سۋرەت «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارحيۆىنەن الىندى
الدىمەن «قاراعايلىداعى» الەۋمەتتىك تۇيتكىلدەر سەمەي قالاسى شىعىس قازاقستان وبلىسىنا قاراپ تۇرعان شاقتان, ياعني 2014 جىلى باستالعانىن ايتۋىمىز كەرەك. ال ەندى شاھار وتكەن جىلى اباي وبلىسىنىڭ ورتالىعى مارتەبەسىنە يە بولعاننان باستاپ بۇل اۋدانداعى شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان احۋال جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرىنە قالعان «مۇراعا» اينالىپ شىعا كەلدى. سونىمەن تۇرعىندار سوزىنە كەزەك بەرەيىك.
– ءبىز ءۇشىن باستى پروبلەما – مەكتەپتىڭ جوقتىعى. قالانىڭ جولامان, شىعىس كەنتى, تسەمپوسەلوك اۋداندارىنان وسىندا قونىس اۋدارىپ, جاڭا اۋدانعا كەلگەندىكتەن, جاقىن جىلداردا جاعدايىمىز جاقساراتىنىنا ەش كۇمانىمىز بولماعان. مۇندا مەنشىككە بەرۋ قۇقىعىنسىز, ياعني جالعا الۋ باسپاناسىنىڭ ارزان بولۋى سەبەپتى كوپبالالى وتباسىلار قۋانا-قۋانا كەلدىك. وبلىس, قالا باسشىلارىنىڭ قولىنان ءار جىلدارى سالتاناتتى تۇردە پاتەر كىلتتەرىن العاندا ءماز-مەيرام بولاتىنبىز. بىرتىندەپ بالالارىمىزدى بۇرىنعى وقيتىن مەكتەبىنە اپارىپ اكەلۋ ماشاقاتى باستالعاندا بارىپ, وزەكتى ماسەلەنىڭ جايىن ۇقتىق, – دەيدى قالا تۇرعىنى الفيا ماراتقىزى.
ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, «ونكولوگيالىق ورتالىق» ماڭىنداعى 29 مەكتەپتە وقيتىن ەكى بالاسىن مەكتەپكە دەيىنگى دايارلىق جانە 1-سىنىپقا اپارۋ ءۇشىن كۇن سايىن قينالادى ەكەن. «بۇل جاققا قالا ورتالىعىنان ارەڭ قاتىنايتىن اۆتوبۋسقا سىعىلىسا كىرىپ جەتكەنشە قاتتى قينالامىن. باسپانامدى «باقىتتى وتباسى» باعدارلاماسى بويىنشا 2020 جىلى العانىممەن, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالام بار. جالعىزباستى انامىن», دەيدى ول.
ال قىمبات بەيىسحانوۆا بالالاردىڭ ويىن الاڭى جوقتىعىنا كۇيىنەدى.
– وسىنداعى 25-ۇيدە تۇراتىن ءبىز بالالارىمىزدى ەسىك الدىنا شىعارعاندا ويىن الاڭىن ىزدەپ توڭىرەكتى شارلاپ كەتەمىز. ءوزىم ءتورت بالانىڭ اناسىمىن. بىزدەن باسقا 21, 26, 27-كوپقاباتتى ۇيلەردە تۇراتىن وتباسىلار دا بالالارىن قايدا اپاراتىنىن بىلمەي داعدارىپ جۇرەدى. امال جوق, 20, 43-ۇيلەرگە دەيىن بارىپ ويناتۋعا ءماجبۇرمىز. ونىڭ وزىندە الاڭ بوس بولسا جاقسى, ۇنەمى بوساي بەرمەيتىندىكتەن, اتكەنشەكتەرىنە, سىرعاناعىنا كەزەككە تۇراتىن دا كەزدەرىمىز بولادى. ەكى بالام وسىعان دەيىن وقىپ كەلگەن 9 مەكتەپتە بىلىمدەرىن جالعاستىرىپ جاتىر. ءۇش جاستاعى بالامدى مۇنداعى بالاباقشاعا بەرمەك بولىپ ەدىم, ونداعى ادىسكەرلەر ورىن جوقتىعىن ايتادى. نەگىزى تۋا سالا كەزەككە تىركەلىپ قويعانمىن, – دەيدى ق.بەيىسحانوۆا.
