قۇرمەتتى جيىنعا قاتىسۋشىلار!
جۋىردا ءماجىلىس جانە ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ سايلاۋى ءوتتى. ۇكىمەت قايتا جاساقتالدى. وسىلايشا, اۋقىمدى ساياسي وزگەرىستىڭ العاشقى كەزەڭى اياقتالدى دەۋگە بولادى. ءبىز بيلىك تارماقتارىنىڭ تەپە-تەڭدىگىن ورنىقتىردىق. ەندى ەلىمىزدەگى قوعامدىق-ەكونوميكالىق قاتىناستاردى قايتا قۇرۋىمىز كەرەك. جۇرتشىلىق بۇل رەفورمالارعا زور ءۇمىت ارتىپ وتىر. سوندىقتان ءبىز ناقتى ءىس-شارالارعا باسا ءمان بەرۋگە ءتيىسپىز. مەن پارلامەنت سەسسياسىنىڭ اشىلۋىندا زاڭنامالىق تۇرعىدان شەشىلۋگە ءتيىس بىرقاتار ماسەلەنى اتاپ ءوتتىم.
ال بۇگىن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالاداعى ماقسات-مىندەتتەردى ايقىنداپ الۋىمىز كەرەك. ۇكىمەت جانە بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەر سوعان سۇيەنىپ جۇمىس ىستەيتىن بولادى. وسى باسقوسۋعا ءماسليحاتتاردىڭ وكىلدەرى قاتىسىپ وتىر. بۇل دا – ناقتى ساياسي وزگەرىستەردىڭ نىشانى. اتقارۋشى جانە وكىلدى بيلىك اراسىندا ءتيىمدى قارىم-قاتىناس ورناتۋ وتە ماڭىزدى. قاجەت بولسا, ولار ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ, قولداپ وتىرۋى كەرەك. مۇنىڭ ءبارى مەملەكەتتىك ساياساتتى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق ەل مۇددەسىن ەسكەرە وتىرىپ شەشىم قابىلداۋعا جول اشادى.
قۇرمەتتى كەڭەسكە قاتىسۋشىلار!
رەفورمالاردىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدە كوپ نارسە وزگەردى. مىسالى, العاش رەت پرەمەر-ءمينيستردىڭ كانديداتۋراسىن سايلاۋدا جەڭىسكە جەتكەن پارتيا ۇسىندى. مۇنى ساياسي جاڭعىرۋدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى قادامى دەۋگە بولادى.
«كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» كونتسەپتسياسى ناقتى جۇمىس ىستەي باستادى. ساياسي رەفورمالار دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە جول اشىپ بەردى. سونىمەن بىرگە ەكونوميكانى تۇبەگەيلى جاڭعىرتۋدىڭ بەرىك نەگىزىن قالادى.
اركىم مىنا ماسەلەنى ايقىن ءتۇسىنۋى كەرەك. قازاقستان – وسى گەوساياسي ايماقتا اۋقىمدى, دەموكراتيانى ارقاۋ ەتكەن رەفورمالار جولىنا تۇسكەن بىردەن-ءبىر مەملەكەت. سوندىقتان بىزگە وڭاي بولمايدى. بىراق بۇل جولدى قالايدا ءجۇرىپ وتۋگە ءتيىسپىز. ەندى جۇمىسقا جۇمىلا كىرىسەمىز.
وسىندا وتىرعان ءاربىر مەملەكەتتىك قىزمەتشى وزىنە وراسان زور مىندەت جۇكتەلىپ وتىرعانىن سەزىنۋگە ءتيىس. بۇل – ەڭ الدىمەن, بارشا قازاقستان حالقىنىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك. سىزدەردىڭ شەشىمدەرىڭىز بەن ءىس-ارەكەتتەرىڭىز ەلدىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. سوندىقتان كۇندەلىكتى ماسەلەلەردى شۇعىل شەشۋمەن عانا شەكتەلمەۋ كەرەك. سىزدەر مەملەكەتشىل-رەفورماتور بولۋلارىڭىز قاجەت.
رەفورمالارىمىزدىڭ تۇپكى ماقساتى – حالىقتىڭ ءومىرىن جاقسارتۋ. ول ءۇشىن تۇرعىنداردىڭ تابىسىن كوبەيتۋ كەرەك. جايلى ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاساپ, قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت. ازاماتتاردىڭ ءوزىن-ءوزى دامىتۋىنا بارلىق مۇمكىندىك جاسالۋعا ءتيىس. مۇنىڭ ءبارىن مىقتى نارىقتىق ەكونوميكا بولسا عانا, تابىستى جۇزەگە اسىرا الامىز.
نام نەوبحوديمو پەرەيتي ك رەالنوي رىنوچنوي ەكونوميكە, ناتسەلەننوي نا وبەسپەچەنيە نۋجد گراجدان. پوەتومۋ ۆپەرەدي سلوجنىي پەريود.
مى جيۆەم ۆ وچەن ترۋدنوە ۆرەميا. رازرىۆ تراديتسيوننىح ەكونوميچەسكيح ي لوگيستيچەسكيح سۆيازەي سوپروۆوجداەتسيا رەكوردنوي ينفلياتسيەي, زامەدلەنيەم ميروۆوي ەكونوميكي, ناراستانيەم دولگوۆوگو برەمەني گوسۋدارستۆ.منوجاتسيا تورگوۆىە بارەرى, ي راستەت ۆزايمنوە نەدوۆەريە مەجدۋ گوسۋدارستۆامي. ۆسە ەتو – نوۆايا نورمالنوست, ا سكورەە – نەنورمالنوست, ميروۆوي ەكونوميكي. پريرودنايا رەنتا بولشە نە ياۆلياەتسيا ۋستويچيۆىم يستوچنيكوم بلاگوسوستويانيا سترانى.
قازاقستان مۇناي جانە گاز ءوندىرۋشى ەل رەتىندە جاڭا گەوەكونوميكالىق جاعدايعا بەيىمدەلۋى كەرەك. ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ – ۋاقىت تالابى ءارى ستراتەگيالىق مىندەت. ءبىز بۇل تۋرالى ۇنەمى ايتىپ ءجۇرمىز. بىراق ىسىمىزدەن ءسوزىمىز كوپ بولىپ تۇر. دەرەۋ ىسكە كوشپەسەك, الەمدىك باسەكەدە وزىق بولا المايمىز, ياعني الەم ەكونوميكاسىندا كوش سوڭىندا قالۋىمىزعا تۋرا كەلەدى. جاڭا عانا ەلىمىزدىڭ دامۋ بارىسى تۋرالى ۇكىمەتتىڭ ەسەبىن تىڭدادىق.
ۆ پروشلوم گودۋ ناشا ەكونوميكا ۆىروسلا ۆسەگو نا 3,2%, حوتيا ەتو نەپلوحوي پوكازاتەل, ا زا 3 مەسياتسا تەكۋششەگو گودا – نا 4,9%. تسيفرى نەپلوحيە, نو ۋدوۆلەتۆورەنيا ي وپتيميزما ۆنۋشات وني نە دولجنى. نۋجنو يسكات دوپولنيتەلنىە يستوچنيكي روستا. پراۆيتەلستۆو دولجنو بىت پو-حوروشەمۋ بولەە امبيتسيوزنىم ۆ توم, چتو كاساەتسيا وبەسپەچەنيا ەكونوميچەسكوگو روستا. ەتو ۆەلەنيە ۆرەمەني, ۆەلەنيە تەكۋششەي سيتۋاتسي.
ينەرتسيوننىە تەمپى روستا ەكونوميكي زا پوسلەدنيە 10 لەت پريۆەلي ك تومۋ, چتو ناشا سترانا زاستريالا ۆ «لوۆۋشكە سرەدنەگو دوحودا». ەسلي سەيچاس نە سوزدات پروچنىي فۋندامەنت دليا كاچەستۆەننوگو ەكونوميچەسكوگو روستا, تو ستاگناتسيا دوحودوۆ ناسەلەنيا نە زا گورامي.
پو راسچەتام ەكسپەرتوۆ, دليا پەرەحودا كازاحستانا ۆ كاتەگوريۋ ستران س ۆىسوكيم ۋروۆنەم دوحودا نەوبحوديمو وبەسپەچيت ەجەگودنىي روست نا ۋروۆنە 6%, تو ەست ۆ پولتورا رازا ۆىشە تەكۋششيح تەمپوۆ.
سوندىقتان نارىققا قاتىسۋشىلاردىڭ ءبارى باتىل ءارى شۇعىل شارالار قابىلداۋعا ءتيىس. مەملەكەتتىڭ قولداۋىنا يە بولىپ وتىرعان ءىرى بيزنەس وكىلدەرى ايرىقشا ءرول اتقارادى. «تابىستى وسى جەردەن تاۋىپ, شەتەلدە شاشۋ» ادەتىنەن ارىلۋ كەرەك. ەسەسىنە ەلدەگى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە كوبىرەك ۇلەس قوسۋعا ۇمتىلعان ءجون. ءىرى كاسىپكەرلەر قازاقستاندا تاپقان تابىسىن باسقا جاقتا ەمەس, ءوز ەلىمىزدەگى بيزنەسىن دامىتۋعا جۇمساعانى ابزال. جۇمىسىن وسى تالاپقا بەيىمدەي العان ءىرى كاسىپكەرلەر ناعىز ۇلتتىق بيزنەس-ەليتاعا اينالادى. حالىقتىڭ قۇرمەتىنە بولەنىپ, مەملەكەتتىڭ قورعاۋى مەن قولداۋىنا يە بولادى. سونىمەن قاتار بىزگە «كاسىپكەرلەردىڭ جاڭا تولقىنى» كەرەك. مەملەكەتتىڭ رەسۋرسىنا ارقا سۇيەمەي, بويىنداعى دارىنى مەن ىسكەرلىگى ارقىلى تۇراقتى ءارى مىقتى كاسىپ قۇرا بىلگەن «تىڭ كۇشتەر» قاجەت.
ۆسەم يزۆەستنو تاكوە پونياتيە, كاك «سوتسيالنىي ليفت». ەتو سيستەما, پري كوتوروي ليۋبوي ينيتسياتيۆنىي ي ترۋدوليۋبيۆىي چەلوۆەك موجەت ۋۆەرەننو پرودۆيگاتسيا پو كارەرنوي لەستنيتسە ي ۆ وبششەستۆەننوي يەرارحي.
انالوگيچنو, نام نۋجنو پوسترويت ەففەكتيۆنو دەيستۆۋيۋششي «ەكونوميچەسكي ليفت» دليا پرەدپرينيماتەلەي.
پوەتومۋ ۆ دوپولنەنيە ك وبششەسيستەمنىم مەرام ۆاجنو پرودۆيگات نايبولەە ۋسپەشنىح ي چەستنىح پرەدپرينيماتەلەي رەگيونالنوگو ماسشتابا. وني دولجنى ستات لوكوموتيۆامي رازۆيتيا نوۆوي, يا بى سكازال, سپراۆەدليۆوي ەكونوميكي.
