– مىرزاعالي قۇلان ۇلى, تاشكەنتتەگى تولاعاي تابىسپەن قۇتتىقتايمىز. جاڭا عانا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قابىلداۋىندا بولدىڭىزدار. بۇل ەرەكشە ساتتەرىڭىزدىڭ ءبىرى ەكەنى ءسوزسىز...
– ءيا, قۇرمەتتەپ, قوشەمەتتەپ جاتقان بارشا قازاق حالقىنا ءدان ريزامىز. تاشكەنت تورىندە دە ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن جەرلەستەرىمىز, جەرگىلىكتى قازاقتار قولداۋ كورسەتكەندە قۇددى ءوز ەلىمىزدە جۇرگەندەي سەزىندىك. بوكس حالقىمىز ەرەكشە سۇيەتىن ماڭىزدى سپورت ءتۇرى عوي. پرەزيدەنتتەن باستاپ, قاراپايىم حالىققا دەيىن قۇتتىقتاپ, جىلى لەبىزىن ءبىلدىرىپ جاتىر.
ءبىز مۇنىمەن توقتاپ قالمايمىز. قۇرامانىڭ وزگە بوكسشىلارى قازىردىڭ وزىندە ءتۇرلى جارىستا قولعاپ ءتۇيىستىرىپ ءجۇر. ال الەم چەمپيوناتىنا قاتىسقاندار ءسال عانا ءۇزىلىس الىپ, كەزەكتى وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىنا قاتىسادى.
– دۇرىس ەكەن. مۇنداي جەتىستىك بىردەن كەلمەيتىنى بەلگىلى عوي. ونىڭ ۇستىنە الەم چەمپيوناتىندا ءتورت التىن الۋ قيىننىڭ قيىنى ەمەس پە؟
– قاڭتار ايىندا باس باپكەر بولىپ قايتا تاعايىندالعاننان كەيىن ءبىرىنشى كەزەكتە باپكەرلەر قۇرامىنا تاجىريبەلى مارات جاكيەۆتى شاقىردىم. ول كىسىنى تانىستىرۋدىڭ ءوزى ارتىق. ول – ادىلبەك نيازىمبەتوۆ سەكىلدى وليمپيادانىڭ ەكى دۇركىن كۇمىس جۇلدەگەرىن, سونداي-اق ەردوس جاڭابەرگەنوۆ, بەكزات نۇرداۋلەتوۆ سىندى الەم چەمپيوندارى, بەرىك ءابدىراحمانوۆ سەكىلدى الەم بىرىنشىلىگىنىڭ قولا جۇلدەگەرىن شىڭداعان باپكەر. مەن باس باپكەرلىكتەن كەتكەننەن كەيىن عىلىمي توپ ءوزىنىڭ جۇمىسىن توقتاتقان ەكەن. سول عىلىمي توپتى قايتا جانداندىردىم. كەزىندە وليمپيادالاردا, الەم جانە ازيا ويىندارىندا بىزگە كومەكتەسكەن عاليا نۇربەكقىزىن شاقىرىپ, سول كىسىمەن جۇمىستى قايتا باستادىق. كوماندادا فيزيولوگ جوق ەدى, سونى الدىق. ودان بولەك فيزيكالىق دايىندىعىمىزدى كۇشەيتۋ ءۇشىن كەزىندە ۋكراينا بوكسشىلارى لوماچەنكو, ۋسيك سەكىلدى وليمپيادا چەمپيوندارىن دايارلاعان جاتتىقتىرۋشى دوناتاس يانۋشەۆيچۋستى اقش-تان ارنايى شاقىرتتىق. ول ءبىزدىڭ بالالاردىڭ دايىندىعىنا كوڭىلى تولىپ, بىزبەن بىرگە جۇمىس ىستەۋگە كەلىسىم بەردى. ارينە, مۇنىڭ بارلىعى قوسىمشا, كوزگە كورىنە بەرمەيتىن جۇمىستار عوي. بۇل اتقارىلعان جۇمىس تا جىگىتتەردىڭ جەڭىسكە جەتۋىنە سەپتىگىن تيگىزەرى انىق.