قىسقاسى, جاقىنداپ كەلە جاتقاندا جارقىراپ كورىنەتىن «قاراعايلى» اۋدانىنىڭ ىشىنە ەنىپ, ماسەلەسىمەن تانىسا باستاساڭىز پروبلەمالار ءبىرىنىڭ ىشىنەن ءبىرى شىعاتىن قۋىرشاقتاي تىزبەكتەلە جونەلەدى. مەكتەپ, بالاباقشادان بولەك كەيبىر ۇيلەردىڭ اسىعىس ءارى ساپاسىز سالىنعاندىعىنان قابىرعالارىنىڭ جارىقشاقتانا باستاعانى دا بۇل كۇندە جاسىرۋعا بولمايتىن جايتقا اينالعان. كوپبالالى وتباسىلار ءۇشىن ازىق-ت ۇلىك باستى ورىندا تۇراتىنى بەلگىلى. مۇندا قازىر ءبىر عانا سۋپەرماركەت بار. حالىق ونداعى باعانىڭ قالانىڭ وزگە دۇكەندەرىنەن قىمباتتىعىن ايتادى. دەنساۋلىعى سىر بەرە قالسا, قارالاتىن ەمحانا جوقتىعى دا جانعا باتقاندا, «اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىرمايتىن جول ىزدە» دەگەن ماتەل ەسكە تۇسەدى. مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارىمەن كەلىپ, تىعىرىققا تىرەلىپ وتىرعان وتباسىلار دا از ەمەس.
ماسەلەن, 20-ۇيدە تۇراتىن بەس بالانىڭ اناسى دينارا راحيموۆا وزىنە بەرىلگەن ءۇيدىڭ ساپاسىز سالىنعانىنا نارازى.
– مەن جالعىزباستى, كوپبالالى انامىن. جولداسىم قايتىس بولعان. ءۇيدى جالعا الۋ اقىسى 11 مىڭ تەڭگە شاماسىندا. كوممۋنالدىق قىزمەت اقىسى جارىق, سۋ دەگەندەي قىستىڭ كۇندەرى ايىنا 30 مىڭ تەڭگەگە دەيىن تولەم كەلەدى. كىرىس اتاۋلىدان اسىراۋشىسى جوق وتباسىنا بەرىلەتىن 60 مىڭ تەڭگە الامىن. بىراق قاراپ جاتپاي كونديتەرلىك تاعامدار ءپىسىرىپ, سونى ساتىپ كۇندەلىكتى جول-پ ۇلىمىزدى تاۋىپ وتىرامىن. ال 3 بولمەلى ءۇيدىڭ قابىرعالارىنداعى جارىقشاقتار تۋرالى ءۇيدى سالعان كومپانيا بىلەدى, كەلىپ جاماپ-جاسقاپ كەتەدى. ونى ەندى, امالدارمىز. مەن ءۇشىن دە مەكتەپتىڭ تەزىرەك سالىنۋى باستى ارمان. ويتكەنى ەكى ۇلىم, قالانىڭ ەكىنشى شەتىندەگى يۋنوست كەنتىندە ورنالاسقان انامىزدىڭ قولىندا اپتا بويى 19 مەكتەپتە قالىپ وقيدى. وسى كۇندەرىم ارتتا قالسا دەيمىن, – دەيدى د.راحيموۆا.
مۇڭ-مۇقتاجى بىرىنەن-ءبىرى وتەتىن «قاراعايلى» اۋدانىندا تۇراتىن جاس-كارىسى ارالاس تۇرعىندار بىرەر كۇن بۇرىن «Amanat» پارتياسىنىڭ وبلىستىق فيليالىنا بارىپ, دەپۋتاتتارمەن جۇزدەسىپ تە قايتتى. ازىرگە بەلگىلىسى – الداعى 2024 جىلى وسى اۋداننىڭ شىعىس جانە باتىس جاعىنان «جايلى مەكتەپ» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا ەكى مەكتەپ سالىناتىن بولادى. (ال جالپى اباي وبلىسى بويىنشا 11 مەكتەپ بوي كوتەرمەك – اۆت).
پارتيا فيليالىنداعى جيىندا ءسوز العان وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى اسەم حاسەنقىزىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, «قاراعايلىداعى» 6 878 ادام تۇرعىلىقتى تىركەۋدە تۇر. تۋعاننان 18 جاسقا دەيىن 1 870 بالا بار. ونىڭ التى جاسقا دەيىنگىسى – 850 بالا. ال قالانىڭ ءار اۋدانداعى مەكتەپتەرىنە قاتىناپ وقيتىن بالا سانى – 982.
– اتالعان ەكى مەكتەپ تە «سامۇرىق-قازىنا» قاراجاتىنان سالىناتىن بولادى. قازىرگى كۇندە قارجىسى ءبولىندى. الداعى جىلى سالىناتىن بولادى. «قاراعايلى» تۇرعىندارى مەكتەپتەرگە قاتىناپ وقيتىن بالالار ءۇشىن اۆتوبۋس بولىنسە دەيدى. ونىڭ وزىندىك تالاپ ەرەجەسى بار. قالا ماڭىنداعى اۋىلداردان بەلگىلى ءبىر قاشىقتىقتا اۆتوبۋس قاتىناۋىنا بولادى. ال كيلومەتراج ەسەبىنەن, الىپ قاراساق, «قاراعايلىدان» قالا مەكتەپتەرىنىڭ اراسىنداعى قاشىقتىق 3-تەن 5 شاقىرىمعا دەيىن عانا, – دەيدى اسەم حاسەنقىزى.
