ماقسات – پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرمالارىن تياناقتى ورىنداۋ

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى الىبەك قۋانتىروۆ, يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋ­شى مارات قاراباەۆ, ەنەرگەتيكا ءمينيسترىنىڭ  مىندەتىن اتقارۋشى بولات اقشولاقوۆ, اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ەربول قاراشوكەەۆ, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى تامارا دۇيسەنوۆا, دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى اجار عينيات, وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى عاني بەيسەمباەۆ, مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى اسحات ورالوۆ ءوز باعىتتارى بويىنشا جۇمىس جوسپارلارى تۋرالى باياندادى.

پرەمەر-مينيستر ۇكىمەت جۇمىسى­نىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارى ەلدىڭ الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى جانە حالىق­تىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەتتىك ورگاندار پرەزيدەنتتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدا جانە پارلامەنتتەگى باسىم كوپشىلىك «Amanat» پارتياسىنىڭ باعدارلاماسىن ورىنداۋعا كىرىستى. بۇل رەتتە ماجىلىسكە وتكەن بار­لىق پارتيالارمەن بىرگە بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىلەتىن بولادى.

ء«بىزدىڭ الدىمىزدا بيىل ەكونومي­كالىق ءوسىمدى 4%-عا, ال ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا 5%-عا دەيىن جەتكىزۋ مىن­دەتى تۇر. ەكونوميكالىق ساياسات ءبىرىن­شى كەزەكتە, بيزنەستى قولداۋعا باعىت­تالۋى ءتيىس. بۇل ورايدا, نەگىزگى سالا­لارعا تارتىلاتىن وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردىڭ كولەمىن ۇلعايتۋىمىز كەرەك» دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, جىل سوڭىنا قاراي, ينفلياتسيانى 2 ەسە تومەندەتۋگە, ەكسپورتتىق الەۋەتتى, جاڭا تەحنولوگيا­لاردى دامىتۋعا, زاڭنامانى ودان ءارى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان ناقتى شارالاردى ىسكە اسىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت. اتاپ ايتقاندا, ۇكىمەت الدىندا ينفلياتسيانى ەسكەرە وتىرىپ, حالىقتىڭ جالاقىسىنىڭ 4,6% دەڭگەيىندە ناقتى ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى تۇر. بۇل رەتتە جۇمىسسىزدىق 4,8%-عا دەيىن تومەندەۋگە ءتيىس.

«بارلىعىمىز وسى كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىمىزدى بىرىكتىرۋىمىز قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى ول.

پرەمەر-مينيستر سونىمەن قاتار ازاماتتاردىڭ تالاپ-تىلەكتەرى مەن وتىنىشتەرىنە دەر كەزىندە جاۋاپ بەرۋ بو­يىنشا جۇيەلى ءارى ناتيجەلى جۇمىستى تالاپ ەتتى, ولاردىڭ دەنى نەگىزىنەن جۇمىس­پەن قامتۋ, تابىستى ارتتىرۋ, تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە تىرشىلىككە قاجەتتى ينفراقۇرىلىم نىساندارىنا قاتىستى.

سونىمەن قاتار ول الەۋمەتتىك ما­ڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ ءوسۋىن تەجەۋگە جاڭا تاسىلدەردى قولدانۋ قاجەت­تىگىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ىشىندە ءونىمسىز دەلدالداردى جويۋ, فورۆاردتىق ساتىپ الۋدى بەلسەندى قولدانۋ جانە كاسىپورىنداردىڭ كرەديتتىك قاراجاتقا قولجەتىمدىلىگىن كەڭەيتۋ قاجەت.

«ساۋدا, اۋىل شارۋاشىلىعى مي­نيستر­لىكتەرى ماۋسىمارالىق كەزەڭدە با­ع­انى تۇراقتاندىرۋ بويىنشا قوسىم­شا ۇسىنىستار بەرۋگە ءتيىس», دەپ اتاپ كورسەتتى ءاليحان سمايىلوۆ.

ۇكىمەت باسشىسى تۇرعىنداردىڭ تاراپىنان ايتىلعان ارىز-شاعىمدار­دىڭ كوپ بولىگى ەنەرگيا وبەكتىلەرى مەن جىلۋ جەلىلەرىنىڭ جاعدايىنا قاتىستى بولعانىن ەسكە سالدى. وسىعان بايلانىس­تى بيىلدان باستاپ ولاردى جوندەۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس باستالادى.