نەگىزى, ءار ايماقتا سونداي كاسىپكەرلەر بار. مىنە, وسى ازاماتتار ناعىز قولداۋعا لايىق. ولاردىڭ ءىسىن ەلگە تانىتىپ, كاسىبىن مەملەكەتتىك دەڭگەيگە شىعارعان ابزال. سونىمەن قاتار ولاردى بيۋروكراتتار مەن كۇشتىك قۇرىلىمداردىڭ زاڭسىز ارەكەتتەرىنەن قورعاۋ قاجەت. مەن ءوزىم دە وسىنداي كاسىپكەرلەردى ارا-تۇرا قابىلداپ, قولداۋ كورسەتىپ ءجۇرمىن. ءىرى جانە ورتا بيزنەس سالاسىندا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزۋ كەرەك. وسى ەكى باعىت ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ اسا ماڭىزدى جاڭا باعدارىنا اينالۋعا ءتيىس. ەندى الداعى جۇمىستىڭ ناقتى باعىتتارىنا توقتالايىن.
پەرۆوە. مى نابليۋداەم نەبىۆالىي زا پوسلەدنيە 15 لەت روست تسەن نا پرودوۆولستۆەننىە توۆارى. ۆ فەۆرالە تەكۋششەگو گودا ينفلياتسيا سوستاۆيلا 21,3%, دوستيگنۋۆ سۆوەگو پيكا.
جۇرتتىڭ اي سايىن جۇمسايتىن قارجىسىنىڭ تەڭ جارتىسىنان كوبى ازىق-ت ۇلىك الۋعا كەتەدى. ۇكىمەتتىڭ ارەكەتى جەتكىلىكسىز بولىپ وتىر. تىيىم سالۋ جانە شەكتەۋ شارالارى ۋاقىتشا عانا اسەر ەتەدى. مۇنداي قادامدار قيىندىقتىڭ بەتىن قايتارسا دا, ودان ءبىرجولا قۇتىلۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى, ءتىپتى, ماسەلەنى ۋشىقتىرادى دەۋگە بولادى.
اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ءوندىرىس سالاسىنىڭ دامۋىندا ناقتى ناتيجە جوق. ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسىنىڭ باستى سەبەبى دە – وسىندا. ەلىمىزدە وندىرىلەتىن تاۋاردىڭ كولەمى ىشكى سۇرانىستى قامتاماسىز ەتۋگە جەتپەيدى. يمپورتقا تاۋەلدىمىز.
ك ۆوپروسۋ ناسىششەنيا رىنكا وتەچەستۆەننوي پرودۋكتسيەي, ۋدەشەۆلەنيۋ فاكتوروۆ پرويزۆودستۆا نەوبحوديمو پودحوديت بولەە كومپلەكسنو, ۆدۋمچيۆو, بەز لوزۋنگوۆ ي وبەششاني. نۋجنو پرويتيس پو ۆسەي تسەپوچكە وت پرويزۆودستۆا دو رەاليزاتسي ي پونيات, چتو پريۆوديت ك ۋدوروجانيۋ.
دەيستۆۋيۋششايا مودەل ۋپراۆلەنيا اگروپرومىشلەننىم كومپلەكسوم نە راسكرىۆاەت پوتەنتسيال وتراسلي. پەرەد پراۆيتەلستۆوم ستويت زاداچا وبەسپەچەنيا ۋستويچيۆوگو روستا اگروپرومىشلەننوگو كومپلەكسا.
پوميمو ۋۆەليچەنيا وبەما ۆىپۋسكاەموي وتەچەستۆەننوي پرودۋكتسي دليا بوربى س رەزكيمي سكاچكامي تسەن ۆاجنو پراۆيلنو يسپولزوۆات ستابيليزاتسيوننىە فوندى. سەگودنيا وني دەيستۆۋيۋت رازروزنەننو ي, موجنو سكازات, نەپروزراچنو. رەگۋليارنو ۆىياۆليايۋتسيا كوررۋپتسيوننىە سحەمى.
پوەتومۋ پرەدستويت, ۆ توم چيسلە, بولەە اكتيۆنو يسپولزوۆات پوتەنتسيال پرودكورپوراتسي دليا زاكۋپا ي ينتەرۆەنتسي پو وسنوۆنىم توۆارنىم پوزيتسيام, ۋسيليت كوورديناتسيۋ رابوتى پرودكورپوراتسي سو ستابفوندامي سپك. ەدينووبرازيە پودحودوۆ, وريەنتاتسيا گوسكومپاني نا سنيجەنيە كولەباني تسەن پوزۆوليات پولۋچيت رىنوچنىي انتينفلياتسيوننىي ينسترۋمەنت.
اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋعا بولىنەتىن بيۋدجەت قاراجاتى ءتيىمدى جۇمسالۋعا ءتيىس. مۇنى مۇقيات قاداعالاۋ قاجەت. 2019-2021 جىلدارى ءونىم وڭدەۋگە بەرىلگەن سۋبسيديانى الايىق. بۇل قاراجاتتىڭ تەڭ جارتىسى سۋبسيديا الام دەۋشىلەردىڭ 10 پايىزىنىڭ عانا قولىنا تيگەن. سۋبسيديا العان كەيبىر پىسىقايلار ءوندىرىستى وركەندەتۋدىڭ ورنىنا بيۋدجەت قارجىسىن قالتاسىنا باسىپ, شالقىپ ءومىر سۇرگەن. ال قاراپايىم شارۋالار ءۇشىن سۋبسيديا الۋ – قيامەتتىڭ قيىنى. ونىڭ ۇستىنە, سۋبسيديا بەرۋ جۇيەسى وتە كۇردەلى جانە قاجەتتى مالىمەت كوپشىلىككە قولجەتىمدى ەمەس. سۋبسيديا ءبولۋدى رەتتەيتىن جاڭا تسيفرلىق جۇيە بۇل تۇيتكىلدى شەشە الماي تۇر. ارينە, ءبىرشاما جۇمىس اتقارىلدى. مۇنى جوققا شىعارۋعا بولمايدى. بىراق بۇل باعىتتاعى جۇمىستى اياعىنا دەيىن جەتكىزۋ كەرەك.
دالەە. نەوبحوديمو ۋسكوريت رابوتۋ پو سوزدانيۋ سوۆرەمەننوي ينفراسترۋكتۋرى حرانەنيا ي سبىتا سەلحوزپرودۋكتسي. ۆو منوگوم يمەننو ەيو وتسۋتستۆيە پريۆوديت ك يزبىتوچنىم پوسرەدنيچەسكيم سترۋكتۋرام ي ناكرۋتكە تسەن. پري ەجەگودنوم سبورە بولەە 8 ميلليونا تونن وۆوششەي ي كارتوفەليا وبششايا ۆمەستيموست وۆوششەحرانيليشش سوستاۆلياەت ۆسەگو 1,7 ميلليونا تونن.
دا ي تو, ەتو, پوحوجە, زاۆىشەننايا تسيفرا. پري ەتوم 60% وۆوششەحرانيليشش نە وبورۋدوۆانى حولوديلنىمي ۋستانوۆكامي, سروك ەكسپلۋاتاتسي 30% سكلادسكيح پومەششەني پرەۆىشاەت 20 لەت. ۆ رەزۋلتاتە پوتەري پري حرانەني دوستيگايۋت استرونوميچەسكيح 35, ا ينوگدا 40% وت وبەموۆ زاگوتوۆلەننوي پرودۋكتسي. پراۆيتەلستۆو دولجنو سيستەمنو زانياتسيا رەشەنيەم ەتوي پروبلەمى.
نەوبحوديمو پوموچ بيزنەسۋ ۆ سوزداني ينفراسترۋكتۋرى وۆوششەحرانيليشش, وپتوۆو-راسپرەدەليتەلنىح تسەنتروۆ ي سەلسكيح سەرۆيسنو-سبىتوۆىح كووپەراتيۆوۆ.
بۇل – مەملەكەت پەن جەكەمەنشىكتىڭ سەرىكتەستىگى ءۇشىن زور مۇمكىندىك. جاقىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى سەرىك جۇمانعارينگە بۇل ماسەلە بويىنشا ءتيىستى تاپسىرمامدى بەردىم. اگروونەركاسىپ كەشەنىنە قاتىستى ماسەلەنىڭ ءبارى باسقا سالالارعا دا قاتىستى ەكەنىن ۇمىتپاعان ءجون. تاعى دا قايتالاپ ايتامىن. جوعارى ءونىم الۋدى قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. اشىق باسەكەلەستىك بولۋعا ءتيىس. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, وسى سالاداعى باستى تۇيتكىلدەردى دەرەۋ شەشۋ كەرەك. سوندا عانا باعانىڭ كۇرت ءوسىمىن تەجەۋگە مۇمكىندىك تۋادى.
وسوبو حوچۋ وتمەتيت, چتو ينفلياتسيا ۆ كازاحستانە يمەەت تاكجە مونەتارنىي حاراكتەر. پوەتومۋ ك رەشەنيۋ ۆوپروسوۆ ينفلياتسي دولجەن پولنوتسەننو پودكليۋچيتسيا ناتسيونالنىي بانك. زاداچا كونتروليا ينفلياتسي – پەرۆووچەرەدنايا دليا ناتسيونالنوگو بانكا ي پراۆيتەلستۆا. وجيدايۋ سلاجەننوي ي پروفەسسيونالنوي رابوتى.
كاك يا ۋجە وتمەتيل, ۆاجنەيشيم پريوريتەتوم ياۆلياەتسيا ناراششيۆانيە سوبستۆەننوگو پرويزۆودستۆا. بولشە گودا نازاد پو موەمۋ پورۋچەنيۋ بىل پرينيات زاكون «و پرومىشلەننوي پوليتيكە». ون سوزدال ۋسلوۆيا دليا رازۆيتيا وبراباتىۆايۋششەگو سەكتورا. ودنوي يز ەگو گلاۆنىح نوۆەلل بىلو ترەبوۆانيە پو وبەسپەچەنيۋ وتەچەستۆەننىح پرەدپرياتي دوستۋپنىم سىرەم. ودناكو وسنوۆنوي وبەم پرويزۆوديموگو مەتاللا پو-پرەجنەمۋ ۋحوديت نا ەكسپورت, ا ەتو نەدوپولۋچەننايا دوباۆلەننايا ستويموست ۆنۋتري سترانى. پراۆيتەلستۆو پروراباتىۆاەت دوپولنيتەلنىە نورماتيۆنو-پراۆوۆىە مەحانيزمى, كوتورىە نەوبحوديمو ۆۆەستي ۆ پەرۆوي پولوۆينە ەتوگو گودا. مودەل پروستوگو ەكسپورتا سىريا ۋجە نە رابوتاەت. ترەبۋەتسيا سوزدانيە نوۆىح زاۆودوۆ ي پەرەدەلوۆ ۆنۋتري سترانى. ەتو زاداچا نوۆوگو پوريادكا.
