اۋىل-ايماقتى دامىتۋدىڭ ءتيىمدى جولى قايسى؟

اۋىلدىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىراتىن جوبا

باۋىرجان وماربەكوۆ:

– بۇعان ءبىز ۇلتتىق ەكونوميكا مي­نيستر­­لىگى تاراپىنان ىسكە اسىرىلىپ جات­قان باعدارلامالار شەڭبەرىندە جاۋاپ بەرگەنىمىز ءجون شىعار. جالپى, اۋىل­داردى دامىتۋ بويىنشا العا قوي­عان جوسپارلار كوپ, سوعان بايلانىس­تى ءبىراز جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. قازىر اۋىل-ايماقتاردى دامىتۋ بارلىق قولدانىستاعى باعدارلامالىق قۇجاتتار شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلادى. ماسەلەن, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ۇكىمەت اۋىلدىق اۋماق­تاردى دامىتۋدىڭ 2023-2027 جىل­دارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىن بەكىتتى. تۇجىرىمداما اۋىلدىق اۋماق­تار­دىڭ گەوگرافيالىق ەرەكشەلىكتەرى مەن باسە­كە­لەستىك ارتىقشىلىقتارىن ەسكەرە وتىرىپ, ولاردىڭ الەۋمەتتىك-ەكو­نو­مي­كا­لىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا باعىت­تال­عان. تۇجىرىمدامانىڭ اياسىندا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تابىسى مەن تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋ بويىنشا ءتۇرلى شارالار قاراستىرىلعان. قۇجاتتاعى باستى نازار «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى ارقىلى دامۋ الەۋەتى جوعارى 3,5 مىڭ اۋىلدىق ەلدى مەكەندى كەشەندى جاڭعىرتۋدا بولىپ وتىر. بۇل – جالپى اۋىلداردىڭ 90%-عا جۋىعى. مۇنداي ەلدى مەكەندەر ادامداردىڭ جۇمىس ىستەۋى مەن تۇرۋى ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋ ەسەبىنەن ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ جاڭا نۇكتەلەرىنە اينالادى. باستى ماقسات – الەۋمەتتىك, ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ ارقىلى قو­لاي­لى اۋىل ورتاسىن قالىپتاستىرۋ. بۇل – جاڭا مەكتەپتەر مەن مەديتسينالىق وبەك­تىلەردى سالۋ, تازا سۋمەن جانە ەلەكترمەن جابدىقتاۋ, كەڭ جولاقتى ينتەر­نەت­كە جانە سپۋتنيك­تىك بايلانىسقا قول­جە­تىمدىلىكتى قام­تا­ماسىز ەتۋ, اۋىلدىڭ ىشىندەگى جولدار­دىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ, مادەني نىساندار – كىتاپحانالار, كلۋبتار, مۇرا­جاي­لار مەن كينوتەاترلار, سپورت عيما­رات­تا­رىن سالۋ, حالىققا قىز­مەت كورسەتۋ ورتا­لىق­تارىن اشۋ. ال وندا­عى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن جانداندىرۋ ءۇشىن ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسيا­لار­دى جاڭا جەر ۋچاسكەلەرىنە جەتكىزۋ جۇ­مىس­تارى جالعاستىرىلادى. بۇل رەتتە ەلدى مەكەندەردە ءوز قىزمەتكەرلەرىنە تۇرعىن ءۇي سالعان جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ شىعىندارىن جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا پايدالانۋعا بەرىلگەن اۋدانى 100 شارشى مەتردەن اسپايتىن ءۇي قۇنىنىڭ 50% مولشەرىندە سۋبسيديا بەرىلەدى.

اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋ ءۇشىن اگروونەركاسىپتىك ءوندىرىستى جانداندىرۋ, كاسىپكەرلىكتى جانە اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتسياسىن دامىتۋ جولىمەن شەشۋ جوسپاردا تۇر. وسىلايشا, شاعىن شارۋاشىلىقتاردى بىرىكتىرۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرىن ۇيىمداستىرۋ فەرمەرلەرگە تۇقىم, تىڭايتقىش, جەم, اگرو­تەحنيكالىق جانە ۆەتەريناريالىق قىزمەتتەر شىعىندارىن قىسقارتۋعا, جەر ۋچاسكەلەرىن, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن, يرريگاتسيالىق جانە درە­ناج­دىق جۇيەلەردى بىرلەسىپ پايدالانۋ ەسەبىنەن وندىرىلگەن ءونىم كولەمىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق وندىرىلگەن تاۋارلاردى دەلدالدارسىز تۇراقتى وتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جالپى, مۇنداي ءتاسىل بيزنەس-ورتانى دامىتۋعا جانە اۋىلدا نارىقتىق, كولىكتىك جانە لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى قالىپتاستىرۋعا ىق­پال ەتەدى. سونىمەن قاتار قىزمەت با­عىت­­تارىن كەڭەيتۋ ەسەبىنەن جاڭا جۇمىس ورىن­­دارى پايدا بولادى, وسىلايشا اۋىل­دان جاس كادرلاردىڭ كەتۋى ازايادى.

اۋىلدىق اۋماقتاردى دامىتۋدىڭ 2023-2027 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىم­دا­ماسى بىرقاتار شارانى قامتيدى, سو­نىڭ ىشىندە اۋىل تۇرعىندارىن جەر­گىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋعا تارتۋ, ءار­تۇر­لى مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋ, ءتۋ­ريزم­دى دامىتۋ, ەكسپورتتى ىنتالاندىرۋ, ەكولو­گيالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتا­ما­سىز ەتۋ. اتالعان تۇجىرىم­دا­ما­دان كۇتەتىن ناتيجە – تابىسى ەڭ تومەن­گى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن تومەن اۋىل حال­قىنىڭ ۇلەسى 5,8%-عا, ال اۋىلدىق جەر­لەردە جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,2%-عا دەيىن تومەندەيدى. سونىمەن قاتار ەلدى مەكەن­دەردى تازا سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ – 100%, ينتەرنەتپەن قامتۋ – 97%, نور­ما­تيۆتىك جاعدايداعى جەرگىلىكتى جول­دار­دىڭ ۇلەسى 95% بولماق.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ۇلتتىق ەكونوميكا مي­نيسترلىگى 2019 جىلدان باستاپ «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا جوسپارلى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتقانىن ايتتىق. ماسەلەن, 2023 جىلعا بەكىتىلگەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىن ىسكە اسىرۋعا 41 ملرد تەڭگە بولىنسە, جوبانى جۇزەگە اسى­رۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ناق­تى­لاۋ كەزىندە قوسىمشا 55 ملرد تەڭگە قا­راس­تى­رىلدى.

سونداي-اق «2023-2025 جىلدارعا ار­نال­عان جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرت­تەر­­دىڭ كولەمى تۋرالى» زاڭدا 2023 جىلعا الەۋمەتتىك, ينجەنەرلىك جانە كو­لىك ين­فرا­قۇرىلىمى وبەكتىلەرىن كۇردەلى جانە ورتاشا جوندەۋگە 102,2 ملرد تەڭگە كو­لەمىندە قاراجات كوزدەلگەن. وسى­لاي­شا, 2023 جىلعا ارنالعان بيۋدجەتتە «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسى اياسىندا 800 اۋىل­دى ەلدى مەكەندە 1,8 مىڭ جوبانى ىسكە اسىرۋعا 198 ملرد تەڭگە كوزدەلگەن. بۇل قاراجات تكش-نىڭ 222 جوباسىن, 421 الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم, (ونىڭ ىشىندە 114 ءبىلىم بەرۋ, 58 دەنساۋلىق ساقتاۋ, 249 مادەنيەت جانە سپورت جوباسىن), سونداي-اق 1 168 كولىك ينفراقۇرىلىمى (اۋىلىشىلىك جولدار) جوباسىن ىسكە اسى­رۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇعان قوسا «ديپ­لوم­مەن – اۋىلعا!» جوباسى بويىنشا 2023 جىلى 3,8 مىڭ مامانعا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا بيۋدجەتتىك كرەديت بەرۋگە 20 ملرد تەڭگە كوزدەلگەنىن دە ايتا كەت­كە­نىمىز ءجون.

جالپى, اۋىلدىق جەرلەردى دامى­تۋ­دىڭ كەشەندى ءتاسىلى 2027 جىلعا قاراي اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى مەن ءال-اۋقاتىن ەداۋىر ارتتىرۋعا مۇم­كىن­دىك بەرەدى.

