كەزدەسۋ بارىسىندا ءاليحان سمايىلوۆ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سالەمىن جەتكىزىپ, قازاقستان-يران قارىم-قاتىناستارىن دامىتۋ ماسەلەسى ەلىمىزدىڭ كۇن تارتىبىندە ەرەكشە ورىن الاتىنىن اتاپ ءوتتى.
«قازىر ەكى ەلدىڭ ۇكىمەتتەرى جوعارى دەڭگەيدە العا قويىلعان مىندەتتەردى ناقتى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. بيىلعى جىل ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى فورماتتاعى ىنتىماقتاستىعىمىزدىڭ جوعارى ناتيجەلەرىمەن ەرەكشەلەنەتىنىنە سەنىمدىمىن», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
اتاپ ايتقاندا, بيىل تەگەراندا اۋىل شارۋاشىلىعى بويىنشا قازاقستان-يران جۇمىس توبىنىڭ ءبىرىنشى وتىرىسىن وتكىزۋ جوسپارلانعان. بۇل ەكى ەل اراسىنداعى اوك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا قوسىمشا سەرپىن بەرمەك. سونىمەن قاتار ساۋدا باعىتىنداعى جۇمىستى كۇشەيتۋ ماقساتىندا قازاقستاننىڭ يرانداعى ارنايى ساۋدا وكىلىن تاعايىنداۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى.
تاراپتار ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق جانە شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىعىن دامىتۋداعى وزەكتى ماسەلەلەردى, سونداي-اق مادەني-گۋمانيتارلىق باعىتتاعى ورتاق باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋ جايىن تالقىلادى.
سونداي-اق باستى كەزدەسۋدىڭ الدىندا ۇكىمەت باسشىسى ءاليحان سمايىلوۆ يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى موحامماد موحبەرمەن دە كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى.
تاراپتار ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەرىن, ونىڭ ىشىندە ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى دامىتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى تەرەڭدەتۋ, ينۆەستيتسيا تارتۋ, ترانزيتتىك-كولىك سالاسىندا پەرسپەكتيۆالى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جانە تۇتاستاي العاندا جۇك تاسىمالداۋ كولەمىن ارتتىرۋ, ت. ب. ماسەلەلەردى تالقىلادى.
پرەمەر-مينيستر يران قازاقستاننىڭ پارسى شىعاناعىنداعى ماڭىزدى ساۋدا-ەكونوميكالىق سەرىكتەسى ەكەنىن باسا ايتتى. وتكەن جىلى تاۋار اينالىمى شامامەن 20%-عا ءوسىپ, 528 ملن دوللاردى قۇراعانىن, قازاقستان يرانعا جالپى قۇنى 250 ملن دوللار بولاتىن 75 تاۋار پوزيتسياسى بويىنشا ءوز ەكسپورتىن ۇلعايتۋعا دايىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«ەكونوميكالىق الەۋەتىمىزدىڭ تولىق اشىلۋىنا قاراي ءبىز بۇل كورسەتكىشتى 3 ملرد دوللارعا دەيىن جەتكىزە الاتىنىمىزعا سەنىمدىمىن. ول ءۇشىن بىزدە ەنەرگەتيكا, كولىك جانە لوگيستيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, ونەركاسىپ جانە ت.ب. سالالاردا ەلەۋلى رەزەرۆتەر بار», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ءوزارا ساۋداداعى ۇلەسى 70%-دان اساتىن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ساۋداسىن ۇلعايتۋ ەكىجاقتى ىسكەرلىك بايلانىستاردىڭ ماڭىزدى باعىتى بولىپ تابىلادى. وسىلايشا, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار اينالىمىن 1 ملرد دوللارعا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بار. بۇل رەتتە قازاقستان يران نارىعىنا بيداي مەن ارپانى, كونديتەرلىك جانە ۇن, ەت ونىمدەرىن, سونداي-اق وسىمدىك مايلارىن جەتكىزۋگە دايىن. ال قازاقستان ءۇشىن ماۋسىمارالىق كەزەڭدە ەرتە پىسەتىن كوكونىستەر مەن جەمىستەرگە قىزىعۋشىلىق جوعارى.
تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىت – اكىمشىلىك جانە تەحنيكالىق كەدەرگىلەردى جويۋ, اۆتوموبيل جانە تەمىرجولداردى جاڭعىرتۋ, سونداي-اق تەڭىز ينفراقۇرىلىمىنىڭ لوگيستيكالىق الەۋەتىن ارتتىرۋ ارقىلى حالىقارالىق كولىك دالىزدەرىن دامىتۋ. بۇل بولىكتە «سولتۇستىك – وڭتۇستىك» كولىك ءدالىزى, اتاپ ايتقاندا, «قازاقستان-تۇركىمەنستان-يران» باعىتى ەرەكشە ماڭىزعا يە.
«قازاقستان ۇكىمەتى مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ العا قويعان مىندەتتەرىن ىسكە اسىرۋعا جانە ەكىجاقتى بىرلەسكەن جۇمىستى بەلسەندى جالعاستىرۋعا دايىن», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.
موحامماد موحبەر ءوز تاراپىنان قازاقستان مەن يران اراسىنداعى ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاداعى ەكىجاقتى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جوعارى الەۋەتىن اتاپ ءوتتى. اتاپ ايتقاندا, ول ونەركاسىپ, ەنەرگەتيكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, دەنساۋلىق ساقتاۋ, تۋريزم جانە باسقا دا سالالارداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ پەرسپەكتيۆاسىن ءسوز ەتتى.
پرەمەر-مينيستر سونىمەن قاتار جۇك اعىنىن ارتتىرۋ ءۇشىن ايماقتىق جانە حالىقارالىق كولىك دالىزدەرىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن بارىنشا پايدالانۋعا شاقىردى.
«يران مەن قازاقستان اراسىنداعى قارىم-قاتىناس ارقاشان تۇسىنىستىك جاعدايىندا ءوربىدى. ساياسي تۇرعىدا ءبىزدىڭ قارىم-قاتىناسىمىز ەڭ جوعارى دەڭگەيدە. ءسىزدىڭ ساپارىڭىز ەلدەرىمىز اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋعا سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن. كومپانيالاردىڭ ءوزارا ىسكەرلىك بايلانىستارىن ءارى قاراي تەرەڭدەتۋ ءۇشىن جەكە سەكتوردى جانداندىرۋىمىز كەرەك ەكەنى ءسوزسىز. ءبىز قازاقستاندىق كومپانيالاردى سەرىكتەستىگىمىزدى دامىتۋعا بەلسەندى قاتىسۋعا شاقىرامىز», دەدى موحامماد موحبەر.
كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى بويىنشا تاراپتار قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ جول كارتاسىن ازىرلەۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى.
ودان كەيىن ەكىجاقتى ۆەدومستۆوارالىق جانە كوممەرتسيالىق قۇجاتتارعا, سونىڭ ىشىندە تۋريزم, سپورت, جاستارمەن جۇمىس جانە كەدەن قىزمەتكەرلەرىن وقىتۋ سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمدارعا, سونداي-اق قۇرىق جانە اميراباد پورتتارى اراسىنداعى تاسىمالداۋدى دامىتۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويۋ ءراسىمى ءوتتى.
كەزدەسۋدەن كەيىن ءاليحان سمايىلوۆ پەن موحامماد موحبەر باسپاسوزگە بىرلەسكەن مالىمدەمە جاسادى.
«اشىق ءارى سەنىمدى ورتادا ءبىز قازاقستان-يران كۇن تارتىبىندەگى نەگىزگى تاقىرىپتاردى تالقىلادىق. ەلدەرىمىز اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق جوعارى دەڭگەيدە تابىستى دامىپ كەلە جاتقانىن قاناعاتپەن اتاپ وتتىك. بىرقاتار وزەكتى ماسەلە بويىنشا وتە پايدالى پىكىر الماستىق. ولار ەڭ الدىمەن, ەلدەرىمىز اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق جانە مادەني بايلانىستاردى كەڭەيتۋگە قاتىستى بولدى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ باق وكىلدەرىنە.
ءوز كەزەگىندە مۇحاممەد موحبەر وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس ءوزارا ساۋدانىڭ وسۋىنە قاراماستان, بۇل كورسەتكىشتەر ەكى ەلدىڭ الەۋەتىنە ساي ەمەس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«قۇرمەتتى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ساپارى قازاقستان مەن يران اراسىنداعى تاۋار اينالىمىن 3 ملرد دوللار دەڭگەيىنە جەتكىزۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوساتىنىنا سەنىمدىمىن. ءبىز سونداي-اق ترانزيتتىك ۇدەرىستى, عىلىمدى قاجەت ەتەتىن كومپانيالار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جانە تۋريزم سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى جانداندىرۋعا كەلىستىك», دەدى موحامماد موحبەر.