اكتۋالنىم وستاەتسيا ۆوپروس لوكاليزاتسي وتەچەستۆەننىح پرەدپرياتي. ۋروۆەن لوكاليزاتسي سلەدۋەت نەۋكلوننو پوۆىشات, يدتي وت پروستوگو ك سلوجنومۋ. تاكيە پريمەرى ۋجە يمەيۋتسيا, نو ەست تاكجە فاكتى پودمەنى پونياتي زا سچەت لوجنوي لوكاليزاتسي. ەتو ۆەدەت ك سۋبسيديروۆانيۋ يمپورتا, چتو نەجەلاتەلنو. نام نۋجنا پودليننايا يندۋسترياليزاتسيا.
ەكىنشى. ينفلياتسيا وسكەن سايىن حالىقتىڭ ناقتى تابىسى قۇنسىزدانىپ جاتىر. جۇرتتىڭ تابىسىن الەۋمەتتىك سالانىڭ شىعىسى ەسەبىنەن ارتتىرۋدىڭ دا شەگى بار. ءبىز وسى شەككە جەتكەن سياقتىمىز. بۇعان قوسا تۇتىنۋ نەسيەلەرىنىڭ كولەمى ارتىپ بارادى. بۇل ارەكەت – ينفلياتسيا كەزىندە جان باعۋدىڭ امالى. بىراق مۇنداي احۋالدىڭ الەۋمەتتىك جانە ساياسي سالدارى وتە اۋىر بولۋى مۇمكىن. ءتىپتى بانكتەردىڭ وزىنە قاۋىپ ءتوندىرۋى ىقتيمال.
نەسيەنى, ەڭ الدىمەن, پايدا اكەلەتىن بيزنەسكە, ياعني ءتيىمدى جوبالارعا بەرۋ كەرەك. سوندا جالاقىسى جوعارى جۇمىس ورىندارى پايدا بولادى. جۇرتتىڭ كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا ىنتاسى ارتادى. ءبىر سوزبەن ايتساق, ازاماتتاردىڭ تابىسىن كوبەيتۋگە مۇمكىندىك تۋادى.
پوەتومۋ كريتيچەسكي ۆاجنو ۆوۆلەچ وتەچەستۆەننىە بانكي ۆ رابوتۋ پو سوزدانيۋ بلاگوپرياتنىح ۋسلوۆي دليا بيزنەسا ي ينۆەستيتسي. نەوبحوديمو راسشيريت ۆوزموجنوستي بانكوۆسكوگو سەكتورا پو كرەديتوۆانيۋ كرۋپنىح ينۆەستيتسيوننىح ي ينفراسترۋكتۋرنىح پروەكتوۆ. سووتۆەتستۆۋيۋششەە پورۋچەنيە منويۋ دانو ۆ رامكاح ۋكازا و مەراح پو راسشيرەنيۋ كرەديتوۆانيا ەكونوميكي.
ۆمەستە س تەم زا بورتوم دوستۋپنوگو بانكوۆسكوگو كرەديتوۆانيا وستاەتسيا مالىي ي سرەدني بيزنەس. پري ەتوم مى زناەم, چتو ۋ بانكوۆ دەنگي ەست, ي وني گوتوۆى فينانسيروۆات پروزراچنو رابوتايۋششيح پرەدپرينيماتەلەي.
پوەتومۋ, پوميمو پەرەناسترويكي رابوتى ساميح بانكوۆ, نۋجنو ۋسيليت تسيفروۆيزاتسيۋ دەنەجنىح پوتوكوۆ ي ينتەگراتسيۋ ينفورماتسيوننىح سيستەم بانكوۆ ي ورگانوۆ گوسدوحودوۆ. ەتو پوزۆوليت ۋكرەپيت دوۆەريە بانكوۆ ك بيزنەسۋ, وسوبەننو مالومۋ ي سرەدنەمۋ.
ءۇشىنشى. ماكروەكونوميكالىق ساياساتتى وتە بايىپتى جۇرگىزۋ كەرەك. بيۋدجەت تاپشىلىعىن, مەملەكەت قارىزىن, ۇلتتىق قوردان اۋدارىلاتىن ترانسفەرتتى جانە باسقا دا ماكروكورسەتكىشتەردى رەتتەۋ قاجەت. ءيا, ەكونوميكامىز ءوسىپ جاتىر. بىراق سالىق تۇسىمدەرىنىڭ ىشكى جالپى ونىمگە قاتىستى ءوسۋ قارقىنى – تۇراقسىز. كەيبىر ماماندار «سالىق جەڭىلدىكتەرى وتە كوپ بولعان سوڭ, ءتۇسىم ازايىپ جاتىر» دەيدى. بۇدان باسقا دا سەبەپتەر ايتىلادى. جالپى, سوڭعى بەس جىلدا بيۋدجەتكە 30 تريلليون تەڭگە كەم تۇسكەن. ارينە, بۇل تسيفردىڭ دۇرىس-بۇرىستىعىن تەكسەرۋ قاجەت. تالاي جىلدان بەرى جالعاسىپ كەلە جاتقان وسى ماسەلەنى تۇپكىلىكتى شەشەتىن ۋاقىت جەتتى.
نالوگوۆىە لگوتى سلەدۋەت پەرەوريەنتيروۆات ۆ وسنوۆنوم نا پريۆلەچەنيە ينۆەستيتسي ۆ پرويزۆودستۆو پرودۋكتسي س ۆىسوكوي دوباۆلەننوي ستويموستيۋ ي ستيمۋليروۆانيە تەحنولوگيچنوگو ەكسپورتا. ەتو كاك بى زاداچا يدەالنوگو پوريادكا.
نو حوتەل بى, چتوبى ۆسە پونيالي مويۋ پوزيتسيۋ: ۆسيۋ ەكونوميچەسكۋيۋ پوليتيكۋ مى دولجنى پودچينيت زاداچە ديۆەرسيفيكاتسي ەكونوميكي, ەە يندۋسترياليزاتسي ي, ۆ كونەچنوم سچەتە, پريۆلەچەنيۋ ينۆەستيتسي. اكيمى ۆسەح ۋروۆنەي دولجنى پوۆسەدنەۆنو دۋمات و پريۆلەچەني ينۆەستيتسي ي سوزداني رابوچيح مەست, ا پراۆيتەلستۆو وبيازانو يم پوموگات ۆ ەتوم.
س درۋگوي ستورونى, كاك يا ۆسەگدا گوۆوريل, نالوگوۆايا پوليتيكا دولجنا بىت ستيمۋليرۋيۋششەي ي گيبكوي. ناپريمەر, سەگودنيا ۆ كازاحستانە يمەەتسيا منوجەستۆو مەستوروجدەني تۆەردىح پولەزنىح يسكوپاەمىح, كوتورىە پري تەكۋششەم نالوگووبلوجەني رازراباتىۆات ەكونوميچەسكي نەتسەلەسووبرازنو ي نەۆىگودنو.
سىرە پروستو لەجيت ۆ زەملە, زاچاستۋيۋ ريادوم س مونوگورودامي, حوتيا موگلو بى يسپولزوۆاتسيا نا بلاگو گراجدان. پوچەمۋ بى, پو پريمەرۋ سلوجنىح نەفتەگازوۆىح مەستوروجدەني, نە وبلەگچيت دليا تاكيح مالورەنتابەلنىح نوۆىح پروەكتوۆ نالوگوۆوە برەميا ۆ وبمەن نا سوزدانيە رابوچيح مەست, سترويتەلستۆو پەرەراباتىۆايۋششيح موششنوستەي, ۆىپولنەنيە سوتسوبيازاتەلستۆ؟
پراۆيتەلستۆو دولجنو پودۋمات نا ەتوت سچەت. نۋجنو زانياتسيا ەتوي رابوتوي, ۋچەست ەە پري رازرابوتكە نوۆوي نالوگوۆوي پوليتيكي.
ۆ تسەلوم, نالوگوۆايا پوليتيكا دولجنا بىت گيبكوي. ۆ كونتسە كونتسوۆ, ەتو نە سۆياششەننوە پيسانيە. پرەجدە ۆسەگو, ۆى دولجنى پريۆلەكات ينۆەستيتسي. سەيچاس زا ينۆەستيتسي يدەت وگرومنايا, ناپرياجەننايا بوربا نا ۆنەشنيح رىنكاح, ي زدەس نام ۋپيراتسيا ۆ ستەنۋ ني ۆ كوەم سلۋچاە نەلزيا.
قازىر جاڭا بيۋدجەت كودەكسى دايىندالىپ جاتىر. وسى رەتتە بيۋدجەت ەرەجەلەرىنە جانە ونى مۇلتىكسىز ساقتاۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋدارعىم كەلەدى. مۇنداعى ەڭ باستى قاعيدا – كورپەگە قاراي كوسىلۋ. ۇلتتىق قورعا جارماسا بەرۋدى دوعارۋ قاجەت. مەن بۇل تۋرالى وسىعان دەيىن دە تالاي رەت ايتتىم.
ناتسفوند – ەتو سرەدستۆا بۋدۋششيح پوكولەني. مى دولجنى يسپولزوۆات ەگو رەسۋرسى تولكو ۆ نەوبحوديمىح سلۋچاياح, ۆ كريزيسنىە پەريودى.
سلەدۋەت ۆ پولنوي مەرە يسپولزوۆات ينستيتۋت گوسۋدارستۆەننوگو-چاستنوگو پارتنەرستۆا ي پودۋشەۆوگو فينانسيروۆانيا, وسوبەننو دليا پريۆلەچەنيا ينۆەستيتسي ۆ سوتسيالنۋيۋ ينفراسترۋكتۋرۋ.
ۆ دەكابرە پروشلوگو گودا منويۋ پودپيسانى زاكونوداتەلنىە پوپراۆكي, ناپراۆلەننىە نا ۆنەدرەنيە نوۆوي مودەلي گچپ. پرينياتى مەرى دليا وبەسپەچەنيا پروزراچنوستي پروتسەدۋر وتبورا چاستنىح پارتنەروۆ, وگرانيچەنو ۋچاستيە كۆازيگوسۋدارستۆەننىح پرەدپرياتي. تەم سامىم سوزدانى ۋسلوۆيا دليا ۆوۆلەچەنيا بيزنەسا ۆ رەاليزاتسيۋ گوسۋدارستۆەننىح پروەكتوۆ. داننىي ينسترۋمەنت دولجەن ماكسيمالنو يسپولزوۆاتسيا پري رەاليزاتسي نوۆىح ناتسيونالنىح پروەكتوۆ.
