جيىندى اشقان سەناتور سۇلتانبەك ماكەجانوۆ ەلىمىزدە ينۆەستورلارعا, بيزنەس-كليماتتىڭ قولايلى اسپەكتىلەرىنە كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانىنا نازار اۋداردى. وسى ورايدا, ۇكىمەت ساعاتىن وتكىزۋدىڭ باستى ماقساتى – قازىرگى تاڭداعى ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جانە ونىمەن بايلانىستى پروبلەمالىق ماسەلەلەردى, ينۆەستورلار ءۇشىن تارتىمدىلىق فاكتورلارىن, ينۆەستورلارمەن جۇمىس ىستەۋ تاسىلدەرىن تالداۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ۇكىمەت ساعاتىندا كىرىسپە ءسوز سويلەگەن سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ولگا پەرەپەچينا زاڭنامادا ەلىمىزدە ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكتى ىنتالاندىرۋدىڭ ءتۇرلى تەتىكتەرى قاراستىرىلعانىن اتاپ ءوتتى. وسىلايشا, قازاقستاندا ينفراقۇرىلىمدى جانە كەڭ اۋقىمدى ينۆەستيتسيالىق پرەفەرەنتسيالاردى قامتاماسىز ەتەتىن 14 ارنايى ەكونوميكالىق جانە 33 يندۋستريالىق ايماق جۇمىس ىستەيدى. بيزنەستى اشۋ جانە جۇرگىزۋ راسىمدەرى جەڭىلدەتىلدى, بەرىك نورماتيۆتىك قۇقىقتىق بازا جانە ينۆەستيتسيالىق قىزمەت ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاسالعان.
«قازاقستان تارتىمدىلىعىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشى – 2022 جىلى ەلىمىزگە قۇيىلعان رەكوردتىق كورسەتكىشتەگى 28 ملرد دوللاردى قۇراعان تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا. بۇل سوڭعى 10 جىلداعى ينۆەستيتسيانىڭ ەڭ ۇلكەن كورسەتكىشى. ىشكى جالپى ءونىم كولەمى 2022 جىلى 2,1 پايىزعا كوبەيدى. ال ناقتى وسىممەن 220,5 ملرد دوللاردى قۇرادى. ەلىمىز سىرتقى ساۋدا اينالىمىن وتە قارقىندى ۇلعايتىپ كەلەدى. وتكەن جىلى 134,4 ملرد دوللارعا جەتىپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 35 پايىزعا ارتتى», دەدى و.پەرەپەچينا.
بايانداماشىنىڭ ايتۋىنشا, شەتەلدەن تىكەلەي تارتىلعان ينۆەستيتسيانىڭ اۋقىمدى ەكەنىنە قاراماستان, قازاقستان ءالى دە شيكىزات ساتۋمەن عانا اينالىسىپ وتىر. ماسەلەن, تاۋ-كەن ونەركاسىبىنە 12,1 ملرد دوللار ينۆەستيتسيا قۇيىلسا, وڭدەۋ ونەركاسىبىنە نەبارى 5,6 ملرد قاراجات كەلگەن. دەپۋتات شەتەلدىكتەر قازاقستاندا تەك شيكىزات وڭدەۋگە عانا قىزىعاتىنىن العا تارتتى.
سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءوز سوزىندە ەلىمىزگە بەت العان ينۆەستيتسيانىڭ باسىم بولىگى, وكىنىشكە قاراي, شيكىزات سەكتورى مەن ينفراقۇرىلىمعا عانا كەلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. دەپۋتات ەلىمىزدىڭ ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتارىن دامىتۋ جاعدايىن مىسالعا كەلتىردى. اەا اۋماعىندا ونەركاسىپ كاسىپورىندارىن قۇرۋعا كەلگەن ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمى 1,2 ترلن تەڭگەنى قۇراعانىن, ونىڭ 65%-ى كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ قاتىسۋىمەن بولىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
«وسىدان كەيىن قازاقستانعا كەلگەن شەتەلدىك كاپيتالدى شيكىزات وندىرۋدەن باسقا ەشقانداي سالا قىزىقتىرمايدى دەگەن قورىتىندى سۇرانىپ تۇر. اەا-عا ينۆەستيتسيا تارتۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن نەگىزگى پروبلەمالار ينفراقۇرىلىمنىڭ اياقتالماۋى, بىلىكتى كادرلاردىڭ تاپشىلىعى, اەا-نىڭ جۇمىس ىستەۋ مەرزىمىنىڭ اياقتالۋ كەزەڭى مەن ينۆەستور اقشاسىنىڭ وتەلۋىنىڭ مەرزىمىنىڭ قولايسىزدىعى جانە تاعى باسقا ماسەلەلەر وزەكتى بولىپ وتىر», دەدى و.پەرەپەچينا.
