جيىندى م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى, ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى كەنجەحان ماتىجانوۆ جۇرگىزىپ, بالالار ادەبيەتىن دامىتۋ ىسىنە توقتالدى.
القالى باسقوسۋدا ءسوز العان پرەزيدەنت كەڭەسشىسى مالىك وتارباەۆ بالالار ادەبيەتىن دامىتۋعا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى ەرەكشە كوڭىل اۋدارىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. وسى ورايدا ەلىمىزدەگى اقىن-جازۋشىلار ەڭبەكتەرىنىڭ شەت تىلدەرىنە اۋدارىلىپ, جوعارى باعاسىن الىپ جاتقاندىعى دا قۋاناتىن جاعداي. «جازۋشىلىعىمەن عانا ەمەس, عالىمدىعىمەن تانىلىپ جۇرگەن نۇرداۋلەت اقىشتىڭ مونوگرافياسى بالالار ادەبيەتى تاريحىنا جاڭاشا كوزقاراسپەن قاراۋعا شاقىرادى. زاماناۋي قوعامدا بالالار ادەبيەتىنە دە زاماناۋي ىزدەنىستەر قاجەت. ال جازۋشىلاردىڭ ەڭبەگى قاشان دا زور قۇرمەتكە يە» دەپ اتاپ ءوتتى ول.
وسى ورايدا مالىك وتارباەۆ جازۋشى نۇرداۋلەت اقىشقا پرەزيدەنت العىس حاتى مەن «بارىس» توسبەلگىسىن تابىستاپ, بۇل م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنا پرەزيدەنتتىڭ بەرگەن باعاسى ەكەنىن دە ەسكە سالدى.
«قازاق بالالار ادەبيەتى تاريحىن جاڭادان جازۋ كەرەكتىگى جونىندەگى ماسەلەنىڭ ءپىسىپ جەتىلگەنىنە ءبىرشاما ۋاقىت بولدى. بۇعان دەيىن ىزدەنۋشىلەر كەڭەس داۋىرىندەگى قازاق ادەبيەتىن زەرتتەۋشىلەردىڭ بىرەگەيى فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى شەگەن احمەتوۆتىڭ «قازاق بالالار ادەبيەتىنىڭ تاريحى» مەن «قازاق سوۆەت بالالار ادەبيەتىنىڭ تاريحى» دەگەن وقۋ قۇرالدارىنا سۇيەنىپ كەلدى. سوڭى 1974-1976 جىلداردا جارىق كورگەن ەڭبەكتەر كەڭەستىك يدەولوگيانىڭ باستى تالاپتارىن نەگىزگە الا وتىرىپ جازىلدى. ال تاۋەلسىزدىك جىلدارى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كەيبىر وقىتۋشىلارى جازعان از تارالىمدى ەڭبەكتەردى ايتپاعاندا, قازاق بالالار ادەبيەتىنىڭ تاريحىنا قاتىستى ىرگەلى ەڭبەكتەر جازىلعان جوق» دەپ باستالاتىن مونوگرافيا ءحىح عاسىردىڭ اياعى مەن حح عاسىردىڭ باسىنداعى بالالار مەن جەتكىنشەكتەرگە ارنالعان كوركەم شىعارمالار, كەڭەس وكىمەتىنىڭ العاشقى جىلدارى – قازاق كەڭەس بالالار ادەبيەتىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭى, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسىنىڭ بالالار اديبەتىنە تيگىزگەن اسەرى, سوعىستان كەيىنگى جىلدار – بالالار ادەبيەتىنىڭ كەمەلدەنۋىنە قاتىستى ءتورت كەزەڭدى قامتىپ جازىلعان.
قازاق بالالار فولكلورىنان باستالاتىن ەڭبەكتە ىبىراي, اباي, جامبىل, شاكارىم, ءماشھۇر ءجۇسىپ, احمەت, تايىر, مىرجاقىپ, سۇلتانماحمۇت شىعارمالارىنىڭ بالالار ادەبيەتىنە قانشالىقتى جاقىندىعى ايشىقتالسا, ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋعا قاتىستى ايتىلىپ جۇرگەن وزەكتى ماسەلەنىڭ كەيبىرى بالالار ادەبيەتىن اينالىپ وتە المايتىندىعى دا ايتىلادى. وسى ورايدا اۆتور بالالار ادەبيەتى توقىراپ قالدى دەگەن جەكەلەگەن پىكىردەن گورى ناسيحاتتاۋ جاعى كەنجەلەپ كەلەدى دەگەندى ەسكە سالادى.
