اسكەريلەردىڭ بىتىمگەرلىك ميسسياسى

تاياۋدا عانا «بۇۇ-نىڭ ليۆانداعى ۋاقىتشا كۇشتەرى» ميسسياسىنا قاتى­سا­تىن ءۇندىستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ بىتىم­گەرلىك كونتينگەنتى قۇرامىندا قازاق­ستان­دىق بىتىمگەرلەردىڭ كەزەكتى روتاتسياسى جۇرگىزىلدى. ءبىراز ۋاقىت الەمنىڭ «وتتى نۇك­تەسىندە» مىندەتىن اتقارعان جاۋىنگەرلەر ەلگە ورالدى. الماتى حالىقارالىق اۋەجايىندا تاياۋ شىعىس ەلىندەگى ميسسيانى اياقتاعان اسكەري قىزمەتشىلەردى سالتاناتتى قارسى الۋ ءراسىمى ءوتتى.

قازاقستاندىق بىتىمگەرلەر بۇۇ-نىڭ ليۆانداعى ميسسياسىنىڭ «شىعىس» سەكتورىندا ورنالاستى. ولار بۇۇ مانداتى اياسىندا جاياۋ جانە ءموبيلدى پاترۋلدەۋدى جۇزەگە اسىردى. جول توسقاۋىلدارىنىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋمەن اينالىس­تى. ءۇندى كونتينگەنتىمەن بىرگە باسقا دا مىن­دەت­تەردى ورىندادى.

«ليۆاندا ءبىز ءۇندى باتالونىنىڭ قۇ­را­مىندا بولدىق. قازاقستاننىڭ حالىق­ارا­لىق ارەناداعى بەدەلىن نىعايتۋ ءۇشىن ءبارىن جاسادىق. شىعىس سەكتورىنىڭ قول­باس­­شىسى مەن باتالون قولباسشىلىعى ءبىزدىڭ اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ قىزمەتى مەن جاۋىنگەرلىك دايارلىق دەڭگەيىن جوعا­رى باعالادى», دەيدى بىتىمگەرلىك توبى­نىڭ كومانديرى, اعا لەيتەنانت تەمىرلان كۇمىسبەكوۆ.

بىتىمگەرلىك ميسسياسىنا قاتىسۋشىلار ەلگە ورالعاننان كەيىن ساناتوري-كۋرورت­تىق ەمدەلۋدەن وتەدى. سودان سوڭ ولار تۇ­راق­تى ورنالاسقان جەرى بويىنشا قىزمەت اتقارۋعا كىرىسەدى. وسى ورايدا, بۇ­گىن­گە دەيىن ءۇندىستان بىتىمگەرلىك كونتين­گەنتىنىڭ قۇرامىندا 500-دەن استام قازاق­ستاندىق اسكەري قىزمەتشى ليۆان­داعى ميس­سيانى ورىنداۋعا قاتىسقانىن اتاپ وتكەن ءجون.

جالپى, قازاق ۇلان­دارىنىڭ بىتىم­گەر­لىك ميسسيالارىنا ءىشىن­ارا قاتىسىپ جۇرگەنىنە تالاي جىل­دىڭ ءجۇزى بولدى. اسىرەسە, قازاقستان 2017-2018 جىلدارى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭە­سىنە تۇراقتى ەمەس مۇ­شەcى بولىپ ساي­لان­عاننان كەيىن بۇل با­عىتتاعى جۇمىس قار­قىن الدى. بۇ­گىن­گە دەيىن ليۆاندا بىتىم­گەرلىكپەن اينالىسۋ ماقساتىندا ەلىمىز­دەن بىرنەشە مارتە سار­باز­دار اتتاندى. العاش رەت 2018 جىلى 120 جاۋىن­گەر UNIFIL-ءدىڭ قۇ­را­مىن­دا لي­ۆانداعى تى­نىش­­تىقتى ساقتاۋ مىن­دە­تى­نە كىرىستى.

بىتىمگەرلىك كۇشتەر تۋرالى ماسەلەدە مىنانى ەسكەرگەن ءجون. ەلىمىزدىڭ ساربازدارى قاقتىعىس ءورتى كۇيىپ تۇرعان ايماقتارعا بارمايدى. ونداي وڭىرلەرگە بۇۇ-نىڭ «بىتىمگەرلىك الەۋەتىنىڭ دايىن­دىق جۇيەسىندە» ابدەن ىسىلعان اسكەر جىبە­رىلەدى. سونىمەن قاتار قازاقستاندىق ساربازداردى قاقتىعىسقا تولى ايماقتارعا جىبەرۋ جوسپاردا جوق. كەرىسىنشە, بىتىم­گەر­لىك روتاسىنىڭ الەۋەتىن ارتتىراتىن, الايدا داۋ-جانجالى از وڭىرگە جىبەرۋ كوز­دەلگەن. سەبەبى بىتىمگەرلىك وپەرا­تسيا­سى­نىڭ قاۋىپتى تۇسى دا بار. ەڭ الدىمەن, مۇنداي ميسسيالاردىڭ قۇنى ادام ومىرىنە تەڭ كەلۋى مۇمكىن. ماسەلەن, 1995 جىلى تاجىكستاندا بىتىمگەرلىك توپتا بورىشىن وتەۋگە بارعان 17 قازاق ساربازى قازا تاپقان-دى. سونداي-اق 2003 جىلى يراكتا دا ءبىر جاۋىنگەرىمىز وپات بولدى.