سەناتتاعى قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ توراعاسى سۇلتانبەك ماكەجانوۆ ءوز كەزەگىندە بۇگىنگى تاڭدا ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارتتار جاساسۋ جونىندەگى فۋنكتسيانى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنەن الىپ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا بەرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
«ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارتتار اياسىندا ينۆەستورلاردىڭ قارسى مىندەتتەمەسىنىڭ كوزدەلۋى, جاسالعان ۋاعدالاستىقتار بويىنشا اتقارۋشى ورگانداردىڭ بۇرىن قابىلدانعان مىندەتتەمەلەردى نەگىزسىز قايتا قاراۋىنا تىيىم سالۋدى زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋ, ينۆەستورلار شاعىمدارىنىڭ ءتيىمدى قارالۋى, سونداي-اق ولاردىڭ ماسەلەلەرىن سوتقا دەيىنگى تارتىپپەن شەشۋ ماقساتىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى دەڭگەيىندە ينۆەستيتسيالىق ومبۋدسمەن ورىنباسارى لاۋازىمىن ەنگىزۋ ارقىلى ينۆەستيتسيالىق ومبۋدسمەن ينستيتۋتىن كۇشەيتۋ قاجەت. وسى جانە باسقا دا ۇسىنىستار ۇكىمەتكە ۇسىنىم تۇرىندە جىبەرىلەدى», دەدى سەناتور.
بۇدان كەيىن ءسوز العان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى الىبەك قۋانتىروۆ الەمدىك ينۆەستيتسيالىق قىزمەتتىڭ وزگەرۋىنىڭ بىرقاتار ءۇردىسىن اتاپ ءوتتى. بىرىنشىدەن, الەمدىك تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار اعىنى 24 پايىزعا تومەندەگەن. بۇعان گەوساياسات جانە جالپى الەمدەگى ەكونوميكالىق, قارجىلىق جاعدايلار ىقپال ەتىپ وتىرعانىنا توقتالدى.
«ەكىنشى, ينۆەستيتسيالاردىڭ جاھاندىق نارىعىنىڭ بولشەكتەنۋى بايقالادى. ەلدەردىڭ بۇگىندە گەوگرافيالىق جاقىندىققا قاراعاندا, گەوساياسي جاقىندىعى ينۆەستيتسيالاۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋدا ۇلكەن ءرول اتقارادى. بۇل گەوساياسي جاعدايلارعا بايلانىستى جانە دوستاس ەمەس ەلدەردەن دوستاس ەلدەرگە كاپيتالدىڭ كوشىرىلۋىنە اكەلەدى. بۇل رەتتە, مۇنداي جاعدايدا دامۋشى ەلدەر ەكونوميكاسى دامىعان ەلدەرگە قاراعاندا وسال.
ءۇشىنشى, ەكونوميكانىڭ دامۋ دەڭگەيىنە بايلانىستى ينۆەستيتسيالىق ساياسات كوپ باعىتتى. دامىعان ەلدەر قابىلداعان 113 شارا وسى ەلدەردىڭ ەكونوميكالارىنا شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى دا, ءوز ەلدەرىنەن ءۇشىنشى ەلدەرگە ينۆەستيتسيالاردى دا شەكتەيدى. بۇل كوبىنەسە سانكتسيالىق جانە سانكتسياعا قارسى شارالارعا بايلانىستى. دامۋشى ەلدەردە جاعداي كەرىسىنشە. ولار قابىلداعان شارالاردىڭ جالپى سانىنىڭ 95 پايىزى ينۆەستيتسيالار اعىنىن ىنتالاندىرادى», دەدى ءا.قۋانتىروۆ.
تورتىنشىدەن, ينۆەستيتسيالاردىڭ سالالىق قۇرىلىمى وزگەرگەن. اتاپ ايتقاندا, مۇناي-گاز سالاسىنا ينۆەستيتسيالار ارتىپ وتىر. سالا باسشىسى 2022 جىلى گەوساياسي جاعدايلارعا بايلانىستى وسى سالاعا ينۆەستيتسيا ارتقانىنا نازار اۋداردى.
