كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
مىنە, ءتىلشى حەمينگۋەيمەن كەزدەسەتىن كۇن ىستىعى بەتكە ۇراتىن اۆتوتۇراقتا وتىر. اينالا تىپ-تىنىش. سەنىمىمە سەلكەۋ تۇسە باستاعان ساتتە كەنەت انادايدان ادام قاراسى كورىنە باستادى. ۇستىنە گاۆايلىق ۇلگىدەگى جەيدە كيگەن, كوزىلدىرىكتى كىسى كەلە جاتىر. ءجۇرىسى الىستان قاراعان ادامعا, ءبىرتۇرلى كورىنەدى. جولدا وزىمەن بىرگە كەلە جاتقانداردىڭ قاتارىنان قالىپ قويدى. ول مەيرامحانانىڭ الدىندا ءبىر سەكۋند توقتاپ, ىشكە كىردى.
سول ءبىر ادەبيەت گەنەرالىنان سۇحبات السام دەپ ارمانداعان ءتىلشىنىڭ ارمانى ورىندالدى. ونىڭ تاريحتاعى ەڭ مىقتى جازۋشى ەكەنى (ارينە, شەكسپيردەن كەيىن) ەسىنە تۇسكەن جۋرناليست قاعىلەزدىك تانىتتى دا سۇراقتارىن قويا باستادى. ءبىز سۇراقتار مەن جاۋاپتاردى قاز-قالپىندا بەردىك.
– حەمينگۋەي مىرزا, سىزبەن تەك ون مينۋت قانا سويلەسۋ مۇمكىندىگىم بار ەكەنىن جاقسى بىلەمىن, «تازا ءھام جارىق جەر» اتتى اڭگىمەڭىزدە بۇكىل ۇرپاقتى «جوقتىققا» شاقىردىڭىز, ال ونداعى كەيىپكەر نادا تىرشىلىكتىڭ وزەگى ەدى. ءسىز قازىر سول اڭگىمەنى ءدال وسىلاي جازار ما ەدىڭىز؟
– (جوتەلىپ, ءسال كىدىرىپ, كوزىن باسقا ءبىر جاققا قاداپ تۇرىپ) جوق, ولاي ىستەي الماس ەدىم. قازىر نادا تۋرالى اڭگىمەنى باسقاشا جازاتىنىما سەنەمىن. جازعان دۇنيەلەردىڭ وزگەرىسكە ۇشىراپ جاتاتىنى دا بار ەمەس پە؟ مۇمكىن ونى بارىنشا تۇزەتۋگە تىرىساتىن دا شىعارمىن. ۇناماسا, ونىڭ ورنى – قوقىس ساندىعى. كەشىرىڭىز, مەن – كوپ قاتەلىكتەر جىبەرگەن اداممىن.
– ەگەر نادا بولماسا, حەمينگۋەي مىرزا, وندا؟..
– مەنىڭ ويىمشا, بۇنىڭ ايتاتىنداي ەش ەرەكشەلىگى جوق. ارقاشان «جاقسى» دەگىم كەلەدى. مۇمكىن, كەي زاتتى باسقا قىرىنان انىق كورۋگە بولادى.
– ءتىل ءسىز ءۇشىن بارىنەن قىمبات ەكەنىن بىلەمىن. سول ءۇشىن ادەيى وسى تۋرالى سۇراق قويعىم كەلىپ وتىر. بىراق مىناعان جاۋاپ بەرىڭىزشى, الگىندە «مەن كوپ قاتەلىك وتكىزگەن اداممىن» دەدىڭىز, ول قانداي قاتەلىكتەر؟
– (ويلانىپ, انتەك ساقالىنىڭ ۇشىن سيپالادى) مەنىڭ ەڭ ۇلكەن وكىنىشىم – كۋباداعى كىشكەنتاي بۇلدىرشىندەردى فينكاعا شاقىرىپ, بوكستاسىپ, سودان كەيىن ولاردى ءبىر-بىرلەپ قۇلاتقانىم بولدى. كوپ نارسە حاقىندا قايتا ويلانعىم كەلەدى. سونداي-اق فيتسدجەرالدتىڭ ەرلىگى تۋرالى دا ايتۋعا تۋرا كەلەدى.
– ال ىشىمدىككە سالىنۋ, ايەلدەر, جابايى جانۋارلاردى ءولتىرۋ ءسىز ءۇشىن قاتەلىك ەمەس پە؟
– قازىرگى ۋاقىتتا ءساننىڭ قادىرى كەتكەنىن بىلەمىن. سەرىلىكتىڭ دە اۋىلى الىس قالدى. دۇرىس ايتاسىڭ, ءبىز اراقتى جاقسى ىشتىك, سوسىن ەڭ مىقتى ايەلدەرمەن ارالاستىق. بۇنىم وكىنىش ەمەس.