حالىقارالىق قوعامداستىق قازاق­ستان­نىڭ بىتىمگەرلىك ميسسياسىنا قوسقان ۇلەسىن جوعارى باعالايدى. ماسەلەن, سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندە بۇۇ-نىڭ العاشقى بىتىمگەرشىلىك ميسسيا­سى قۇ­رىل­عانىنا 75 جىل تولۋىنا وراي قور­عا­نىس مينيسترلىگى, بۇۇ-نىڭ قازاق­ستان­داعى وكىلدىگى جانە شەتەلدىك ديپلو­ما­تيالىق كورپۋس وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ءىس-شارا ءوتتى.

ءىس-شارانى اشقان سىرتقى ىستەر ءمينيس­ترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قايرات وماروۆ قازاقستاننىڭ بۇۇ-نىڭ بىتىم­گەرشىلىك ميسسيالارى شەڭبەرىندە وڭىر­لىك جانە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى قام­تا­ماسىز ەتۋدەگى بۇۇ-نىڭ كۇش-جىگەرىن قولداۋى ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ديپلومات قولداۋ كورسەتكەنى ءۇشىن سەرىكتەستەرگە العىس ءبىلدىرىپ, قازاقستان بۇۇ اياسىندا بىتىمگەرشىلىك قىزمەتىن ودان ءارى ارتتىرۋعا نيەتتى ەكە­نىن مالىمدەدى.

بۇۇ-نىڭ قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­سىنداعى تۇراقتى ۇيلەستىرۋشىسى ميكاەلا فريبەرگ-ستوري قازاقستاننىڭ ۇيىمنىڭ قىزمەتىنە بەلسەندى قاتىسۋىن جو­عا­رى باعالادى. سونداي-اق استانا تى­عىز ىنتىماقتاستىق جىلدارىندا بىتىم­گەر­­شىلىك جولىندا ءوزىنىڭ تيىمدىگىن دالەل­دە­گە­نىن جانە قازاقستاندىق اسكەري قىزمەت­كەرلەردىڭ جوعارى كاسىبيلىگىن كورسەت­كەنىنە ەكپىن بەردى. شەتەلدىك ديپلومات وسىنداي ميسسيالاردا جەكە تاجىري­بەسى بولا وتىرىپ, الماتىدا جۇمىس ىستەيتىن «كازتسەنت» بىتىمگەرشىلىك وقۋ-جات­تىعۋ ورتالىعى اياسىندا بىتىمگەر­شىلىك الەۋەتتى ارتتىرۋ ءۇشىن ەلىمىزدە جاسالعان جاع­داي­لار­عا ەرەكشە نازار اۋداردى.

قورعانىس مينيسترلىگى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى پولكوۆنيك ولجاس حۇسايىنوۆ, سونداي-اق ميسسيالارعا قاتىسقان قازاقستاندىق بىتىمگەرشىلەر, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ بۇۇ-نىڭ بىتىم­گەر­شىلىك قىزمەتىنە قوسقان ۇلەسى تۋرالى ماز­مۇن­دى اقپاراتپەن ءبولىستى.

قازاقستاننىڭ وڭ تاجىريبەسىن اتاپ وتكەن شەتەلدىك ديپلوماتيالىق كور­پۋستىڭ وكىلدەرى ءبىزدىڭ اسكەري­لەر­گە العىستارىن ءبىلدىرىپ, قولداۋ كور­سەت­تى. وتاندىق بىتىمگەرشىلەر بۇۇ-نىڭ ليۆانداعى ميسسياسى اياسىنداعى ارە­كەتتەرى ءۇشىن جوعارى باعا بەردى. وسى­لاي­شا, ءۇندىستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اسكەري اتتاشەسى سول ەلدىڭ بريگاداسىندا قىزمەت ەتەتىن قازاقستاندىق بىتىم­گەر­شى­لەرمەن ءوزارا ءىس-قيمىل تاجىري­بە­سى­نىڭ ساتتىلىگىن اتاپ ءوتتى. بۇل تاجىريبەنى قازىر باسقا ەلدەر دە زەرتتەپ جاتىر.

بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بىتىم­گەر­لىك قىزمەتى قاقتىعىستاردى بەيبىت جولمەن شەشۋدە ماڭىزدى قىزمەتىن اتقارادى. بۇۇ-نىڭ العاشقى بىتىمگەرشىلىك ميسسياسى 1948 جىلى تاياۋ شىعىستا ورنالاستىرىلدى. سودان بەرى بۇۇ ءارتۇرلى كونتينەنتتەردە 72 بىتىمگەرشىلىك وپەراتسياسىن وتكىزدى, وعان 2 ميلليوننان استام اسكەري قىزمەتكەر, پوليتسيا قىزمەتكەرى جانە بەيبىت تۇرعىن قاتىستى. وكىنىشكە قاراي, سونىڭ 4 مىڭنان استامى بەيبىتشىلىك جولىندا قازا تاپتى. قازىرگى ۋاقىتتا بۇۇ-نىڭ 12 بەلسەندى بىتىمگەرشىلىك ميس­سياسىندا 87 مىڭنان استام ادام جۇمىل­دى­رىلعان.

بۇۇ بىتىمگەرلىك قىزمەتىنە قاتىسۋ – قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ ما­ڭىز­دى باعىتىنىڭ ءبىرى. وڭىرلىك جانە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ ماق­سا­تىندا قازاقستاننىڭ بىتىمگەرشىلىك كۇشتەرى 2014 جىلدان بەرى بۇۇ ميسسيالا­رى­نا قاتىسىپ كەلەدى. ولار قازىر ليۆان, مالي, ورتالىق افريكا رەسپۋبليكاسى جانە باتىس ساحارادا ابىرويلى قىزمەت اتقارىپ ءجۇر.