«كۇردەلى سىرتقى جاعدايلارعا قاراماستان, 2022 جىلى قازاقستان ەكونوميكانىڭ ناقتى ءوسۋى 3,2 پايىزدى قۇرادى. ەلگە بۇرىن-سوڭدى بولماعان, 18 پايىزعا ءوسىپ, 28 ملرد دوللار تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا تارتىلدى. بۇل كورسەتكىش 2012 جىلدان بەرى رەكوردتىق دەڭگەيدە. نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار ناقتى ماندە 8 پايىزعا ءوستى. سىرتقى ساۋدا اينالىمى 32 پايىزعا ءوسىپ, 134 ملرد دوللاردى قۇرادى.
جۇمىس ىستەپ تۇرعان شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 27 پايىزعا ءوسىپ, 1,8 ملن-نان استى. وسى سالادا جۇمىسپەن قامتىلعانداردىڭ جالپى سانى 13 پايىزعا ارتىپ, 3,9 ملن ادامعا جەتتى. ناتيجەسىندە, ەكونوميكاداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسى 33,5 پايىزدان 36 پايىزعا دەيىن ءوستى. حالىقارالىق رەيتينگتىك اگەنتتىكتەر قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق سەنىمدىلىك دەڭگەيىندەگى تاۋەلسىز رەيتينگىسىن راستادى», دەدى ءا.قۋانتىروۆ.
ءمينيستردىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, بيىل نەگىزگى كاپيتالعا 18,3 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيىلعان. بۇل وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىنان 22 پايىزعا ارتىق. سونىمەن قاتار شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ شارالارى كەڭەيتىلگەن.
«وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ ماقساتىندا قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن قىزمەت تۇرلەرىنىڭ تىزبەسى 116-عا ۇلعايتىلدى. قىزمەتتىڭ بىرقاتار باسىم تۇرلەرى بويىنشا پايىزدىق ستاۆكانى سۋبسيديالاۋ مەرزىمى 5 جىلدان 7 جىلعا دەيىن ۇزاردى. بيزنەستىڭ جول كارتاسىن قارجىلاندىرۋ 224 ملرد تەڭگەگە دەيىن جەتتى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قولداۋ شەڭبەرىندە بيىل 20 مىڭنان استام جوبانى سۋبسيديالاۋ جانە 18 مىڭنان استام جوباعا كەپىلدىك بەرۋ كوزدەلگەن. ورتا بيزنەستى قولداۋ بويىنشا قوسىمشا شارالار قابىلدانادى.
وتكەن جىلدىڭ شىلدەسىندە قازاقستاننىڭ 2026 جىلعا دەيىنگى ينۆەستيتسيالىق ساياساتىنىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسى بەكىتىلدى. ول جاڭا ينۆەستيتسيالىق تسيكلدى قالىپتاستىرۋعا جانە جاڭا ترەندتەردى, سونىڭ ىشىندە ESG ستاندارتتارىن ەسكەرە وتىرىپ, ينۆەستيتسيالار تارتۋ ساياساتىن قايتا قاراۋعا باعىتتالعان. بۇگىنگى تاڭدا قولدانىستاعى زاڭناما شەڭبەرىندە ينۆەستيتسيالاردى مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ كەڭ سەكتورى جۇمىس ىستەيدى.
ينۆەستيتسيالىق پرەفەرەنتسيالار رەتىندە كەلىسىمشارتتار مەن ارنايى ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمشارتتار شەڭبەرىندە باسىم سەكتورلاردا جۇمىس ىستەيتىن كومپانيالار سالىقتار مەن كەدەندىك باجداردان بوساتۋدى, زاتتاي گرانتتاردى الادى», دەدى ءا.قۋانتىروۆ.
سالا باسشىسى ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا شارالار قابىلدانعانىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, جەر كودەكسىنە بارلىق ينۆەستيتسيالىق مىندەتتەمەلەردى ورىنداعاننان كەيىن وعان قاتىسۋشىلار ءۇشىن جەر ۋچاسكەسىن ساتىپ الۋ مۇمكىندىگىن كوزدەيتىن وزگەرتۋلەر ەنگىزىلگەن.
ءىس-شارا بارىسىندا يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ, سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرىنىڭ, «اتامەكەن» ۇكپ باسشىلارى, سونداي-اق سالالىق ساراپشىلار دا بايانداما جاسادى.
سەناتورلار جۇمىس بارىسىندا قاتىسۋشىلارمەن بىرلەسە وتىرىپ ينۆەستيتسيا تارتۋ, مەملەكەتتىك قولداۋ, كەدەندىك باقىلاۋ, سالىق جانە باسقا دا زاڭنامالىق اكتىلەر, سونداي-اق ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرىن دە قارادى.