دەمەك, اتالعان اۋدان تۇرعىندارىنىڭ اۆتوبۋس بولىنسە دەگەن ءوتىنىشىن ورىنداۋعا مۇمكىندىك جوق. اۆتوبۋس دەمەكشى, قازىرگى كۇندە قالا شەتىندەگى «قاراعايلىعا» 4, 34, 36, 41-باعىتتاعى قوعامدىق كولىكتەر قاتىنايدى. وسى كولىكتەردىڭ باعىتىنداعى جولداردا ورنالاسقان مەكتەپتەرگە بارۋ ءۇشىن بالالارىمەن تالاسا كىرەتىن اتا-انالاردىڭ ايتارى وسىنداي. ال اۆتوبۋستىڭ كوپ كۇتتىرىپ كەلەتىنىن ايتساق, ودان قالسا, اۋىسىپ مىنۋگە تۋرا كەلەتىن وتباسىلاردىڭ جانايقايىن ايتساق, مىسالدار جالعاسىپ كەتە بەرەدى.
جوعارىدا باياندالعان دۇكەن, ەمحانا, بالاباقشا, اۆتوبۋس قاتىناسى سياقتى وزەكتى جايلاردان قالا باسشىلىعى حابارسىز ەمەس. الايدا تۇرعىندارعا ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن ناقتى قانداي ءىس-قيمىلدار جاسالىپ جاتقاندىعىن ءتۇسىندىرىپ بەرەر شەنەۋنىك تە تابىلار ءتۇرى جوق. «قاراعايلى» ماسەلەسى بويىنشا, سەمەي قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى رۋسلان بازارباەۆتىڭ وزىمەن جۇزدەسكەنىمىزبەن, جارىتىمدى جاۋاپ الۋ مۇمكىن بولمادى. وسى قىزمەتتى بۇعان دەيىن اتقارعان, سەمەي قالالىق ءماسليحاتىنىڭ توراعاسى دانيار شاكارىموۆتىڭ ورنىنا كەلگەندىكتەن بە, الدە, ىسكە ەندى كىرىسىپ جاتقاندىقتان با, ديكتوفونعا تىكەلەي جاۋاپ بەرۋدەن جالتارىپ, سۇراقتى جازباشا تاپسىرۋىم قاجەتتىگىن ايتىپ شىعارىپ سالدى.
بەت قاتتالىپ جاتقاندا: «قاراعايلى» اۋدانىنا قاتىستى تاعى ءبىر شاعىم ءتۇستى. وسىنداعى 12 ۇيدە تۇراتىن جەتى جاسار ءادىلحان مانسۇر ۇلى ەسىك الدىندا ويناپ ءجۇرىپ, اناسىنا قاراي اسىققاندا ىلعالدانىپ تۇرعان جەر ويىلىپ كەتىپ, باتپاققا بەلشەسىنەن ءتۇسىپ كەتكەن.
– 8 ءساۋىر كۇنى كەشكىسىن اۋىزاشارعا بارۋعا پودەزدەن شىعىپ كەلە جاتقانبىز. ەسىك الدىندا ويناپ جۇرگەن ۇلىم ماعان قاراي جۇگىرىپ كەلە جاتىپ ابايسىزدا لاي سۋعا ءتۇسىپ كەتتى. بۇل سۋ ۇيلەردىڭ كارىز سۋلارىنان جينالىپ كەلىپ جاتىر ما, تۇسىنىكسىز. سونىڭ سالدارىنان پايدا بولعان شۇڭقىر بارى, تەرەڭدىگى قانشالىقتى ەكەنى بايقالمايدى. ايتەۋىر, بالامدى دەر كەزىندە بەلىنە دەيىن كىرىپ كەتكەندە جانتالاسا شىعارىپ ۇلگەردىم. بالام سول كۇنى قاتتى شوشىنىپ قالدى, – دەيدى سەگىز بالانىڭ اناسى مارال اقانقىزى. ءادىلحاننىڭ اناسى ەرتەڭىنە شىعىپ بالاسى ءتۇسىپ كەتكەن لايلى اۋماقتى بەينەجازباعا ءتۇسىرىپ تۇرعىنداردىڭ ورتاق چاتىنا سالعانى سول, ارتىنشا Instaqram الەۋمەتتىك جەلىسى ارقىلى دا تاراپ كەتتى.
وسى مىسالدىڭ ءوزى «قاراعايلىداعى» كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ بىلىعى جۇمباققا تولى «جىرلارى» تاۋسىلمايتىندىعىن ايعاقتاپ تۇر. بۇل بەينەجازبانى سەمەي قالاسىنىڭ اكىمى نۇربول نۇرساعاتوۆقا كەشە كەشكىسىن ۋاتساپ ارقىلى جولدادىق. ازىرگە قالا اكىمى ءتىل قاتقان جوق. تۇرعىندار ورتاسىنان تابىلۋعا ەندى عانا قامدانىپ جاتقان بولار.
اباي وبلىسى