پورۋچايۋ پراۆيتەلستۆۋ پودگوتوۆيت كومپلەكسنۋيۋ پروگراممۋ گچپ ۆ سوتسيالنوي سفەرە.
ءتورتىنشى. ەكونوميكانى مونوپوليادان ارىلتۋ – ماڭىزدى مىندەت. بۇل باعىتتا ناقتى جۇمىس باستالدى. ناتيجەسى قازىردىڭ وزىندە جامان ەمەس. بىراق مۇنىمەن شەكتەلۋگە بولمايدى. ەلىمىزدە مەكەمەارالىق كوميسسيالار قۇرىلدى. ولاردىڭ الدىنا ناقتى مىندەتتەر قويىلدى. وسىعان وراي زاڭسىز شىعارىلعان اكتيۆتەردى قايتارۋ, ادىلەتتىلىكتى قالپىنا كەلتىرۋ, ادال باسەكەلەستىككە جاعداي جاساۋ كەرەك. مۇنىڭ ءبارى – ۋاقىتشا مىندەت ەمەس. كەرىسىنشە, بۇلار – جاڭا ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ باستى قاعيداتتارى.
تاۋار نارىعىنىڭ مونوپوليالىق قۇرىلىمى ءالى دە وزگەرە قويعان جوق. ونىڭ ۇستىنە بيزنەس, اسىرەسە, ورتا بيزنەس قارقىندى دامىماي وتىر. سوندىقتان تىڭ شارالاردى قولعا الۋ قاجەت. ۇكىمەت وسىعان قاتىستى ناقتى ۇسىنىستار بەرىپ, ءبىر شەشىم قابىلداۋعا ءتيىس.
كەلەسى. «ستراتەگيالىق نىساندار» ۇعىمىن ايقىنداۋ ءتاسىلىن قايتا قاراۋ قاجەت.
بالكىم, ايماقتىق ماڭىزى بار ستراتەگيالىق نىسان ۇعىمىن ەنگىزۋ كەرەك شىعار. بۇل – الەمدىك تاجىريبە. ءبارىن ويلانباي وزگەرتە بەرۋ ەكونوميكالىق قاۋىپسىزدىككە نۇقسان كەلتىرۋى مۇمكىن. قازىرگى گەوساياسي جاعدايدا بۇل ماسەلەنىڭ وزەكتىلىگى ءتىپتى ارتا ءتۇستى.
قازاقستان سالماقتى جانە دەربەس ەكونوميكالىق ساياسات جۇرگىزۋى كەرەك. قوعامدىق رەسۋرستار قولجەتىمدى بولۋى ءۇشىن اشىق اۋكتسيون قاعيداتتارىن باسشىلىققا الۋ قاجەت. بيزنەس وكىلدەرى بارلىق مىندەتتەمەلەرىن ادال ورىنداۋ ءۇشىن ءتيىمدى باقىلاۋ جۇيەسىن ورناتۋ كەرەك. مونوپوليستەرگە قارسى قوزعالعان ىستەر بويىنشا ساپالى جۇمىس اتقارىلۋعا ءتيىس. ول ءۇشىن قازىلاردىڭ بىلىكتى بولۋى اسا ماڭىزدى.
قازىر زاڭسىز شىعارىلعان اكتيۆتەردى مەملەكەتكە قايتارۋ جۇمىسى جاندانا ءتۇستى. قايتارىلعان اكتيۆتەر مەن م ۇلىكتەر قولدى بولىپ كەتپەۋى كەرەك. بارلىق قاراجات تولىعىمەن ەكونوميكانى دامىتۋعا جۇمسالۋى قاجەت. وسى ورايدا قارجىنى قايتارىپ, ەلىمىزدى وركەندەتۋگە اتسالىسقىسى كەلەتىن ازاماتتارعا مىنانى ايتقىم كەلەدى. جاڭا يندۋستريالىق جوبالارعا قارجى سالىڭىزدار. قازاقستاندا جاڭا وندىرىستەر اشىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرىڭىزدار. سوندا مۇنداي اكتيۆتەرگە جانە ونىڭ يەلەرىنە قاتىستى ەشقانداي ماسەلە تۋىندامايدى. تاعى دا قايتالاپ ايتامىن. ءبىز ادال ءارى اشىق جۇمىس ىستەيتىن بيزنەس وكىلدەرىنە بارلىق جاعدايدى جاسايمىز.
ۆ تسەلوم, پراۆيتەلستۆۋ ي اكيمام سلەدۋەت زناچيتەلنو اكتيۆيزيروۆات رابوتۋ پو پريۆلەچەنيۋ ينۆەستيتسي. يا وب ەتوم ۋجە سكازال, نو, س ۋچەتوم يسكليۋچيتەلنوي ۆاجنوستي, پوۆتوريۋ. دا, ۆ پروشلوم گودۋ بىل پريۆلەچەن رەكوردنىي زا پوسلەدنيە 10 لەت وبەم پريامىح ينوستراننىح ينۆەستيتسي – 28 ميللياردوۆ دوللاروۆ. ودناكو نايبولشي وبەم ۆلوجەني, بولەە 43% وت وبششەي سۋممى, تراديتسيوننو شەل ۆ گورنودوبىۆايۋششي سەكتور, توگدا كاك ينۆەستيتسي ۆ وبراباتىۆايۋششۋيۋ پرومىشلەننوست سوستاۆيلي ۆسەگو پياتۋيۋ چاست. پوەتومۋ نام نۋجنا گيبكايا, اداپتيروۆاننايا ك ناشيم پوترەبنوستيام ي رەاليام نالوگوۆايا پوليتيكا, ۆىسوكايا موبيلنوست ي فينانسوۆايا چيستوپلوتنوست ۆسەح گوسۋدارستۆەننىح سلۋجاششيح.
نەوبحوديمو ۆىسترويت ەففەكتيۆنۋيۋ سيستەمۋ پريۆلەچەنيا ي, ساموە گلاۆنوە, «پريزەملەنيا» ينۆەستيتسي. زارۋبەجنىم ينۆەستورام سلەدۋەت پرەدلاگات ۆكلادىۆات ۆ كونكرەتنىە پروەكتى, فورميروۆات گوتوۆىە پاكەتنىە رەشەنيا.
پراۆيتەلستۆو پرودۋكتيۆنو رابوتاەت س كرۋپنىمي زارۋبەجنىمي پارتنەرامي ۆ كونكرەتنىح وتراسلياح, نو نادو ناراششيۆات ۋسيليا.
نەوبحوديمو سوزدات ينتەراكتيۆنۋيۋ ينۆەستيتسيوننۋيۋ كارتۋ, زاپۋستيت تسيفروۆۋيۋ بازۋ داننىح ينۆەستوروۆ ي ينۆەستيتسيوننىح پروەكتوۆ كاجدوگو رەگيونا.
نەداۆنو يا نازناچيل زامەستيتەلەم پرەمەر-مينيسترا – مينيستروم ينوستراننىح دەل مۋراتا نۋرتلەۋ. ۋ نەگو زناچيتەلنىي وپىت رابوتى ۆ مەجدۋنارودنوي سفەرە. پو راسپرەدەلەنيۋ وبيازاننوستەي ون بۋدەت تاكجە زانيماتسيا پريۆلەچەنيەم ينۆەستيتسي. نادەيۋس, رەزۋلتاتى ۆ ەتوي وتراسلي بۋدۋت پولۋچەنى.
ك ەتوي رابوتە سلەدۋەت پريۆلەچ ي ناتسيونالنۋيۋ پالاتۋ «اتامەكەن».
سچيتايۋ نەوبحوديمىم زا كاجدىم زناچيمىم ينۆەستيتسيوننىم پروەكتوم زاكرەپيت سوپروۆوجدەنيە سو ستورونى سوترۋدنيكوۆ پروكۋراتۋرى. ەتو پوزۆوليت نالاديت سيستەمۋ كوللەكتيۆنوي وتۆەتستۆەننوستي ي وسۆوبوديت گوسسلۋجاششيح وت وپاسەني پرينيات نەپراۆيلنوە رەشەنيە.
تاكايا مەرا دولجنا پوۆىسيت ەففەكتيۆنوست رابوتى پو پريۆلەچەنيۋ ينۆەستيتسي ي پوسلۋجيت گارانتيەي بەزوپاسنوستي ينۆەستيتسي ينوستراننىح پرەدپرينيماتەلەي. پراكتيكا پروكۋرورسكوگو سوپروۆوجدەنيا ينۆەستيتسيوننىح پروەكتوۆ سۋششەستۆۋەت ۆ ميرە. ەتو نە نوۆايا پراكتيكا. مى ەە دولجنى يسپولزوۆات ۋ ناس ۆ كازاحستانە س ۋچەتوم ۆسەح پولوجيتەلنىح اسپەكتوۆ. پروكۋرورسكوە سوپروۆوجدەنيە نەوبحوديمو نە دليا توگو, چتوبى پرەپياتستۆوۆات رەاليزاتسي تەح يلي ينىح پروەكتوۆ, ا ناوبوروت, چتوبى پودسكازىۆات, كاك لۋچشە سدەلات, چتوبى توت يلي ينوي ينۆەستيتسيوننىي پروەكت پولۋچيل سۆوە رازۆيتيە.
سچيتايۋ, چتو ۆسە ەتو بۋدەت سپوسوبستۆوۆات ۋلۋچشەنيۋ ينۆەستيتسيوننوگو كليماتا ۆ ناشەي سترانە. ا ۋلۋچشەنيە ينۆەستيتسيوننوگو كليماتا ۆ كازاحستانە – زاداچا ستراتەگيچەسكوگو پوريادكا.
پياتوە. پرەدستويت كاردينالنو پەرەسترويت رابوتۋ پو دالنەيشەمۋ رازۆيتيۋ ينفراسترۋكتۋرى, ۆ پەرۆۋيۋ وچەرەد كوممۋنالنوي.
نەدوۆولستۆو گراجدان ەتوي زيموي ۆىزۆالا نەۋدوۆلەتۆوريتەلنايا, پو سۋتي, پروۆالنايا رابوتا پو وبەسپەچەنيۋ تەپلوم.
بولەە پولوۆينى تەتس ناحودياتسيا ۆ زونە ريسكا, ۋروۆەن يزنوسا ۆ نەكوتورىح گوروداح پرەۆىسيل 80%. سرەدني يزنوس تەپلوۆىح سەتەي پو سترانە سوستاۆيل وكولو 54%. ا ۆ 80 گوروداح س تسەنتراليزوۆاننىم تەپلوسنابجەنيەم ەتوت پوكازاتەل – وت 75 دو 92%.