– الەم چەمپيوناتىنا دەيىن قۇراما جىگىتتەرى ارالاس قۇراممەن ەۋروپانىڭ بىرنەشە مەملەكەتىنە جارىسقا قاتىستى. ناتيجەلەرى دە ءارتۇرلى بولدى. سىندار دا ايتىلدى. بۇعان نە دەيسىز؟
– ەڭ باستىسى, جىگىتتەرىمىز وسى جارىسقا تىڭعىلىقتى دايىندالدى. وتە ساپالى جاتتىعۋلار بولدى. بۇل رەتتە بارلىق جاعداي جاساعان قازاقستان بوكس فەدەراتسياسىنىڭ باسشىسى كەڭەس راقىشەۆقا, سونداي-اق بىزگە قولداۋ كورسەتكەن مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە ۇلكەن العىس ايتقىم كەلەدى.
سونداي-اق جىلدىق كۇنتىزبەلىك جاتتىعۋلاردى دۇرىس جوسپارلادىق. قاجەتتى جارىستارعا عانا قاتىستىق. ءبىز ءوز جۇمىسىمىزدى, كىمگە, قايدا دايىندالىپ جاتقانىمىزدى بىلەمىز. وزگە ەلدىڭ مىقتى دەگەن بوكسشىلارىنا ارنايى دايىندالدىق. جىگىتتەر ەرىنبەي تەر توكتى, جەمىسىن كوردى.
– سوندا جۇلدەسىز قالعان شاكىرتتەرىڭىزدىڭ دايىندىعى ويداعىداي بولمادى ما؟
– جەڭىلگەن جىگىتتەرگە ەشقانداي وكپە جوق. بارلىعى تەڭ دارەجەدە بوكستاستى. سپورتتا جەڭىس پەن جەڭىلىس قاتار جۇرەدى. ناعىز كاسىبي سپورتشى سونداي سىنداردى كوتەرە ءبىلۋى كەرەك.
– الەم چەمپيوناتىندا اتتەگەن-اي دەگەن ساتتەر بولدى ما؟
– ارينە, ونداي ساتتەر بولادى. سوقىر جەرەبە كوماندامىزدىڭ كوشباسشىسى قامشىبەك قوڭقاباەۆتىڭ شيرەك فينالدا وزبەك بوكسشىسى باحودير جالولوۆپەن كەزدەستىرىپ قويدى. الەم چەمپيونى, توكيو وليمپياداسىنىڭ قولا جۇلدەگەرى ساكەن بيبوسىنوۆتىڭ جەڭىمپازدار قاتارىنان كورىنبەۋى دە كوڭىلدى قىنجىلتادى.
– الەم چەمپيوناتى الدىندا قۇراما جىگىتتەرى ەكى التىن السا, سونىڭ ءوزى ۇلكەن جەتىستىك دەگەن پىكىرلەردى بوكس ماماندارىنىڭ
اۋزىنان ەستىدىك. ال وزدەرىڭىز قانشا مەدال الامىز دەپ جوسپارلادىڭىزدار؟
– نەگىزى, ارىق سويلەپ, سەمىز شىققاندى جاقسى كورەمىن. جوسپار بويىنشا بۇدان دا كوپ مەدال الۋىمىز كەرەك ەدى, وعان قاۋقارىمىز جەتەدى. ىشتەي 7-8 مەدال الامىز دەپ باردىق. كەيبىر جىگىتتەردىڭ باعى جانبادى.
– تاشكەنتكە باراتىن بوكسشىلاردى تاڭداۋدا قانداي قيىندىق بولدى؟ مىسالى, بيىلعى الەم بىرىنشىلىگىنە 2021 جىلعى الەم چەمپيونى تەمىرتاس ءجۇسىپوۆ بارمادى.