مۇنداي كەڭ كولەمدە بالالار ادەبيەتىنە قاتىستى جاسالعان شولۋدىڭ كوپتەن بەرى جارىق كورمەگەنىن تىلگە تيەك ەتكەن جازۋشىلار وداعى باسقارما توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى نۇرجان قۋانتاي ۇلى مونوگرافيادان كوكەيدە جۇرگەن كوپ ساۋالعا جاۋاپ تابۋعا بولاتىنىن جەتكىزدى. «قازاق بالالار ادەبيەتىنىڭ تاريحىنا قاتىستى» ەكى تومدىق مونوگرافيا وسى ءبىر سەڭدى بۇزىپ, بالالار ادەبيەتىنىڭ تاريحىنا جاڭاشا كوزقاراسپەن قاراپ, ۇمىتىلا باستاعان اۆتورلاردىڭ ەڭبەكتەرىنە شولۋ جاساپ وتىرعانىمەن ەرەكشەلەنەدى», دەدى.
«بالالار ادەبيەتىنىڭ ۇلتتىق تاربيەدەگى وراسان زور ىقپالىنا قاتىستى دالەلدەر كەلتىرىپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق. بۇگىندە ونىڭ كلينيكالىق مۇمكىندىكتەرىنە عالىمدار كوز جەتكىزىپ وتىر. اۆتور مونوگرافياسىندا اتاپ وتكەندەي, كەيىنگى وتىز جىلدان استام ۋاقىت ىشىندە پەداگوگيكالىق, گۋمانيتارلىق كوللەدجدەر مەن وقۋ ورىندارىندا بالالار ادەبيەتىنىڭ تاريحىنا قاتىستى جازىلعان از-كەم دۇنيەلەر بولماسا, كەڭەستىك يدەولوگيا نەگىزىندە جازىلعان ەڭبەكتەرگە جۇگىنۋگە تۋرا كەلەدى.
وسى ورايدا م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى ماماندارى بالالار ادەبيەتىن مەكتەپتەردە وقىتۋ ماسەلەسىنە قاتىستى جوبالاردى قولعا الىپ وتىر. جازۋشى-عالىم ن.اقىشتىڭ زور ىزدەنىستە ءجۇرىپ شىعارعان بۇل ەڭبەگى بالالاردى ۇلتتىق ادەبيەتپەن سۋسىنداتۋ ماقساتىندا قولعا الىنعان يگى ءىستىڭ باستاماسى عانا ەمەس, ونىڭ اتقارار جۇگى دە سالماقتى بولايىن دەپ تۇر. ء«بىز بالا كۇنىمىزدە الەمدىك ادەبيەتتىڭ اۋدارماسىن وقىپ وستىك. بۇگىندە الەمدىك ادەبيەتتى اۋدارۋ دا, وقىتۋ دا وزەكتى ماسەلە. قازىرگى كەزدە ينستيتۋتتىڭ اعا بۋىن جانە جاس عالىمدارى دا وسى ىسكە بەل شەشە كىرىسىپ, بالالار وقۋعا ءتيىستى ادەبيەتتەردىڭ ءتىزىمىن جاساپ شىقتى. بۇرىندارى ەۋروپا, اعىلشىن ادەبيەتىن اۋدارۋ, وقۋ ماسەلەسىنە كوپ كوڭىل بولىنگەن بولسا, ەندىگى كەزەكتە بۇل ءتىزىم جاپون, قىتاي, يسپان, تاعى دا باسقا ەلدەردىڭ ادەبيەتىمەن تولىعا تۇسەدى» دەپ اتاپ ءوتتى ينستيتۋت ديرەكتورى ك.ماتىجانوۆ.
جيىنعا قاتىسقان الماتى قالاسى اكىمىنىڭ كەڭەسشىسى ماماي احەتوۆ, جازۋشى سەرىك اسىلبەك ۇلى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسورلار قانسەيىت ابدەز ۇلى, بەكەن ىبىرايىم, اقىن بايبوتا قوشىم-نوعاي, جازۋشى قۋاندىق تۇمەنباي, قانات قايىم, عالىم ادىلعازى قايىربەكوۆ, تاعى دا باسقا قالامگەرلەر سياسى كەۋىپ ۇلگەرمەگەن ەڭبەكتىڭ قۇندىلىعىن ايتىپ, جىلى لەبىزدەرىن ءبىلدىردى.
بالالار ادەبيەتى سالاسىن دامىتۋعا قاتىستى بىرقاتار ماسەلەلەردى ورتاعا تاستاعان قالامگەر قاۋىم بۇل عىلىمي ەڭبەك كوپتەگەن زەرتتەۋدىڭ وزەگىنە اينالادى دەپ سەنىم ءبىلدىردى. ال بالالار ۇدەسىنەن شىعاتىن شىعارمالاردى جازۋ جازۋشىنىڭ عانا مىندەتى ەمەس, ول ەل كەلەشەگىنە الاڭدايتىن, ۇلتقا جاناشىر ازاماتتاردىڭ, مەملەكەتتىك قولداۋى بار باعدارلامالاردىڭ ومىرشەڭدىگىمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
الماتى