بيۋدجەتتىڭ شاماسىن دا ەسكەرەيىك

اناس باققوجاەۆ:

– قازاقستاننىڭ زاڭناماسىندا شالعاي اۋىل دەگەن مارتەبە قاراستىرىلماعان. تەك الىس ورنالاسقان دەپ بولمەسەك, شال­عاي­لىعىن انىقتايتىن ناقتى كريتەريلەرى جوق. باسقا مەملەكەتتەرمەن شەكارالاس 65 اۋدان بار. سونداي-اق حالىقتىڭ كوپ بولىگى 3 500 اۋىلدا تۇرادى. سولاردان تىس ەلدى مەكەندەر بار. ءدال قازىر بۇل وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ تۇرعانى راس. ونى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن قونىس اۋدارۋ ماسەلەسىن دۇرىستاپ قولعا الۋ قاجەت. قازىرگى قولعا العان ءىس-شارالار جەتكىلىكسىز. وسى ەلدى مەكەندەر بويىنشا جەكە باعدارلاما, شالعايلىعىن انىقتاپ, ولارعا جەكە مارتەبە بەرىپ, بيۋدجەتتىك قارجىلاندىرۋدا باسىمدىق بەرىلۋ كەرەك.

اۋىلداردىڭ دەگراداتسياعا ۇشىراۋى­نىڭ ءارتۇرلى سەبەبى بار. كەي اۋىل­دار­دا ەكو­لوگيا ادام ومىرىنە تىم جا­عىم­سىز, كەي جەردە كاسىپكەرلىك ءۇشىن ەكو­نو­مي­كا­لىق پەرسپەكتيۆا جوق, ەندى بىرىندە ينفراقۇرىلىم اقساپ تۇر. وسىنىڭ بارلىعى – جەكە-جەكە قاراستىرىلاتىن ماسەلە. ونىڭ ۇستىنە بارلىق ەلدى مەكەندى بىردەن قارىق قىلۋعا بيۋدجەتتىڭ شاماسى جەتپەيدى. كورپەمىزگە قاراي كوسىلۋگە ءماجبۇرمىز. سوندىقتان مەنىڭ ويىمشا, ەڭ الدىمەن ەكونوميكالىق پەرسپەكتيۆالاردى انىقتاپ, «جۇمىس جۇرەدى-اۋ» دەگەن اۋىلداردىڭ ينفراقۇرىلىمىن رەتتەپ, كاسىپكەرلىگىنە ايرىقشا كومەك كورسەتۋگە مىندەتتىمىز.

اۋىلدى جەرلەردى دامىتۋعا باعىت­تال­عان باعدارلامالاردىڭ ناتيجەسى ناشار دەپ ايتا المايمىن. «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسى قولعا الىنعالى بەرى قوزعالىس بار. باستىسى ەلدى مەكەندەردە جوسپارعا ەنگىزىلگەن الەۋمەتتىك نى­ساندار سالىنىپ جاتىر. ارينە, ونىڭ سانى جەتكىلىكسىز. كوبەيگەنىن قا­لاي­مىز. بىراق قازىنامىزداعى قارا­جات­تىڭ مۇمكىندىگىن دە ۇمىتپاعان ءجون. اۋىلدى اۋماقتاردى دامىتۋ تۋرالى تۇجىرىمداما قابىلدانعان ەدى. ونىڭ اياسىندا قارجىلاندىرۋ كولەمىن ۇلعايتۋ بويىنشا ۇسىنىس جاسادىق. ازىرشە وڭ جاۋاپ المادىق. قاي اۋىلدار ەڭ الدىمەن دامۋى كەرەك دەگەن ماسەلەگە كەلسەك, مۇندا جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردىڭ تا­جى­ري­بەسىنە سۇيەنگەنىمىز ءجون شىعار. بۇل باعىتتا پارتيامىزدىڭ جەكە كوز­قا­را­سى بار. ارينە, سونى ۇستانامىز.

اۋىل مەن قالا ينفراقۇرىلىمى ەش ۋاقىتتا بىردەي بولا المايدى. ارقاي­سى­سىنىڭ ءوز ەرەكشەلىگى بار. باستىسى بيۋدجەتتەن قاراجات بولىنگەندە اۋىلدار مەن قالالار اراسىنداعى پروپورتسيانىڭ تۇراقتىلىعى قامتاماسىز ەتىلۋگە ءتيىس. ال بيۋدجەتتىڭ قالا مەن اۋىل اراسىندا ءبولىنۋىن جوسپارلاعان كەزدە سول ەلدى مەكەندەگى ادام سانى ەسكەرىلگەنى ادىلەتتىرەك بولادى.