ۆ تسەلياح مودەرنيزاتسي كوممۋنالنوي سفەرى يا پورۋچال وبەسپەچيت پەرەحود نا نوۆۋيۋ تاريفنۋيۋ پوليتيكۋ «تاريف ۆ وبمەن نا ينۆەستيتسي». ۆ تەكۋششەي سيتۋاتسي پراۆيتەلستۆۋ پريدەتسيا رەشيت «زاكونسەرۆيروۆاننىە» گودامي پروبلەمى, نو درۋگوگو پۋتي نەت.
مى نە ودني ۆ داننوم رەگيونە, ۋ ۆسەح تسەنى نا توپليۆو ۆىشە, چەم ۋ ناس. ۆ نەكوتورىح ستراناح, ۆ ناشەم بليجايشەم وكرۋجەني, تسەنا نا توپليۆو پوچتي ۆ دۆا رازا ۆىشە, چەم ۋ ناس. سلەدوۆاتەلنو, ۆسە سۋبسيدي گوسۋدارستۆا ۋحوديات ۆ ەكونوميكۋ درۋگيح ستران.
مى ليبو پوستەپەننو پوۆىسيم تاريفى ي پريبليزيم يح ك رىنكۋ, ليبو وستانەمسيا ۆوۆسە بەز ينفراسترۋكتۋرى ۆو ۆسەح گوروداح ي سەلاح.
ناپريمەر, ۆ پروشلوم گودۋ پەرەكرەستنوە سۋبسيديروۆانيە تسەن ي تاريفوۆ تولكو زا سچەت فوندا «سامرۋك-كازىنا» پرەۆىسيلو 1 تريلليون تەنگە. ەتو وچەۆيدنوە يسكاجەنيە پرينتسيپوۆ رىنوچنوي ەكونوميكي.
ۆمەستە س تەم پەرەحود وت پەرەكرەستنوگو سۋبسيديروۆانيا تسەن ي تاريفوۆ دولجەن بىت وسۋششەستۆلەن پلاۆنو. نۋجنو, پرەجدە ۆسەگو, ۋچيتىۆات ۋروۆەن دوحودوۆ كونكرەتنىح گرۋپپ پوترەبيتەلەي.
زدەس زابەگات ۆپەرەد ني ۆ كوەم سلۋچاە نەلزيا. شاپكوزاكيداتەلستۆو توجە دولجنو پولنوستيۋ وتسۋتستۆوۆات. نۋجنو پروۆوديت پوليتيكۋ پلاۆنو, گيبكو, سپوكوينو, نو يدتي ۆپەرەد. درۋگوگو پۋتي نەت. سيدەت نا مەستە س سۋششەستۆۋيۋششيمي تاريفامي ۋجە نەۆوزموجنو.
تاعى ءبىر ماسەلەنى ارنايى ەسكەرتكىم كەلەدى. ءتاريفتى وسىرۋدەن تۇسكەن قوسىمشا قارجى تەك قانا كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋعا جۇمسالۋى كەرەك. سونداي-اق جاڭا قۋات كوزدەرىن ىسكە قوسۋعا جانە جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسىن كوتەرۋگە باعىتتالۋى قاجەت. مونوپوليستەردىڭ مىندەتتەرى مۇقيات ناقتىلانىپ, تولىعىمەن ورىندالۋعا ءتيىس. سوندىقتان ۇكىمەتكە قارجىنىڭ جۇمسالۋىن باقىلايتىن قاتاڭ امال-تاسىلدەر ەنگىزۋدى تاپسىرامىن. وعان تسيفرلىق باقىلاۋ جۇيەسىن دە ەنگىزۋ كەرەك. جۇرت كوممۋنالدىق قىزمەت ءۇشىن تولەگەن اقشاسى قايدا كەتىپ جاتقانىن
كورىپ وتىرۋعا ءتيىس. قازىرگى زامانعى اقپاراتتىق تەحنولوگيا بۇعان تولىق مۇمكىندىك بەرەدى.
جانار-جاعارمايدىڭ باعاسىن كوتەرۋ ماسەلەسىنە دە ءدال وسىلاي قاراعان ءجون. تۇسكەن قارجىنى دەلدالدار, ياعني الىپساتارلار يەمدەنىپ كەتپەۋى قاجەت. ونى جاڭا مۇناي-گاز جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا جانە مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىن جاڭعىرتۋعا جۇمساۋ كەرەك.
پوەتومۋ پراۆيتەلستۆو دولجنو پرينيات دوپولنيتەلنىە مەرى پو پوۆىشەنيۋ نالوگوۆوي وتداچي دليا گوسۋدارستۆا پري پەرەسموترە تسەن نا نەفتەپرودۋكتى.
ۆ تسەلوم, پو تاريفنوي پوليتيكە پورۋچايۋ پراۆيتەلستۆۋ پرورابوتات ۆوپروس ۆۆەدەنيا «سوتسيالنىح نورم پوترەبلەنيا» رەگۋليرۋەمىح توۆاروۆ ي ۋسلۋگ. ۆ كونتسە كونتسوۆ, ەتو مەجدۋنارودنايا پراكتيكا.
«سۋدىڭ دا سۇراۋى بار». ونى نەعۇرلىم كوپ تۇتىنساڭ, سوعۇرلىم كوپ اقشا تولەيسىڭ. بۇل – جۇرتتى ۇنەمشىل بولۋعا ۇيرەتەتىن ادىلەتتى جانە قاراپايىم ۇستانىم. دامىعان ەلدەردىڭ تۇرعىندارى ءار نارسەنىڭ قادىرىن بىلەدى. ۇنەمشىلدىك ولاردىڭ ءومىر سالتىنا اينالعان. ءتىپتى سۋ مەن جىلۋدى ىسىراپ ەتپەۋدى بالالارعا جاستايىنان ۇيرەتەدى. ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز دا وسىنداي ۇنەمشىل بولۋى كەرەك. اسىرەسە, سۋدى ۇنەمدەپ تۇتىنۋىمىز كەرەك. مەن سۋ تاپشىلىعىنىڭ ارتىپ جاتقانىن ۇدايى ايتىپ ءجۇرمىن. ساراپشىلاردىڭ پايىمداۋىنشا, 2040 جىلعا قاراي سۋعا دەگەن سۇرانىس 50 پايىزعا ارتادى. قازاقستان 2050 جىلعا قاراي «سۋعا وتە مۇقتاج» ەلدەردىڭ ساناتىنا كىرۋى مۇمكىن.
مى مەدلەننو, نو ۆەرنو پريبليجاەمسيا ك كاتەگوري ۆودودەفيتسيتنىح ستران.
قازىر ەلىمىزدە 600 مىڭنان استام ادام تازا اۋىزسۋعا ءزارۋ. بۇل – اۋىلداعى اعايىن عانا ەمەس, قالا حالقى ءۇشىن دە وتە وزەكتى ماسەلە. ءىرى شاھارلاردىڭ ينفراقۇرىلىمى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلە جاتقان سۇرانىسقا جاۋاپ بەرە الماي وتىر. ءتىپتى استانانىڭ وزىندە سۋ تاپشىلىعى قاتتى سەزىلە باستادى. باستى سەبەپتىڭ ءبىرى – قۇرىلىستىڭ كوبەيۋى. ۇنەمشىل بولماساق, تازا سۋ بەرەتىن جاڭا نىسانداردى ىسكە قوسقانمەن, تاپشىلىقتى جويا المايمىز.
دليا ناس ەتو وچەن اكتۋالنو. تاك, كازاحستانۋ ترەبۋەتسيا ۆ 3 رازا بولشە ۆودى نا دوللار پرويزۆوديموگو ۆۆپ, چەم روسسي يلي سشا, ي ۆ 6 راز بولشە, چەم زاسۋشليۆوي اۆسترالي.
اناليز رابوتى پرەدپرياتي, وتۆەتستۆەننىح زا تسەنتراليزوۆاننوە ۋپراۆلەنيە ۆودوحوزيايستۆەننىمي وبەكتامي, پوكازال يح نيزكۋيۋ ەففەكتيۆنوست. درۋگيمي سلوۆامي, ۆودۋ مى نە ەكونوميم.
زايمى وت مەجدۋنارودنىح فينانسوۆىح ورگانيزاتسي نا رەكونسترۋكتسيۋ ۆودوحوزيايستۆەننىح ي گيدرومەليوراتيۆنىح سيستەم, دولجنىم وبرازوم نە وسۆايۆايۋتسيا. وسترو ستويت كادروۆىي ۆوپروس. پراۆيتەلستۆو وپرەدەليلو بازوۆىي ۆۋز دليا پودگوتوۆكي سپەتسياليستوۆ ۆودنوي وتراسلي.
تەپەر نەوبحوديمو پەرەزاگرۋزيت سامۋ سيستەمۋ ۋپراۆلەنيا. «كازۆودحوز» سلەدۋەت پەرەفورماتيروۆات ۆ فينانسوۆو ستابيلنۋيۋ ورگانيزاتسيۋ. ونا ۆوزمەت نا سەبيا ليديرۋيۋششۋيۋ رول ۆ ترانسفورماتسي ۆودنوي وتراسلي. تاك دولجنو بىت.
قازىر 500-دەن استام گيدروتەحنيكالىق نىسان ابدەن توزىپ تۇر. ءتىپتى ونىڭ 200-ىندە توتەنشە جاعداي تۋىنداۋ قاۋپى بار. كەزىندە كەيبىر سۋ قويمالارى بۇزىلىپ, قايعىلى وقيعا بولعانىن بىلەسىزدەر. وسىنداي ءجايتتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن گيدروقۇرىلىمدار جان-جاقتى تەكسەرىلۋگە ءتيىس. اپاتتىق جاعدايدا تۇرعان جانە قاراۋسىز قالعان نىسانداردى باقىلاۋعا الۋ كەرەك. قاۋىپ-قاتەرلەر كارتاسىن جاساۋ قاجەت. توتەنشە جاعدايعا اكەپ سوقتىرۋى مۇمكىن قاتەرلەردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ناقتى شارالاردى قولعا العان ءجون. سونداي-اق سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋدىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق-ساراپتامالىق جۇيەسىن جاساۋ كەرەك.
ەششە ودنا پروبلەما – ەتو بلاگوۋسترويستۆو گورودوۆ. داننىم ۆوپروسوم دولجنى زانيماتسيا اكيمى ۆسەح ۋروۆنەي.
يزۆەستنو, چتو ناريادۋ س سوتسيالنو-ەكونوميچەسكيمي فاكتورامي ۋروۆەن رازۆيتيا رەگيونوۆ وپرەدەلياەتسيا ۆنەشني وبليكوم زداني, يح سووتۆەتستۆيەم سانيتارنىم نورمام, وزەلەنەنيەم تەرريتوري, سوستويانيەم وبششەستۆەننوگو پروسترانستۆا, ناليچيەم دەتسكيح سپورتيۆنىح پلوششادوك ي پروچەە. ەست لي ۋ ناس ۆسە ەتو؟ دۋمايۋ, چتو نەت.
