرىس ەمەسىن انىق اڭعارامىز. ءيا, بالالاردى قورعاۋ كەرەك. بىراق 1 ماۋسىم كۇنى عانا ەمەس, جىل بويىنا, 52 اپتا ىشىندە, 365 كۇندە ولارعا قامقورلىق تانىتۋ كەرەك. بىراق بالالاردى وزىمىزدەن, ياعني ولارعا قىسىم كورسەتەتىن ەرەسەكتەردەن قورعاۋ كەرەك ەكەنى وكىنىشتى...