«اۋىل اماناتىنان» ءۇمىت زور

دامير ەگىزباەۆ:

– اۋىلدىق جەرلەردى دامىتۋ ماق­سا­تىندا اۋىل شارۋاشىلىعى مي­نيس­­ت­رلىگى وڭىرلەردىڭ اۋىل شارۋا­شىلىعى باسقارمالارى مەن الەۋ­مەت­تىك كا­سىپكەرلىك كورپوراتسيا قىزمەت­كەر­لەرىنە ارنالعان وقىتۋ سەمينارىن ۇيىم­داس­تىرىپ كەلەدى. بۇل سەميناردا اۋىلعا قاتىستى باعدار­لامالاردى جۇزەگە اسىرۋ مەحانيزمى, قۇقىقتىق جانە قارجىلىق ماسەلەلەر بو­­يىنشا كونسۋلتاتسيا جۇر­گى­زىلدى.

ەل ىشىندە «كومەكتەسكىڭ كەلسە, بالىق بەرمە, قارماق بەر» دەگەن جاقسى ءسوز بار. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىسىن كوتەرۋ, اۋىلدى جانداندىرۋعا بەرىلگەن ءتيىمدى قارماق, بۇل – مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇسىنعان «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى. باعدارلامانىڭ ەڭ باستى ماقساتى – قاراپايىم اۋىل تۇرعىندارىن كاسىپكە باۋلۋ ارقىلى تۇرمىس-تىرشىلىگىن جاقسارتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرىنە بىرىگىپ, ءبىر-بىرىنە قولداۋ كورسەتىپ, اۋىلدىق جەردە شيكىزات وڭدەيتىن ءوندىرىستى دامىتۋ. «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى بويىنشا اۋىل تۇرعىندارىنا 5 جىلدان 7 جىلعا  دەيىن ءوسىمى 2,5 پايىز بولاتىن شاعىن نەسيە بەرىلەدى. الۋ شارتتارى دا جەڭىلدەتىلگەن, ياعني كەپىلگە قويىلاتىن جىلجىمايتىن م ۇلىك, مەنشىكتەگى جەر نەمەسە ارنايى تەحنيكانى باعالاپ, سوعان سايكەس شاعىن نەسيە الۋعا بولادى.

بۇعان ءبىر عانا مىسال كەلتىرە كەتسەك, وسى باعدارلاما قاناتقاقتى دەڭگەيدە جامبىل وبلىسىندا 2019 جىلدان بەرى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. وسى ۋاقىت ىشىندە وبلىستىڭ اۋىلدىق وكرۋگتەرىنىڭ 3,9 مىڭنان اسا كاسىپكەرى جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الدى. بيىل بەرىلەتىن نەسيەلەر سانىن جامبىل وبلىسى 4 644-كە دەيىن جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىر. باعدارلامانى ىسكە اسىرۋدىڭ جارقىن ۇلگىسى – جۋالى اۋدانىنىڭ تۇرعىنى 5 ملن تەڭگە شاعىن نەسيە الىپ, 12 سيىر مەن جەم-ءشوپ ساتىپ الدى. كەيىن ول سيىردىڭ سانىن تاعى 8 باسقا كوبەيتتى. سيىرلار كۇن سايىن شامامەن 180 ليتر ءسۇت بەرەدى, كاسىپكەر ونى جەرگىلىكتى ءسۇت زاۋىتتارىنا تاپسىرادى.

سول سياقتى وڭىردە «Mai co» كومپانياسى بار. ونىڭ ونىمدەرى جامبىل وبلى­سىندا عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىندە دە سۇرانىسقا يە. كاسىپ­كەر­لەر اۋىل حالقىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبادان باستادى. شاعىن نەسيە الىپ, بۇگىندە تابيعي ىرىمشىك, ماي, قۇرت جانە يوگۋرت وندىرەدى. سونداي-اق «جۋالى-2020» كووپەراتيۆىن باستاپقىدا ءۇش مۇشە قۇردى, بۇگىندە ونىڭ قۇرامىنا 104 شارۋا قوجالىعى مەن جەكە كاسىپكەرلەر كىرەدى. باعدارلامانىڭ 4 باعىتى بويىنشا ولارعا تەحنيكا ساتىپ الۋعا قاراجات ءبولىندى. قازىر كووپەراتيۆ ءوز مۇشەلەرىنە ەگىن ەگۋ جانە ەگىن جيناۋ كەزىندە كومەكتەسەدى, سونىمەن قاتار جەممەن قامتاماسىز ەتەدى.

«اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى اۋىل­­دىقتارعا اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن دامىتۋعا عانا ەمەس, باسقا دا با­­عىت­­تارعا نەسيە الۋعا مۇمكىندىك بە­رە­دى. وسى اۋداندا جوبا اياسىندا 3 ملن تەڭ­گەگە جابدىق ساتىپ الۋ ءۇشىن شاعىن نەسيە الىپ, كىلەم وندىرەتىن كىشىگىرىم كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. بۇگىنگى تاڭدا كىلەمگە تاپسىرىستار بارلىق وڭىر­دەن كەلىپ ءتۇسىپ جاتىر. بۇل مىسال – «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسىنىڭ تەك اۋىل شارۋا­شىلىعى ەمەس, وزگە شاعىن كاسىپ باس­تاۋعا ۇلكەن قولداۋ بولىپ وتىرعا­نى­نىڭ ايقىن دالەلى.

سونىمەن قاتار «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى ىشكى تاۋار اينالىمنىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋعا دا ءوز ۇلەسىن قوسىپ وتىر. مىسالى, بۇرىن «بۋرنينسكي» ءسۇت كومپانياسى ءوز ونىمدەرىن ازىرلەۋ ءۇشىن ءسۇتتى قىرعىز رەسپۋبليكاسىنان الىپ كەلەتىن بولسا, قازىر جامبىل وبلىسىنداعى وسى باعدارلامامەن نەسيە الىپ شارۋاشىلىق جۇرگىزىپ وتىرعان تۇرعىنداردان ساتىپ الادى. بۇعان قوسا بۇل وڭىردە مەرزىمىنەن بۇرىن شاعىن نەسيەنى وتەۋدى جوسپارلاپ وتىرعان تۇرعىندار دا بار. قازىر بەرەشەكتى ادال تولەگەن جانە «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسىنا قايتادان قاتىسۋعا دايىن اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن شاعىن نەسيە بەرۋ كولەمىن 8 مىڭ اەك-كە دەيىن ۇلعايتۋ بويىنشا ۇسىنىستىڭ قاراستىرىلىپ جاتقانى – كاسىپكەرلەر ءۇشىن قۋانتارلىق جاڭالىق.

اتالعان باعدارلاما – اۋىلدى جەردەگى حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ, تابىس كوزىن مولايتۋ جانە جاڭا مۇمكىندىكتەرمەن قاتار وڭىرلىك دەڭگەيدە ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن دە شەشەتىن, دەر كەزىندە قابىلدانعان يگى باستاما. بۇل اۋىلداردى دامىتۋدىڭ ءبىر سالاسى, وسىنداي يگى ىستەر تياناقتى جالعاسا بەرسە, قازاق اۋىلداردى دامي بەرەتىنى ءسوزسىز.

عىلىمي ساراپتاۋ ماڭىزدى

قايرات بوداۋحان:

– اۋىلدىق مەكەندەردى دامىتۋ ماسەلەسى ەڭ وزەكتى كۇيىندە قالىپ وتىر. اۋىلدى دامىتۋعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلامالار قوردالانعان ماسەلەلەردى تولىق شەشە العان جوق. مەملەكەت قارجىسىنىڭ جۇمسالۋى مەن تۇپكى ناتيجەسى تۋرالى ساراپتاما جوقتىڭ قاسى. اۋىلدى, اسىرەسە, شەكارالىق اي­ماق­تارداعى ەلدى مەكەندەردى ساقتاپ قالۋ – تەك ەكونوميكالىق تۇرعىدان ەمەس, مەملەكەت قاۋىپسىزدىگىنىڭ باستى فاكتورى ەكەنى داۋ­سىز. اۋىلدى دامىتۋ ءۇشىن تىرەك اۋىلداردى انىقتاۋعا بايلانىستى اتقارىلعان ىستەردى قايتا ساراپتامادان وتكىزىپ, ناقتى ناتيجەسى تۋرالى جاسالعان بولجامداردى تەرەڭ تالقىلاۋ قاجەت. بۇدان كەيىن شاعىن ەلدى مەكەندەردەگى حالىقتىڭ ۋربانيزاتسيالىق ۇدەرىسكە ۇشىراۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپ-سالدارلارىن انىقتاۋ, تىرەك اۋىلداردى دامىتۋدىڭ ەكونوميكالىق-الەۋ­مەتتىك باعىتتارىن جان-جاقتى سا­راپ­تاۋ, اۋىلداردىڭ ەكونوميكالىق مۇم­كىنشىلىكتەرىن ەسەپتەۋ, ونداعى ءبىلىم الۋ دەڭگەيىن, حالىقتىڭ كوڭىل-كۇيىن, تالاپ-تىلەكتەرىن انىقتاۋ ءۇشىن عىلىمي تۇردە زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلۋگە ءتيىس. ونىڭ زەرتتەپ, ەسەپتەپ الماي, شالعايداعى اۋىلداردى ساقتاپ قالۋىمىز قيىن.