ۆ وبششەستۆە تاكجە اكتيۆنو وبسۋجداەتسيا ۆوپروس ەففەكتيۆنوگو ۋپراۆلەنيا جيلىم فوندوم. رەفورما, ناپراۆلەننايا نا ۆنەدرەنيە ينستيتۋتا وسي, نە دوۆەدەنا دو كونتسا. ناريادۋ س وسي پو-پرەجنەمۋ فۋنكتسيونيرۋيۋت كسك.
ۆووبششە, مى س ەتوي رەفورموي وسي سيلنو وشيبليس. نو سەيچاس اكيمى ۆمەستە س پراۆيتەلستۆوم دولجنى نايتي ۆىحود يز ەتوي سيتۋاتسي, پوتومۋ چتو پولوجەنيە دوستاتوچنو سەرەزنوە.
ۆ تاكيح ۋسلوۆياح گلاۆنايا زاداچا – وبەسپەچيت ليۋدەي كاچەستۆەننىمي ي پروزراچنىمي ۋسلۋگامي – نە ۆىپولنياەتسيا. ۆ تو جە ۆرەميا داننايا رەفورما پرەدپولاگالا سوزدانيە پەرۆوي ستۋپەني ۆ سيستەمە مەستنوگو ساموۋپراۆلەنيا. پوەتومۋ وستاۆليات بەز دولجنوگو ۆنيمانيا ەتۋ زاداچۋ نەلزيا.
يا نادەيۋس نا پوددەرجكۋ ي اكتيۆنوە ۋچاستيە دەپۋتاتوۆ ۆسەح ۋروۆنەي, بۋد تو ماسليحاتى, ماجيليس, سەنات. زدەس پريسۋتستۆۋەت البەرت راۋ. ۆى زانيماليس ەتيم ۆوپروسوم. منە كاجەتسيا, نۋجنو بولەە سەرەزنو پودويتي ك رەشەنيۋ ەتوي زاداچي.
ۆ تسەلوم, ترەبۋەتسيا ۆىۆەرەننايا ينفراسترۋكتۋرنايا پوليتيكا.
كاك يا ۋجە سكازال ۆ نەداۆنەم ۆىستۋپلەني ۆ پارلامەنتە, نام نۋجەن ناتسيونالنىي ينفراسترۋكتۋرنىي پلان دو 2029 گودا, وريەنتيروۆاننىي نا كونكرەتنىە رەزۋلتاتى, پودكرەپلەننىي فينانسيروۆانيەم س دوستيجيمىمي سروكامي يسپولنەنيا.
ەششە ودين ۆوپروس. كونەچنو, موجەت ەتوت ۆوپروس نە پرەزيدەنتسكوگو ۋروۆنيا, نو يا دولجەن و نەم سكازات. كو منە پوستوياننو وبراششايۋتسيا يز ۆسەح وبلاستەي س جالوبامي و برودياچيح سوباكاح, كوتورىمي نيكتو يز پرەدستاۆيتەلەي ۆلاستي نا مەستاح نە زانيماەتسيا, سسىلاياس نا سووتۆەتستۆۋيۋششي زاكون. نو, يديا پو تاكومۋ پۋتي, مى موجەم پوتەريات كونترول ناد سيتۋاتسيەي. تو ي دەلو پوياۆليايۋتسيا سووبششەنيا, چتو سۆورا برودياچيح سوباك ناپالا نا ليۋدەي ي دەتەي.
دا, مى دولجنى بەرەجنو وتنوسيتسيا ك جيۆوتنىم, نو نە پوزۆوليات يح اگرەسسيۋ ك ليۋديام, وسوبەننو ۆ وتنوشەني دەتەي. مەجدۋ تەم كوليچەستۆو جەرتۆ ناپادەنيا برودياچيح سوباك ۋۆەليچيۆاەتسيا. ەتو نەدوپۋستيمو. يا پروشۋ ۆاس ۆسەح پرينيمات مەرى.
التىنشى. ۇلتتىڭ دەنى ساۋ جانە ساۋاتتى بولۋى – وتە ماڭىزدى ماسەلە. وسىنى ەسكەرمەسەك, ەكونوميكانى رەفورمالاۋ بوس اۋرەشىلىك بولادى. بۇل – مەملەكەتتىڭ مىندەتى. ەڭ الدىمەن, ادامدارعا ساپالى مەديتسينا قولجەتىمدى بولۋى قاجەت. دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە شەشىمىن تاپپاعان ماسەلە وتە كوپ. مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسى وسى سالانى دامىتۋعا تىڭ سەرپىن بەرەدى دەپ ۇمىتتەنەمىز. الايدا بۇل جۇيەدەگى قارجى اينالىمىنا باقىلاۋ جاسالمايدى.
نيزكي ۋروۆەن ينفورماتيزاتسي پريۆەل ك سۋششەستۆەننومۋ پوۆىشەنيۋ ناگرۋزكي نا مەدپەرسونال. دەياتەلنوست رەگيونالنىح كوميسسي فوندا مەدستراحوۆانيا نە پروزراچنا, چتو پريۆوديت ك روستۋ راسحودوۆ نا زدراۆووحرانەنيە.
نا فونە بەسكونترولنوگو پوترەبلەنيا مەدپوموششي چيسلو دوروگوستوياششيح دياگنوستيچەسكيح ۋسلۋگ ۋۆەليچيلوس ۆ 11 راز. ستاتسيونارى سترانى ۆ كونتسە پروشلوگو گودا يسپىتىۆالي وسترىي دەفيتسيت سرەدستۆ. ەتو وزناچاەت, چتو وتۆلەكايۋتسيا سرەدستۆا وت دەيستۆيتەلنو ۆاجنىح ناپراۆلەني. پراۆيتەلستۆۋ سوۆمەستنو س اكيمامي رەگيونوۆ سلەدۋەت پروۆەستي رەۆيزيۋ دەياتەلنوستي رەگيونالنىح فيليالوۆ فوندا مەديتسينسكوگو ستراحوۆانيا.
كوررۋپتسيوننىە ريسكي سوحرانيايۋتسيا ي ۆ ۆوپروساح لەكارستۆەننوگو وبەسپەچەنيا. ەتومۋ سپوسوبستۆۋەت نەەففەكتيۆنايا سيستەما پلانيروۆانيا. دو سيح پور مەديتسينسكيە ورگانيزاتسي «ۆرۋچنۋيۋ» فورميرۋيۋت پوترەبنوست ۆ لەكارستۆەننىح سرەدستۆاح. نەرەدكي سلۋچاي زناچيتەلنوگو زاۆىشەنيا تسەن نا مەديتسينسكۋيۋ تەحنيكۋ. ۆسە ەششە نە رەشەن ۆوپروس زاپۋسكا ينتەگراتسيوننوي پلاتفورمى زدراۆووحرانەنيا. رابوتا ۆەدەتسيا ي پلانى ۋ پراۆيتەلستۆا بولشيە, نو ۆاجنا ەففەكتيۆنايا ي وپەراتيۆنايا رەاليزاتسيا.
قازىرگى زاماندا دامۋدىڭ باستى كىلتى – ءبىلىم. ءبىز زامان تالابىنا بارىنشا بەيىم, سونداي-اق جارقىن بولاشاقتى ءوز قولىمەن قالايتىن جاسامپاز ۇرپاق تاربيەلەۋىمىز كەرەك. PISA حالىقارالىق زەرتتەۋىنە قاراساق, ەلىمىز سوڭعى 10 جىلدا ورتا ءبىلىم ساپاسى بويىنشا 80 ەلدىڭ ىشىندە ەلۋىنشى-الپىسىنشى ورىننان كوتەرىلگەن جوق. دەمەك, جاعدايىمىز ءماز ەمەس.
باستى تۇيتكىلدىڭ ءبىرى – بالالاردىڭ ءبىلىمىن بىرجاقتى باعالاۋ. ەلىمىزدە ءبىلىمنىڭ ساپاسىنا ەمەس, كورسەتكىشتىڭ جوعارى بولۋىنا باسا ءمان بەرىلەدى. وقۋشىلاردىڭ بىرىڭعاي ۇلتتىق تەستىلەۋدەن العان باعاسى مەن مەكتەپتەگى باعاسى ەكى ءتۇرلى. ايىرماشىلىق 30 پايىز نەمەسە ودان دا كوپ بولۋى مۇمكىن. سونداي-اق وسىنداي الشاقتىق حالىقارالىق جانە ۇلتتىق باعالاۋ كەزىندە بايقالادى. اشىعىن ايتساق, مۇنىڭ ءبارى جاپپاي بەلەڭ العان كوزبوياۋشىلىقتىڭ كەسىرىنەن بولىپ وتىر. ءوزىڭدى ءوزىڭ الداۋ جارعا جىعادى.
نادو پرودۋمات كاك وبەكتيۆنو وتسەنيۆات پولۋچەننىە زنانيا ۆ شكولە. ۆ تو جە ۆرەميا نەت سمىسلا سوزداۆات نوۆىە ۆەدومستۆا يلي تسەنترى تەستيروۆانيا, سەرتيفيكاتسي ي پروچەە. چەرەز ەتو مى پروحوديلي. ەتو توجە يستوچنيك كوررۋپتسيوننىح ريسكوۆ. پوەتومۋ پراۆيتەلستۆو دولجنو دات سۆوي رەكومەنداتسي نا ەتوت سچەت.
جالپى, جاس ۇرپاق ءبىلىمدى بولماسا, ەلدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى جايلى ءسوز قوزعاۋدىڭ ءوزى ارتىق. بۇگىنگى ءبىلىمدى جاستار ەرتەڭ قازاقستاندى العا جەتەلەيتىن ماماندارعا, كاسىپكەرلەرگە, باسشىلارعا اينالادى. سوندىقتان مەن ءبىلىم ماسەلەسىنە ەرەكشە ءمان بەرەمىن.
تاعى ءبىر نازار اۋداراتىن ماسەلە – جاس ۇرپاقتىڭ قاۋىپسىزدىگى. بالالارعا قاتىستى جانتۇرشىگەرلىك قىلمىستار جيىلەپ كەتتى. مۇنداي وقيعالار مەكتەپتە, كوشەدە, ءتىپتى, ۇيدە بولىپ جاتىر. سوراقى جاعدايلار وقۋشىلاردىڭ وزىنە قول جۇمساۋىنا سەبەپكەر بولىپ وتىر. ءتىپتى اتا-انالاردىڭ وزدەرى بالاسىنا قورلىق كورسەتىپ, ونىڭ ارتى قايعىلى جاعدايعا ۇلاسىپ جاتادى.
وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ جۇمىسى ءالسىز. جاۋاپتى مەكەمەلەر مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتى ويداعىداي ناتيجە بەرگەن جوق. تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ ساياساتىن قايتا قاراۋىمىز كەرەك. ايەلدەر مەن بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ شارالارىن زاڭمەن كۇشەيتۋ كەرەك. وتباسى قۇندىلىقتارىن دارىپتەۋ ىسىنە ەرەكشە كوڭىل بولگەن ءجون. تاعى دا ەسكەرتەمىن, ءبىز قوعامداعى, كوشەدەگى, ءتىپتى ءار ۇيدەگى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتپەسەك, دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسىلۋىمىز قيىن بولادى. ازاماتتارىمىز ەركىن ءجۇرىپ-تۇراتىن قاۋىپسىز قوعام قۇرۋىمىز قاجەت.
دالەە. ۆ رامكاح ەففەكتيۆنوگو رازۆيتيا چەلوۆەچەسكوگو كاپيتالا گوسۋدارستۆەننايا سوتسيالنايا پوددەرجكا دولجنا ستات توچەچنوي ي ادرەسنوي.
تەكۋششي وبەم سوتسيالنىح گارانتي̆ دولجەن نە سوكراششاتسيا, ا پەرەراسپرەدەلياتسيا ۆ پولزۋ دەيستۆيتەلنو نۋجدايۋششيحسيا ۆ نيح گراجدان. گوسۋدارستۆو بۋدەت پوموگات تەم, كتو بەز ەتوگو نە موجەت وبويتيس.
وسنوۆوي ۆسەگو دولجنا ستات ۋپرەجدايۋششايا سوتسيالنايا پوليتيكا, ناپراۆلەننايا ۆ بولشەي مەرە نە نا ۆىپلاتۋ پوددەرجيۆايۋششيح پوسوبي, ا نا سوزدانيە پرودۋكتيۆنىح رابوچيح مەست.
ەتو پوزۆوليت وبەسپەچيت رەاليزاتسيۋ پرينتسيپا «ۆسەوبششەي زانياتوستي».
قازىر ەڭبەك نارىعىندا جاستاردىڭ ۇلەسى ارتىپ كەلەدى. ۇكىمەتكە جانە اكىمدەرگە 2030 جىلعا قاراي 3 ميلليون 300 مىڭ ادامدى جۇمىسقا تۇرعىزۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىلدى. ونىڭ 2,2 ميلليونى جاستار بولۋعا ءتيىس. جاڭا جۇمىس ورىندارى ۋاقىتشا ەمەس, تۇراقتى بولعانى ءجون.
ەلىمىزدە ايماقتاردىڭ جۇمىسپەن قامتۋ كارتالارى بەكىتىلگەن. سوعان سايكەس جىل سايىن شامامەن 950 مىڭ ادامعا جۇمىس تاۋىپ بەرۋ كوزدەلگەن. ول ءۇشىن بيۋدجەتتەن 130 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. وسى قارجىنىڭ ارقاسىندا, ياعني سۋبسيديا ارقىلى 150 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاسادى. ونىڭ ءبارى – جاستار جانە الەۋمەتتىك تۇرعىدان وسال ساناتتاعى ازاماتتار.
جاستاردىڭ كاسىپكەرلىك باستاماسىنا قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن 40 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. قاراجات ايماقتارعا بەرىلدى. قازىر بيزنەس سالاسىنداعى ۇزدىك يدەيالاردى تاڭداپ الۋ ءۇشىن كونكۋرستار باستالدى. حالىقتى, جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ – ۇكىمەت ءۇشىن اسا ماڭىزدى مىندەت. اكىمدەر بۇل جۇمىستىڭ ناتيجەلەرىن تۇراقتى تۇردە بايانداپ تۇرۋى كەرەك.
سەدموە. نا وسوبوم كونترولە نۋجنو دەرجات ۆوپروسى پوۆىشەنيا دوحودوۆ ي كاچەستۆا جيزني ۆ سەلسكيح رەگيوناح.
پراۆيتەلستۆوم رازرابوتانا كونتسەپتسيا رازۆيتيا سەلسكيح تەرريتوري نا 2023-2027 گودى.
اكيمى دولجنى پرينيات مەرى دليا ەە ەففەكتيۆنوي رەاليزاتسي.
چتوبى سوزدات بلاگوپرياتنىي ينۆەستيتسيوننىي كليمات ي «توچكي روستا» نا ۋروۆنە كاجدوگو رايونا, مونوگورودا ي گورودا, نۋجنو وپرەدەليت يح كونكۋرەنتنىە پرەيمۋششەستۆا ي ۆىبرات وتراسلەۆىە پريوريتەتى.
دليا پوۆىشەنيا دوحودوۆ سەلچان دولجنى بىت سوزدانى ۋسلوۆيا دليا سەلحوزكووپەراتسي س ۋچەتوم ۋسپەشنوگو وپىتا وتدەلنىح رەگيونوۆ.
ۆاجنو دوۆوديت دو سامىح وتدالەننىح سەلسكيح وكرۋگوۆ ينفورماتسيۋ وب ينسترۋمەنتاح گوسپوددەرجكي, تاكيح كاك ميكروكرەديتوۆانيە ي گارانتيروۆانيە ليچنىح پودسوبنىح حوزيايستۆ, ستيمۋليروۆانيە سەرۆيسنو-سبىتوۆىح كووپەراتيۆوۆ.
الەۋمەتتىك, ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جانە جولداردى جوندەۋ ارقىلى اۋىلدىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋ – اكىمدەردىڭ باستى مىندەتى. اۋىل تۇرعىندارى تازا سۋمەن جانە تۇراقتى ەلەكتر قۋاتىمەن تولىق قامتاماسىز ەتىلۋگە ءتيىس. سونداي-اق ءموبيلدى بايلانىس جانە ينتەرنەت قولجەتىمدى بولۋى كەرەك. ەلگە قاپتاعان ستاتيستيكا ەمەس, ناقتى ناتيجە, جىلدام ينتەرنەت, ساپالى بايلانىس كەرەك.
ۆوسموە. ەففەكتيۆنوە رەشەنيە ۆسەح ۆىشەۋكازاننىح ۆوپروسوۆ نەۆوزموجنو بەز كاردينالنوگو سوۆەرشەنستۆوۆانيا گوسۋدارستۆەننوگو ۋپراۆلەنيا.
ۆ ناستوياششەە ۆرەميا ناچاتا پوەتاپنايا دەتسەنتراليزاتسيا پولنوموچي گوسۋدارستۆەننىح ورگانوۆ. وكولو 500 فۋنكتسي پراۆيتەلستۆا پەرەدانو مينيستەرستۆام.
مى پريستۋپيلي كو ۆتورومۋ ەتاپۋ ادمينيستراتيۆنوي رەفورمى, كوتورىي پرەدۋسماتريۆاەت پەرەداچۋ فۋنكتسي وت مينيستەرستۆ ۆ اكيماتى. نەوبحوديمو, چتوبى رەشەنيا پرينيماليس نا مەستاح, بليجە ك ليۋديام ي يح زاپروسام.
نو دەتسەنتراليزاتسيا نە دولجنا ستات پروستو پەرەكلادىۆانيەم وتۆەتستۆەننوستي نا اكيماتى. پەرەداۆات فۋنكتسي تسەلەسووبرازنو س ودنوۆرەمەننىم نادەلەنيەم مەستنىح ۆلاستەي نەوبحوديمىمي كادروۆىمي ي فينانسوۆىمي رەسۋرسامي. س راسشيرەنيەم پولنوموچي نەوبحوديمو سورازمەرنو پوۆىسيت پەرسونالنۋيۋ وتۆەتستۆەننوست پوليتيچەسكيح سلۋجاششيح زا رازۆيتيە كۋريرۋەمىح وتراسلەي ي پرينيماەمىە يمي رەشەنيا.
ۆ كونتسە پروشلوگو گودا يا پورۋچال پروۆەستي اناليز كاچەستۆەننوگو سوستاۆا ۆيتسە-مينيستروۆ. وپرەدەلەننايا رابوتا پروۆەدەنا, كاجدومۋ دولجنوستنومۋ ليتسۋ دانا وتسەنكا ۆ سووتۆەتستۆي س ەگو ليچنىمي ي پروفەسسيونالنىمي كومپەتەنتسيامي. ۆ ناستوياششەە ۆرەميا انالوگيچنىي اناليز وسۋششەستۆلياەتسيا ۆ وتنوشەني زامەستيتەلەي اكيموۆ وبلاستەي.
پراۆيتەلستۆو ي ادمينيستراتسيا دولجنى ۋچيتىۆات رەزۋلتاتى وتسەنكي پري پرينياتي كادروۆىح رەشەني: كاك پري پرودۆيجەني, تاك ي پري وسۆوبوجدەني وت زانيماەمىح دولجنوستەي.
نەوبحوديمو ۋسيليت پوتەنتسيال مەستنوگو ساموۋپراۆلەنيا. ۆ داننوم كونتەكستە وچەن منوگوە بۋدەت زاۆيسەت وت كاچەستۆا رابوتى ۆنوۆ يزبراننىح ماسليحاتوۆ.
ۆ تسەلوم, مەستنوە ساموۋپراۆلەنيە يگراەت وگرومنۋيۋ رول ۆ ۋپراۆلەني ناشيم گوسۋدارستۆوم. پوەتومۋ پروشۋ وبراتيت ساموە سەرەزنوە ۆنيمانيە.
سوگلاسنو پوسلەدنيم سوتسيولوگيچەسكيم وپروسام, نا سەگودنيا دوۆەريە گراجدان ك ماسليحاتام نەۆەليكو – ۆسەگو 53%.
وبراششايۋس ك پريسۋتستۆۋيۋششيم زدەس پرەدسەداتەليام ماسليحاتوۆ. ۆاشا پەرۆووچەرەدنايا زاداچا – وتستايۆات ينتەرەسى مەستنىح جيتەلەي, پري ەتوم نە سكاتىۆاتسيا نا رەلسى لەگكوۆەسنوگو پوپۋليزما. دەپۋتاتى دولجنى پەرەيتي ك ەجەدنەۆنوي كروپوتليۆوي رابوتە ناد اكتۋالنىمي پروبلەمامي ەلەكتوراتا, پروياۆليات پري ەتوم پروفەسسيوناليزم ي وتۆەتستۆەننوست. ۆزايمودەيستۆيە س اكيماتامي سلەدۋەت ۆەستي ۆ كونسترۋكتيۆنوم رۋسلە, وبەسپەچيۆايا پروزراچنوست پرينيماەمىح يسپولنيتەلنىمي ورگانامي رەشەني.
بۇل – پارلامەنت پەن ۇكىمەتتىڭ ءوزارا بىرلەسكەن جۇمىسىنا دا قاتىستى ماسەلە. پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ وي-پىكىرى اتقارۋشى بيلىكتى بەتالدى سىننىڭ استىنا الۋدى عانا كوزدەمەۋگە ءتيىس. ۇكىمەتتىڭ دە, پارلامەنتتىڭ دە ماقساتى – ءبىر. بۇل – حالىقتىڭ قامى جانە ەلدىڭ مۇددەسى.
