مينيسترلىكتىڭ ۇستانىمىنا سالساق, بۇل قۇجات قۇرىلىس پەن جوبالاۋ جانە ساراپتاما نارىعىنداعى ساپانى ارتتىرۋعا باعىتتالعان. بيىل تۇركيادا ءزىلزالا سالدارىنان تۋىنداعان تراگەديا دا بۇيرىق جوباسىنىڭ دايىندالۋىنا ىقپال ەتكەن بولۋى مۇمكىن. الايدا «ساراپتاما ۇيىمدارى پالاتاسى» مۇشەلەرىنىڭ پايىمىنا سالساق, كاسىبي ماماندار بۇل بۇيرىق جوباسى قۇرىلىس جوبالارىنا ساراپتاما جاساۋ نارىعىندا مونوپوليانىڭ ۇلعايۋىنا سوقتىرادى. سول ءۇشىن دە بىرنەشە ايدان بەرى ونىڭ كۇشىن جويۋعا تىرىسىپ جاتىر. تاياۋدا اككرەديتتەلگەن «ساراپتامالىق ۇيىمدار پالاتاسى» يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قۇرىلىس جوبالارىن ساراپتاۋ سالاسىن مەملەكەتتىك مونوپولياعا قايتارۋ ارەكەتىنە بايلانىستى مەملەكەت باسشىسىنا جانە باس پروكۋراتۋراعا حات جولداپ, ماسەلەنىڭ وڭىنان شەشىلۋىنە ارالاسۋىن سۇرادى.
اتالعان حاتتا كورىنىس تاپقان دايەكتەرگە قىسقاشا توقتالا كەتكەنىمىز ءجون بولار. بىرىنشىدەن, يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى ازىرلەگەن قۇجات وتاندىق بيزنەستىڭ مۇددەسىنە كەرى اسەر ەتەدى. ول پرەزيدەنتتىڭ 2022 جىلى 8 اقپاندا وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىنداعى قۇرىلىس نارىعىن دەمونوپوليزاتسيالاۋعا جانە ونىڭ باسەكەلەستىك ورتادا دامۋىنا ىقپال ەتۋ شارالارىن قابىلداۋ جونىندەگى تاپسىرماسىنا قايشى كەلەدى. سونىمەن قاتار «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنداعى «جوبالاۋ-سمەتالىق جانە جوبالاۋ قۇجاتتارىن ساراپتامادان وتكىزۋگە بايلانىستى مەملەكەتتىك مونوپوليادان بىرتىندەپ باس تارتۋ. جوبالاردى ساراپتاۋدى باسەكەلەستى ورتاعا تاپسىرۋ» دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي كورسەتىلگەن 47-قادامعا دا ساي كەلمەيتىنى ايتىلعان.
ساراپتاما ۇيىمداردىڭ پىكىرىنە دەن قويساق, بۇيرىق جوباسى يندۋستريا مينيسترلىگىنىڭ قولدانىستاعى زاڭناماسىنىڭ نورمالارىن بۇزا وتىرىپ دايىندالعان. كاسىپكەرلىك كودەكستە جانە «قۇقىقتىق اكتىلەر تۋرالى» زاڭنىڭ 19-بابىنىڭ 3-تارماعىنا سايكەس, جەكە كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ مۇددەلەرىن قوزعايتىن نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ جوبالارىنا قاتىستى رەتتەۋشىلىك اسەردى تالداۋ مىندەتتى تۇردە جۇرگىزىلۋگە ءتيىس. وسى جانە باسقا دا ارگۋمەنتتەردى العا تارتقان قۇرىلىس نارىعىنداعى ساراپتاما ۇيىمدار پالاتاسى ماسەلەگە باس پروكۋراتۋرا مەن مەملەكەت باسشىسىنىڭ ارالاسۋىن سۇراۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر.
