بۇعان قوسا وزەننىڭ جوعارعى ارناسىندا ورنالاسقان ەلدى مەكەندەر قولدارىنان كەلگەنشە ءتۇرلى كولەمدە سۋ قويمالارىن سالدى. قويماعا جينالعان سۋدىڭ جارتىسى جەرگە ءسىڭىپ, جارتىسى بۋ بولىپ بۇلتقا اينالىپ كەتەتىندىكتەن قالعانى ءبىر جازعا جەتپەي قالىپ جاتتى. سول سەبەپتى تومەنگى اعىس بويىنداعى ەلدى مەكەندەر سۋ تاپشىلىعىن تارتتى. بىراق بۇل ماسەلە ەشكىمدى تولعاندىرعان جوق. سونىمەن قاتار كەيىنگى كەزدە كليماتتىڭ كۇرت وزگەرۋىنە بايلانىستى جاڭبىر مەن قار سۋىنىڭ از بولۋى سەبەپتى جەراستى سۋلارى تومەن دەڭگەيگە ءتۇسىپ, قۋاڭشىلىق بولۋ ىقتيمالدىلىعى ارتتى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ وتكەن جىلعى قاڭتار ايىندا سويلەگەن سوزىندە: «بىلتىر ەگىستىك ءونىمى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 4 ملن تونناعا كەم بولدى. بيىل دا جاۋىن-شاشىن از بولادى دەگەن جورامال بار. سوندىقتان وسى باستان قامدانعان ءجون» دەگەن ەدى. وسىعان وراي, جامبىل وبلىسىنداعى جايىلىم جانە ەگىستىك جەرلەردى كەڭەيتۋ ماقساتىندا وبلىس كولەمىندەگى وزەندەردىڭ سۋىن جيناقتاپ, بارىنشا ۇقىپتىلىقپەن پايدالانۋ كەرەكتىگىن جاقسى تۇسىنەمىز.
جوعارىدا اتالعان فلورا مەن فاۋنانىڭ ارتۇرلىلىگىن جانە جايىلىم مەن ەگىستىك جەرلەرىن, سونداي-اق وزەن سۋلارىنىڭ كولەمىن كوتەرۋ ءۇشىن تومەندەگى ءىس-شارالاردى قولعا الۋ قاجەت. بۇگىنگىنىڭ باسشىلارى «اعاڭ مۇرات بولعانشا, ساعان مۇراپ بولسىن» دەپ سۋ قويمالارىن سالىپ العان. سول توعاندا جينالعان سۋدىڭ وتىز پايىزىن عانا ىسكە جاراتادى. ويتكەنى قويمانىڭ تابانى قازىلىپ, توپىراعى جاعانى كوتەرۋگە جۇمسالادى. ال تابانى قازىلعان توعانداردىڭ پايدالى كەڭىستىككە شىعا الماۋى ەسكەرىلمەگەن.
سۋعارمالى جەرمەن قامتاماسىز ەتۋ جاعدايى جۇيەلى جۇمىس ىستەمەگەندىكتەن جامبىل وبلىسىن قاق جارىپ وتەتىن تالاس وزەنى جاز مەزگىلىندە توقتاۋ سۋلاردىڭ بىرىنە اينالادى. ەندى وزەن تابانى (باسسەينى) كەۋىپ, جاي سايلاردىڭ قاتارىندا قالماس ءۇشىن تالاس وزەنىنە ۇلكەن كومەك قاجەت.
ماسەلەن, مويىنقۇم اۋدانىنان وتەتىن شۋ وزەنىنىڭ كەي تۇستارى ارناسىنان اسىپ, پايداسىز باتپاقتى جەرلەرگە بوسقا ءسىڭىپ جاتادى. شۋ وزەنىنىڭ 550-600 مەتر بيىكتىكتە ورنالاسقان سۋىن 450 مەتر بيىكتىكتەگى تالاس وزەنىنە ءتۇرلى تەحنيكالىق تاسىلدەردى قولدانۋ ارقىلى قوسسا, جامبىل وبلىسىنىڭ قولدانىستان شىعىپ بارا جاتقان ەگىستىگى مەن جايىلىمدىق جەرلەرىنىڭ 70-80 پايىزى قايتا جاندانارى ءسوزسىز. سونىمەن بىرگە تالاس, مەركى, ت.رىسقۇلوۆ, سارىسۋ, جامبىل ەلدى مەكەندەرى سۋمەن قامتىلاتىن ەدى.
جەر ىڭعايىنا قارايتىن بولساق, شۋ وزەنىن تاسوتكەل سۋ قويماسى ماڭىنان الىپ بايزاق اۋدانىنىڭ تەمىربەك ەلدى مەكەنى ماڭىنان تالاس وزەنىنە اكەلىپ قوساتىن بولساق, وسى وتە ىڭعايلى بولار دەپ سانايمىن. اتالعان ارا قاشىقتىقتى جەر قىرتىستارىن ەسكەرە وتىرىپ ەسەپتەيتىن بولساق, شامامەن 250 شاقىرىم, ال تىكەلەي قوساتىن بولسا, 200 شاقىرىمداي بولار ەدى. اتاپ ايتاتىن جايت, اسا وزەنىنە تەرىس اششى قويماسىنان سۋ بەرىلىپ, ونى بيلىكول, اقكول, اششىكول ەش پايداسى جوق كولدەرىنە سوقپاي اينالىپ ءوتىپ, تالاس اۋدانىنىڭ ءۇشارال ەلدى مەكەنىنەن تالاس وزەنىنە قوساتىن بولساق, جامبىل, تالاس, سارىسۋ اۋداندارىنىڭ جەرلەرىنە قوسىمشا سۋعارمالى كومەك بولاتىنى بەلگىلى.
مىسالى, تۇرىكمەنستاننىڭ اۋا رايى ىستىق, جەرى تۇگەلدەي شولەيت (قۇمدى), قولايسىز بولىپ كەلەدى. وسىدان قۇتىلۋ ءۇشىن ءامۋداريا وزەنىنەن سۋ الۋعا ۇزىندىعى 1 100 شاقىرىم ارنا قازىپ جەرىن سۋلاندىرىپ, قۇمدى جەردى پايداعا جاراتقانى سونشالىق, ىلعالدى كوپ قاجەت ەتەتىن ءجۇزىم, جۇگەرى سەكىلدى كوكونىس جانە بيداي ەگىپ, ءونىم الىپ وتىر.
ونىمەن سالىستىرعاندا جامبىل وبلىسىنىڭ جەرى قۇنارلى, ىلعالدى. سوندىقتان بۇعان وسى باستان قامدانساق, پرەزيدەنت ەسكەرتكەن تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنى شەشىلمەك, ءسويتىپ تالاس سۋىنىڭ ارناسى قايتا تولسا, تابىستىڭ كوزى سول بولار ەدى.
نۇربەك نيازبەك,
جامبىل وبلىسى اكىمدىگى
قۇرىلىس باسقارماسىنىڭ
باس مامانى