قازىرگى كۇردەلى گەوساياسي جاعدايدا بىزگە, ەڭ الدىمەن, مىزعىماس بىرلىك قاجەت. سوندىقتان ازاماتتارىمىز پارلامەنتتىڭ جاڭا قۇرامىنا ەرەكشە ءۇمىت ارتىپ وتىر. ال ۇكىمەت پارلامەنتكە ءوز جۇمىسى جونىندە ەسەپ بەرەدى. جەرگىلىكتى دەپۋتاتتار ايماقتاعى تەكسەرۋ كوميسسيالارىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋى كەرەك. بۇل كوميسسيالاردىڭ ءرولى ەداۋىر ارتىپ, جاۋاپكەرشىلىگى كۇشەيتىلەدى. الداعى ەكى جىلدا پيلوتتىق جوبا رەتىندە اۋدان جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالا اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ وتەدى. وسى ورايدا قاجەتتى نورماتيۆتىك بازانى جانە جول كارتاسىن ازىرلەۋ قاجەت. ۇكىمەت بۇل جۇمىستى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىمەن جانە وبلىس اكىمدەرىمەن بىرلەسىپ جۇرگىزەدى.
ءبىز قوعامدى دەموكراتيالاندىرۋ جانە بيلىك قۇزىرەتتەرىن تومەنگە بەرۋ ۇدەرىسىن جالعاستىرامىز. «جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانۋى بۇل باعىتتاعى تاعى ءبىر ماڭىزدى قادام بولماق. قازىر ءتيىستى زاڭ جوباسى ماجىلىستەتالقىلانىپ جاتقانىن بىلەسىزدەر.
اۋىل اكىمدەرى كۇن سايىن تۇرعىنداردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن تىڭداپ, ماسەلەلەرىن شەشەدى. سوندىقتان ولار ەلىمىزدە ايرىقشا ءرول اتقارادى. اۋىل اكىمدەرىنىڭ 64 پايىزى جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ تىكەلەي سايلاۋىمەن قىزمەتكە كەلدى. مۇنى, شىن مانىندە, زور جەتىستىك دەۋگە بولادى. تۇرعىنداردىڭ ماسەلەسىن جەدەل ءارى ءتيىمدى شەشۋ ءۇشىن ولارعا كوبىرەك مۇمكىندىك بەرىلىپ جاتىر. بۇل جۇمىس تا جالعاسىن تابادى. سونىمەن قاتار بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەردىڭ جۇمىسىن جىل سايىن باعالاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ كەرەك.
«حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» بولۋ ءۇشىن ازاماتتارمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋ ايرىقشا ماڭىزدى. ءاربىر ايماقتىڭ ءوز ەرەكشەلىگى جانە ء«السىز تۇستارى» بار. وكىنىشكە قاراي, اكىمدەر سونى بىلە تۇرا, الداعى قيىندىقتاردى ۋاقتىلى باعامداي المايدى. جاۋاپكەرشىلىكتى وزىنە الىپ, دەر كەزىندە شەشىم قابىلداۋدان قاشادى.
جاڭا جىلدان بەرى پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ قوعامدىق قابىلداۋىندا
811 ادام بولدى. سونىڭ 730-ىن كەستەدەن تىس, ياعني تابان استىندا جەدەل تۇردە قابىلداۋعا تۋرا كەلدى. ولاردىڭ اراسىندا بارلىق ايماقتىڭ تۇرعىندارى بار. پرەزيدەنتتىڭ اتىنا جازىلعان ارىز-شاعىمداردىڭ سانى ءۇش جىلدا ەكى ەسە ءوستى.
سەگودنيا ادمينيستراتسيەي سوۆمەستنو س پراۆيتەلستۆوم گوتوۆيتسيا ك زاپۋسكۋ ەدينىي تسەنتر پريەما گراجدان, كوتورىي پوزۆوليت زادات ستاندارت پرياموي كوممۋنيكاتسي پەرۆىح رۋكوۆوديتەلەي تسەنترالنىح گوسورگانوۆ س گراجدانامي.
اكيمى دولجنى ۆىسترويت انالوگيچنۋيۋ رابوتۋ نا مەستاح.
كاچەستۆو ۆسەي ۆەرتيكالي كوممۋنيكاتسي س ناسەلەنيەم دولجنو وبەسپەچيت پراۆيتەلستۆو. مەتودولوگيۋ ي كونترول ۆوزلاگايۋ نا ادمينيستراتسيۋ پرەزيدەنتا.
ەلىمىزدە زاڭ مەن ءتارتىپ قاتاڭ ساقتالۋى قاجەت. مەن بۇل تۋرالى ۇنەمى ايتىپ ءجۇرمىن. زاڭ ۇستەمدىگى بولماسا, تۇراقتىلىق تا بولمايدى. ال تۇراقتىلىق جوق جەردە ەشقانداي دامۋ دا بولمايدى. سوندىقتان ازاماتتارىمىز زاڭعا باعىنۋى كەرەك, ال قۇزىرلى ورگاندار زاڭ بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋعا ءتيىس. قوعامنىڭ قاۋىپسىزدىگىن جانە تۇراقتىلىعىن ساقتاۋ – مەملەكەتتىڭ باستى مىندەتى. وركەنيەتتى ەلدەردىڭ بارىندە سولاي. اكىمدەر – مەملەكەتتىڭ جەرگىلىكتى جەردەگى وكىلى. سوندىقتان بۇل جۇمىسقا باسا ءمان بەرۋ قاجەت.
قۇرمەتتى جيىنعا قاتىسۋشىلار!
مەن بۇگىن رەفورمالارىمىزدى جۇزەگە اسىرۋداعى بىرقاتار ولقىلىقتارعا, تۇيتكىلدەرگە توقتالدىم. نەگىزگى ماسەلە – جۇمىستىڭ ساپالى ورىندالماۋىندا. سول سەبەپتى ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزە الماي وتىرمىز. ونىڭ ءتۇرلى سەبەبى بار. كەيبىر مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر, باسشىلار ءوز جۇمىسىنا سەلقوس قارايدى, بەلسەندى ەمەس. وزىنە جاۋاپكەرشىلىك الۋدان تارتىنادى. بۇل, اسىرەسە, بيۋدجەت قارجىسىن يگەرۋ ىسىندە قاتتى بايقالادى. ولار جۇمىستى ساپالى ورىنداۋعا ەمەس, تاپسىرمانى دەر كەزىندە باقىلاۋدان الۋعا باسا ءمان بەرەدى. سونىڭ زاردابىن ءبارىمىز تارتىپ وتىرمىز.
جاريا ەتىلگەن كوپتەگەن رەفورما ءالى دە باياۋ ءجۇرىپ جاتىر. ونى مويىنداۋىمىز كەرەك. سوندىقتان ۇكىمەت ەسكى جۇمىس ءتاسىلىن تۇبىرىمەن جويۋ ءۇشىن ەرىك-جىگەر تانىتۋعا ءتيىس.
قازىر مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسىندە 163 قۇجات بار. ونىڭ ارقايسىسى ورتاشا العاندا 40 ءىس-شارانى قامتيدى. 2010 جىلدان بەرى سوزىلىپ كەلە جاتقان تاپسىرمالار بار. تاپسىرمالاردىڭ وزەكتىلىگىن قايتادان مۇقيات قاراۋ قاجەت. قاعازباستىلىق كەرەك ەمەس.
مەن سوڭعى كەزدەگى جاھاندىق ۇردىستەردى ەسكەرىپ, 2050 – ستراتەگياسىن جاڭارتۋدى تاپسىردىم. بۇل ۇزاق مەرزىمگە ارنالعان قۇجات بولۋعا ءتيىس. وندا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قوعامدىق-ساياسي دامۋ جولىنداعى نەگىزگى باسىمدىقتار ايقىندالۋى كەرەك. 2025 جىلعا دەيىنگى ۇلتتىق دامۋ جوسپارى وزەكتىلىگىن جوعالتتى دەپ ويلايمىن. سول سەبەپتى جاڭا قۇجات ازىرلەۋ قاجەت. وندا ەلىمىزدىڭ ورتا مەرزىمگە ارنالعان ماقسات-مىندەتتەرى ناقتى بەلگىلەنۋگە ءتيىس. بۇل قۇجات مەملەكەتىمىزدى دامىتۋعا قاتىستى بارلىق ماسەلەنى قامتۋى قاجەت. سايلاۋ الدىنداعى باعدارلامام دا ەسكەرىلۋى كەرەك. وعان ءماجىلىس سايلاۋىندا جەڭىسكە جەتكەن «امانات» پارتياسى باعدارلاماسىنىڭ نەگىزگى تۇستارىن قوسقان ءجون. باسقا پارتيالاردىڭ ورىندى ۇسىنىستارىنا دا باسا ءمان بەرگەن ابزال.
بىزگە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ تىڭ تاسىلدەرى قاجەت. سول ءۇشىن ءتيىستى ستراتەگيانى زامان تالابىنا ساي قايتا قاراۋ كەرەك. سىرتقى ساياسات تۇجىرىمداماسى دا جاڭارتىلۋعا ءتيىس. بۇل قۇجات مۇلدە باسقا گەوساياسي جاعدايدا قابىلدانعان. قازىر كوپ نارسە وزگەردى. ياعني, ىشكى قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋ, قورعانىس قابىلەتىن كۇشەيتۋ, قازاقستاننىڭ جانە بۇكىل ورتالىق ازيا ايماعىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرى باستى نازاردا بولۋى كەرەك.
قۇرمەتتى جيىنعا قاتىسۋشىلار!
قازىر – ەرەكشە تاريحي كەزەڭ. عىلىم مەن تەحنولوگيا عانا ەمەس, قوعامدىق قاتىناستار دا تۇبەگەيلى وزگەرىپ جاتىر. مەملەكەتتەردىڭ دامۋ باعدارى جانە باسىمدىقتارى باسقاشا سيپات الدى. مۇنداي كەزدە باتىل ءارى جىلدام ارەكەت جاساۋ قاجەت. ارقانى كەڭگە سالىپ وتىرۋعا ۋاقىت جوق. جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ورىنداۋ ءۇشىن دەرەۋ ىسكە كىرىسۋ كەرەك. تاپسىرمالار مۇلتىكسىز جانە ۋاقتىلى ورىندالۋعا ءتيىس. ايتپەسە, سالدارى اۋىر بولادى. رەفورمالاردىڭ ناتيجەسىن ءاربىر ازامات ناقتى سەزىنۋى قاجەت. الداعى جۇمىستىڭ باستى ولشەمى – وسى!
بارشاڭىزعا تابىس تىلەيمىن!