مينيسترلىك ۇسىنىسى بويىنشا, 4-5 قاباتتى تۇرعىن ۇيلەرگە, 150 ادامدىق سىيىمدىلىعى بار سپورت جانە مادەني نىساندارعا, 800 ادامعا ارنالعان ساۋدا, ويىن-ساۋىق نىساندارىنا, 600 وقۋشى باراتىن مەكتەپ, گيمنازيا جانە ليتسەيلەرگە «مەملەكەتتىك ساراپتاما» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورنى ساراپتاما جاساۋى كەرەك. بۇل ساپانى ارتتىرۋ ءۇشىن قاجەت. ال بۇل جۇمىستى اتقارۋعا «مەملەكەتتىك ساراپتاما» مەكەمەسىنىڭ قاۋقارى جەتە مە؟ جالپى, مەملەكەتتىك ساراپتاما جىل سايىن قاراستىراتىن جوبالاردىڭ جالپى سانى 2 500-دەن اسپايدى ەكەن. ال جەكە ساراپتاما ورتالىقتارى جىل سايىن 13 مىڭنان استام ساراپتامانى جۇزەگە اسىرادى. ونىڭ 30 پايىزىنىڭ ءوزى 3 مىڭ جوبادان اسىپ تۇسەدى. ياعني جاڭا قۇجات بويىنشا, مەملەكەتتىك ەكسپەرتيزانىڭ يىعىنا تۇسەتىن سالماق 150 پايىزعا ارتادى دەگەن ءسوز. بۇرىنعىمەن سالىستىرعاندا 2 جارىم ەسە ۇلعايعان جوبالارعا ساراپتاما جاساۋعا مەملەكەتتىك ساراپتاما جاساۋشىلار دايىن با؟ ماسەلەگە وسى ساۋال تۇرعىسىنان ۇڭىلگەن ءجون سىڭايلى.
«اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلىك پالاتاسىنىڭ الاڭىندا وسى ماسەلەنىڭ تالقىلانىپ جاتقانىنا ەكى ايعا جۋىقتادى. وعان قۇرىلىس نارىعىنداعى ساراپشىلاردان بولەك يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى, مونوپولياعا قارسى اگەنتتىك سىندى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى جۇيەلى تۇردە قاتىسىپ ءجۇر. كۇنى كەشە عانا وسى تاقىرىپ دوڭگەلەك ۇستەل تاقىرىبىنا ارقاۋ بولعان ەدى. دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسقان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بولاتبەك ناجمەتدين ۇلى دا مەملەكەتتىك ساراپتامانىڭ الەۋەتىنە قاتىستى ماسەلە كوتەردى. ول قازىرگى تاڭدا جالپى 100 پايىز ساراپتامانىڭ 18 پايىزىن مەملەكەت باقىلايتىنىن, ال قالعان 82 پايىزى جەكە ساراپتاما ۇيىمدارىنىڭ قۇزىرەتىنە جاتاتىنىن ايتا كەلىپ: «رەسۋرستارى مەن ينفراقۇرىلىمى جوق مەملەكەتتىك ساراپتاما جۇمىس كولەمىنىڭ 60 پايىزدان استامىن السا, ونى قانشالىقتى يگەرە الادى؟» دەگەن ورىندى ساۋال قويدى. ارينە, مينيسترلىك وكىلى بۇل جۇكتى ارقالاۋعا الەۋەتى جەتكىلىكتى ەكەنىن ايتىپ وتىر. الايدا ساراپشىلار قاۋىمى بۇل ماسەلەنىڭ قۇرىلىس نارىعىنا تيگىزەتىن تەرىس ىقپالى كوپ ۇزاماي كورىنە باستايدى دەگەن پىكىردە.