– حەمينگۋەي مىرزا, ءسىزدىڭ وكىنىشىڭىز بار ما؟
– (ورنىنان كوتەرىلىپ, اشۋلى قالىپپەن): بوقمۇرىن جاستار, سەندەرگە نە كەرەك ءوزى؟ سەن اۆتورلىق قۇقىق تۋرالى سۇراپ وتىرسىڭ با؟ زايىرى, ماعان نە تۋرالى ايت دەگىڭ كەلەدى؟ ارينە, مەن بارىنە وكىنەمىن. اڭ اتۋعا شىققانىم ءۇشىن اناۋ مارلين بالىقتارى ءۇشىن دە وكىنىشتەن بارماق تىستەيمىن. تۇنگى كلۋبتارعا مارلەن ءديتريحتىڭ قولىنان ۇستاپ, ەرتىپ اپارعانىم ءۇشىن وكىنەمىن, پۋەرتو-ريكو رۋم اراعى مەنىڭ تامىرلارىمدا ءان سالىپ, بيلەگەنى ءۇشىن وكىنەمىن. ساعان كەرەگى وسى ما؟
– دۇرىس ايتاسىز, كەشىرىڭىز... بىراق قازىر باسقا الەمدە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. ەندى شىعارماشىلىق تۋرالى سويلەسەيىكشى. «اقيقات» باسپاسى تۋرالى نە ويلايسىز؟
– اقىماقتىقپەن بيزنەس جاساپ وتىرعان باسپا. قارعىس پەن ۇيات ارقالاعانى تاعى بار. كەشە كەشكىسىن ەلليسون ەكەۋمىز وسى تۋرالى سويلەستىك. اتى زاتىنا ساي ەمەس ەكەنى انىق. مەنىڭ ويىمشا, ەڭ ماڭىزدىسى كىتاپتاعى ءار سويلەمنىڭ ءوز ورنىندا بولۋى.
– ايەلدەر شە؟
– مەن ايەلدەر تۋرالى نە بىلەدى دەپ ويلايسىڭ؟ ولاردى توزاق دەۋگە دە بولادى. ولار جوندەپ اڭعا شىعا المايدى, ءتىپتى بالىق اۋلاۋ دا قولدارىنان كەلمەيدى. ال ولاردىڭ اراقتى جاقسى ىشە الاتىندارى دا تىم از. ايەلدەر اداممەن دۇرىستاپ سويلەسە دە المايدى ەكەن. ايتەۋىر تۇسىنبەيمىن سولاردى. مەنىڭشە, ولار جاي كۇبىرلەسىپ, بىردەڭەنى ايتقانعا قۇشتار. بۇدان شىنايى پروزا جاساي المايمىز.
– ەشبىر ايەل قالامگەردى مويىندامايسىز با؟
– گەرترۋدا ستاينعا كوڭىلىم تولادى, بىراق ول ءار شىعارماسىن ەر جازۋشى سياقتى جازادى. مارتا گەللحورن ءبىر سويلەم ارقىلى ءبارىن اڭداتا الادى.
– جاس جازۋشىلاردى وقىپ تۇراسىز با؟
– وزدەرىنشە «جازۋشىمىز» دەسىپ جۇرگەندىر كوپ. مەن نيكولسون بەيكەر مەن دەۆيد فوستەر ۋوللەس دەگەن بىرەۋدى مۇلدە وقي الماي قويدىم. نە جازعان وزدەرى؟
– ون مينۋتىمىز اياقتالىپتى. تاعى ايتارىڭىز بار ما؟
– ارينە. مەنىڭ ەسكى دوسىم, اقىن ەزدىڭ: «جاقسى كورگەن زاتىڭ قالادى, ال باسقاسى بوس ءسوز» دەگەنىن ءاردايىم ەسىڭىزدە ساقتاڭىز.
– جارايدى. سۇحبات بەرگەنىڭىز ءۇشىن راحمەت!
سۇحبات وسى جەردەن اياقتالادى. حەمينگۋەي باستان-اياق وزگەشە قالىپتا سويلەسكەنىن اڭداۋعا بولادى. ءتىپتى كەي سۇراقتارعا ادەيى قىرسىعىپ, باسقاشا جاۋاپ بەرگەنى دە شىندىق. بىراق وسى سۇحبات ونىڭ ومىرىندەگى ەڭ سوڭعى سۇحبات بولىپ قالا بەردى.