– قۇرامادا ءار سالماقتا باسەكەلەستىك بار. ەكى-ءۇش مىقتى ۇمىتكەر بولدى, ولاردى جارىستارعا جىبەرىپ الدىق. ناتيجەسىندە, شىن مىقتىنى تاڭدادىق. كەيبىر سالماقتاردا تاڭداۋ وتە قيىن بولدى. مىسالى, ءوزىڭىز ايتقان 48 كگ. بۇل جولى تاجىريبەلى تەمىرتاس جۇسىپوۆتەن گورى جاس سانجار تاشكەنبايعا سەنىم ارتىلدى.
– قازاق بوكسى قازىر ءوزىنىڭ بيىك دەڭگەيىنە شىقتى دەپ ويلايسىز با؟
– ولاي دەپ ايتۋعا ءالى ەرتە. بىراق تومەن دەپ تە ايتا المايمىز. تىڭعىلىقتى جۇمىس ىستەسەك, بۇرىنعى ءوز دەڭگەيىمىزگە كوتەرىلەتىنىمىز انىق.
– 2009-2018 جىلدار ارالىعىندا قازاقستان قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى بولعانىڭىزدى بىلەمىز. 2023 جىلعا دەيىن جەكە شاكىرتتەرىڭىزدى دايىندادىڭىز. وسىنداي ءۇزىلىس سىزگە كومەگىن تيگىزگەن سياقتى ما, قالاي؟
– مەن قۇرامانىڭ باس باپكەرلىگىنەن كەتكەنمەنەن قۇراما جاتتىعۋلارىنان قالعان ەمەسپىن. سەبەبى جەكە شاكىرتتەرىم ازيا, الەم وليمپيادالارىندا جۇلدە الىپ ءجۇر. ءبىر جاعىنان ءۇزىلىس جاساعان, دەمالعان ادام تىڭ ويمەن, جاڭا كۇش-قۋاتپەن كەلەدى ەمەس پە؟ ەندى توكيو وليمپياداسىندا كەتكەن ەسەمىزدى پاريجدە قايتارامىز دەپ وتىرمىز.
– بارەكەلدى! الەم چەمپيوناتىنا قاتىسقاندار كۇزدە وتەتىن ليتسەنزيالىق ازيا ويىندارىنا بارۋى مۇمكىن بە؟
– بىزدە كەزەك كۇتىپ وتىرعان قۇرامانىڭ ەكىنشى, ءۇشىنشى نەمەسە ءتورتىنشى ءنومىرلى بوكسشىلارى دا بار ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. سوندىقتان ازيا ويىندارى قارساڭىندا كىم دايىن, سول ەل نامىسىن قورعايدى.
– ازيا ويىندارىندا 7 سالماقتا عانا مەدال ۇلەستىرىلەدى. ياعني 48 كيلودا سانجار تاشكەنباي, 54 كيلو سالماقتاعى ماحمۇد سابىرحان, 67 كيلو سالماقتاعى دۋلات بەكباۋوۆتىڭ تاعدىرى نە بولماق؟ ولار باسقا سالماققا اۋىسا ما, قالاي؟
– ساۋەگەيلىك جاساپ نەمەسە بولجام ايتقاندى كوڭىلىم قالامايدى. ءسىز مەنەن ءتورت-بەس اي الداعى جوسپاردى سۇراپ وتىرسىز. ءبىز ەندى عانا الەم چەمپيوناتىنان ورالدىق. بارلىعى – ۋاقىت ەنشىسىندە.
– جالپى, باپكەر رەتىندە قانشا الەم چەمپيوناتىنا قاتىستىڭىز؟
– 2009 جىلعى الەم چەمپيوناتىن ەسەپتەمەگەندە, 2005 جىلدان باستاپ جەكە باپكەر رەتىندە, باس جاتتىقتىرۋشى رەتىندە بارلىق جاھاندىق دودالارعا باردىم. جەكە باپكەر رەتىندە ەكى شاكىرتىم وليمپيادانىڭ قولا جۇلدەگەرى بولدى. ءۇش الەم چەمپيونىن شىعاردىم. ال باس باپكەر رەتىندە بىرنەشە وليمپيادا مەن الەم چەمپيوندارىن دايارلادىم.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
الماس ماناپ,
«Egemen Qazaqstan»