دوڭگەلەك ۇستەلدە ساراپتامالىق ۇيىمدار پالاتاسىنىڭ باسقارما توراعاسى بىرلىك ەرەجەپوۆ يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ تۇزەتۋلەرى ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە, قۇرىلىستاعى مەملەكەتتىك جوبالاردى ساراپتاۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك مونوپوليانى كۇشەيتۋگە باعىتتالعانىن جانە مەملەكەت بەكىتكەن باعدارلامالىق قۇجاتتارعا قايشى كەلەتىنىن اتاپ ءوتتى. «بۇيرىق ساراپشىلار قاۋىمداستىعىندا ۇلكەن رەزونانس تۋدىردى. اتالعان قۇجاتقا قاتىستى 270 قارسىلىق پەن كەلىسپەۋشىلىك كەلىپ ءتۇستى. قاۋىمداستىق مۇشەلەرى بۇل بۇيرىقتىڭ تۇپكى ماقساتى مەملەكەتتىك ەمەس ساراپتاما ينستيتۋتىن بىرتىندەپ جويۋعا باعىتتالعان دەپ سانايدى. بۇل قاعيدالاردى وزگەرتۋدىڭ قاجەتى جوق. ويتكەنى بارلىق اسا كۇردەلى مەملەكەتتىك ماڭىزدى الەۋمەتتىك جوبالار, سونداي-اق ازاماتتاردىڭ تىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە اسەر ەتەتىن جوبالار جانە ادامدار كوپ بولاتىن عيمارات جوبالارى قازىردىڭ وزىندە مەملەكەتتىك مونوپوليادا», دەدى بىرلىك ەرەجەپوۆ.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, مەملەكەتتىك ساراپتامانىڭ باعاسى جەكە ساراپتاما جاساۋشى ۇيىمدار قويىپ وتىرعان باعادان جوعارى. سايكەسىنشە, قۇرىلىس نارىعىنداعى باعا كوتەرىلىپ كەتپەي مە دەگەن زاڭدى زاۋال تۋىندايدى. ونسىز دا باعانىڭ تومەن ەمەسىن ەسكەرسەك, بۇل دا ماڭىزدى سۇراق.
ۇلتتىق پالاتا وكىلدەرىنىڭ پىكىرىنشە, جاڭا بۇيرىق ارقىلى ۋاكىلەتتى ورگان قۇرىلىس جوبالارىن مەملەكەتتىك ەمەس ساراپتاۋ ينستيتۋتىنىڭ جۇمىسىن السىرەتىپ, ساراپتاما كولەمىن مەملەكەتتىك ساراپتاما ۇيىمىنىڭ قۇزىرەتىنە بەرۋ ارقىلى وسى سالاداعى نارىقتى ءىس جۇزىندە مونوپوليالايدى. وكىلەتتى ورگاننىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتى ءىس جۇزىندە جوبالاردى مەملەكەتتىك ەمەس ساراپتاۋ ينستيتۋتىنىڭ تاراپ كەتۋىنە اكەپ سوعادى. ولار جۇمىس ىستەپ تۇرعان مەملەكەتتىك ەمەس ساراپتاما ۇيىمدارىنىڭ كوپشىلىگى ءوز قىزمەتكەرلەرىن توقتاتۋعا, ماماندارى مەن ساراپشىلارىن قىسقارتۋعا ءماجبۇر بولاتىنىنا سەنىمدى.
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ ءساۋىر ايىندا شىققان قۇجاتى قۇرىلىس نارىعىنا ساراپتاما جاساۋ نارىعىندا وسىنداي الاڭداۋشىلىق تۋعىزىپ وتىر. مونوپولياعا قارسى اگەنتتىك پەن ادىلەت مينيسترلىگى ساراپتاما ۇيىمدارىنىڭ پالاتاسىنىڭ ۇستانىمىن قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىرعانىن دا ايتا كەتكەن ءجون. ونى دوڭگەلەك ۇستەلدە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بولاتبەك ناجمەتدين ۇلى دا ايتىپ ءوتتى. قۇرىلىس نارىعىنا ايتارلىقتاي اسەرى بولاتىن قۇجاتقا قاتىستى قانداي شەشىم قابىلدانارىن ۋاقىت كورسەتەدى. قالاي بولعاندا دا, ساراپشىلار ءوز ۇستانىمدارىن سوڭىنا دەيىن قورعاۋعا ءازىرمىز دەپ وتىر.