ال داعدارىس جاعدايىندا تۇرعان اۋىلداردىڭ جاعدايى راسىندا وتە كۇر­دەلى. ونداعى الەۋمەتتىك ينفرا­قۇ­­رىلىمداردى دامىتۋعا سالىناتىن مەملەكەتتىك قارجى قانشالىقتى ناتي­جەلى دەگەن ساۋالدىڭ جاۋابىن تابۋ ءۇشىن جوعارىداعى اتاپ وتكەن ماسە­لە­لەردى زەرتتەپ ساراپتاۋ ماڭىزدى بولىپ وتىر. ەڭ باستىسى جول, مەكتەپ, بالاباقشا, اۋرۋحانا, ينتەرنەت جۇيەسى, مادەني-سپورتتىق كەشەندەر سياقتى الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدار نەگىزىندە حالىقتى كوبەيتەمىز دەگەن بىرجاقتى پىكىرلەر ناتي­جە بەرمەي وتىر.

ال باعدارلامالارعا كەلسەك, ءبىز كەيىنگى جىلدارى باعدارلامالار جاساۋمەن جەتكەن ناتيجەمىز كوڭىلدەن شىقپاعانىن مويىنداساق تا, تۇپكى سەبەپتەرىن, كەتكەن قاتەلىكتەردى اشىق ايتپاي كەلەمىز. بۇل باعىتتا كىمنەن قاتە (نەگىزگى مودەراتور بولعان مەملەكەتتىك ورگاندار) كەتكەنىن, قانداي جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلگەنىن ايتپايمىز. قازىرگى تاڭدا كابينەتتەن جاسالعان «باعدارلامالار» سۇرلەۋىن وزگەرتكەن دە جوقپىز.

قازاقستاننىڭ ۇلانعايىر اۋماعىندا اراسى بىرنەشە جۇزدەگەن شاقىرىمعا سوزىلاتىن شاشىراڭقى ورنالاسقان اۋىلداردىڭ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ وتە ۇلكەن قارجى تالاپ ەتەتىنى ءسوزسىز. الايدا وندا حالىقتىڭ ۇدەرە كوشۋى ءالى توقتاعان جوق. كەيىنگى جىلدارى ورتا دەڭگەيدەگى قالالىق مارتەبەسى بار مەكەندەردىڭ وزىندە ءىرى قالالارعا قونىستانۋ جالعاسىپ جاتىر. سولتۇستىك وبلىستاردىڭ ءبىر اۋدانىنىڭ حالقى تۇركىستان وبلىسىنىڭ ءبىر اۋىلىنىڭ حالقىمەن شامالاس. ال سول وڭتۇستىكتەگى حالىق تىعىز ورنالاسقان اۋىلدىق مەكەن­دەر­دىڭ ينفراقۇرىلىمىن دا قالالىق دەڭگەيمەن سالىستىرۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان تاعى دا ۇلكەن عىلىمي نە­گىز­دەگى تالداۋ, ساراپتاماسىز «بىلاي جاساۋ كەرەك» دەپ ايتساق, ءار تۇرعىننىڭ پىكىر­لە­رى­نەن ارتىقشىلىعى بولمايدى.

دوڭگەلەك ۇستەلدى جۇرگىزگەن

باقىتبەك قادىر,

«Egemen Qazaqstan»