پرەمەر-مينيستر ىشكى نارىقتى مۇناي ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە ولاردىڭ باعاسى تۋرالى ماسەلەلەرىنە جەكە توقتالدى.

«ەلىمىزدە جانار-جاعارماي ءوندىرۋ جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار ونى تۇتىنۋ كولەمى دە ارتا تۇسۋدە. بىراق ول ىشكى تۇتىنۋ كولەمىنىڭ وسۋىمەن بايلانىستى بولىپ وتىرعان جوق. باعاسى ايتارلىقتاي ارزان بولعاندىقتان, ءبىزدىڭ وتىندى كورشى ەلدەرگە تاسىپ اكەتۋ ءۇردىسى بەلەڭ الدى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.

ماسەلەن, بەنزين قۇنى رەسەيدە 45%-عا, قىرعىزستاندا 64%-عا, وزبەكستاندا 100%-عا جوعارى. سالدارىنان ءبىز جانارماي تاپشىلىعىنا, اسىرەسە ەگىن جۇمىستارىن ديزەل وتىنىمەن قامتا­ماسىز ەتۋدە ەلەۋلى قيىندىقتارعا كەزى­گىپ وتىرمىز. بۇگىندە وتاندىق مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارى ءوز مۇمكىندىكتەرىنىڭ ەڭ جوعارى شەگىندە جۇمىس ىستەۋدە.

«بەنزين مەن ديزەل وتىنىنىڭ باعا­سىن ودان ءارى ۇستاپ تۇرۋ ەلدىڭ ەنەرگە­تيكالىق قاۋىپسىزدىگىنە تەرىس اسەر ەتۋى مۇمكىن. ءبىز قازاقستان مەن كورشىلەس ەلدەر اراسىنداعى باعا ايىرماسىن تومەندەتۋگە ءماجبۇرمىز. بىزدە بۇدان باسقا جول جوق. ايتپەسە, ءبىر ايدان كەيىن جانارماي تاپشىلىعىنا تاپ بولامىز», دەپ اتاپ ءوتتى ول.

پرەمەر-مينيستر مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ شەڭ­بەرىندە: ۇلتتىق ەكونوميكا, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ساۋدا مينيستر­لىكتەرى قازىرگى سىن-قاتەرلەردى ەسكەرە وتىرىپ, ينفلياتسيا دەڭگەيىن باقىلاۋ جانە تومەندەتۋ جونىندەگى شارالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋى, سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, ينۆەس­تيتسيا تارتۋ راسىمدەرىندەگى قوردالانىپ قالعان جۇيەلىك پروبلەمالارعا جان-جاقتى تالداۋ جۇرگىزۋ جانە 1 اي مەرزىمدە ولاردى جويۋ جونىندە ناقتى ۇسىنىستار ەنگىزۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «اتامەكەن» ۇكپ-مەن جانە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى ەكونوميكا مەن ەڭبەك نارىعىنىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالدىرۋ ءۇشىن ونى قولداۋ بويىنشا كەشەندى جوسپار ازىرلەۋ كەرەك.

ءاليحان سمايىلوۆ قازىرگى ۋاقىتتا بيز­نەس-قوعامداستىقپەن بىرلەسىپ مەم­لە­كەتتىڭ تۇسىنىكتى جانە بولجامدى فيسكال­دىق ساياساتىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇم­كىندىك بەرەتىن جاڭا بيۋدجەت جانە سالىق كودەكستەرىن ازىرلەۋ جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ەسكە سالدى.

«سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ تولىعى­مەن تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسىنە نەگىز­دەلۋى كەرەك جانە باقىلاۋدى بارىن­شا تسيفرلاندىرۋ قاجەت. بيۋدجەت كودەكسى­نىڭ جوباسىندا مەملەكەتتىك بورىش­تىڭ ءوسۋ پروبلەمالارىن شەشۋگە, ۇلتتىق قوردان بەرىلەتىن ترانسفەرت­تەردى تومەندەتۋگە, سونداي-اق بارلىق دەڭگەيدەگى بيۋدجەتتەردى يگەرۋدىڭ تيىمدى­لىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان تۇزەتۋلەر كوزدەلۋگە ءتيىس», دەدى ول.

ۇكىمەت باسشىسى ەلدەن زاڭسىز شىعا­رىلعان اكتيۆتەردى مەملەكەتكە قاي­تارۋ جونىندەگى زاڭ جوباسىن پار­لامەنتكە ۋاقتىلى ەنگىزىلۋىنىڭ, سونداي-اق ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. اتاپ ايتقاندا, ساراپشىلار مەن بيزنەس وكىلدەرىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساي وتىرىپ, قازاقستاننىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسىن وزەكتەندىرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋى ءتيىس.

ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنداعى مىندەتتەرگە كوشە وتىرىپ, پرەمەر-مينيستر تاۋار گازىن ءتيىمدى جانە ۇتىمدى تۇتىنۋ جوسپارىن ازىرلەۋ, دەپۋتاتتىق كورپۋسپەن جىلۋ جانە ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىن رەتتەۋگە باعىتتالعان زاڭ جوبالارىن ساپالى پىسىقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە بارلىق كوممۋنالدىق ينفرا­قۇ­رىلىمنىڭ تۇراقتى جۇمىسىن قامتا­ماسىز ەتۋ ءۇشىن ولاردىڭ الدىن الاتىن شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

ء«بىز قازىردىڭ وزىندە ەنەرگيا قاداعالاۋ قىزمەتىن كۇشەيتىپ جاتىرمىز, سونداي-اق ەنەرگيا كاسىپورىندارىنىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرامىز. تۇتاستاي العاندا, ەلدىڭ ورنىقتى ين­فراقۇرىلىمدىق كاركاسىنىڭ ۇلت­تىق جوسپارىن ازىرلەۋگە ءتيىس. وندا ينف­راقۇرىلىمدىق دامۋدىڭ بارلىق نەگىزگى ماسەلەلەرىن اشىپ كورسەتىپ, 2029 جىلعا دەيىنگى نەگىزگى جوبالاردى بەلگىلەۋ قاجەت», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.

سونىمەن قاتار ونىڭ ايتۋىنشا, سۋ كودەكسىنىڭ ازىرلەنىپ جاتقان رەداكتسياسىندا, اسىرەسە اۋىل شارۋاشىلىعىندا سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى باسقارۋ جانە سۋ قورىن ۇنەمدەۋ بويىنشا تۇبەگەيلى جاڭاشا كوزقاراس قاجەت. سونىمەن قاتار قۇرىلىس كودەكسى ارقىلى قۇرىلىس سالا­سىنداعى بارلىق قۇقىقتىق ولقىلىقتار مەن قايشىلىقتاردى جويۋى قاجەت. پرەمەر-مينيستر ازاماتتاردىڭ تاراپىنان قاجەتتىلىكتىڭ ءوسۋىن ەسكەرە وتىرىپ, تۇرعىن ءۇي ساياساتىن قايتا قاراۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. اتاپ ايتقاندا, شەكارا ماڭىنداعى اۋداندارعا قونىس اۋدارعىسى كەلەتىن ازاماتتار ءۇشىن تۇرعىن ءۇي باعاسىن ارزانداتۋعا كوڭىل ءبولۋ كەرەك.

ۇكىمەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, شەكارا ماڭىنداعى اۋدانداردى دامىتۋدا ءتيىستى ينفراقۇرىلىمدى باسىم قار­جى­لاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ جانە جەر­گىلىكتى تۇرعىنداردى قولداۋدىڭ جاڭا شارالارىن كوزدەۋ, ونىڭ ىشىندە جالاقىعا جانە باسقا دا الەۋمەتتىك تولەمدەرگە ۇستەمەاقىلار مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ ماڭىزدى.

ءاليحان سمايىلوۆ سونىمەن قاتار زاڭناماعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اگروبيزنەس سۋبەكتىلەرىن قولداۋ قۇرالدارىن جىلدام جەتىلدىرۋ ەسەبى­نەن گەولوگيالىق سالاداعى راسىم­دەردى جاقسارتۋ جانە وڭايلاتۋ قاجەتتى­گىن اتاپ ءوتتى. مىسالى, «اۋىل اماناتى» جاڭا باعدارلاماسى جەكە قوسال­قى شارۋاشىلىقتاردى دامىتۋعا جەڭىلدىك­پەن كرەديت بەرۋدى كوزدەيدى, بۇل دا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ماسەلەلەردىڭ الەۋمەتتىك بلوگىنا كوشە وتىرىپ, پرەمەر-مينيستر مۇگەدەكتىگى بار جانە ولارعا كۇتىم جاساي­تىن, سونداي-اق اسىراۋشىسىنان ايى­رىلعان ادامدارعا تولەنەتىن جار­دەم­اقىلاردىڭ مولشەرىن ارتتىرۋدى جانە تولەۋدى قامتاماسىز ەتۋدى, سون­داي-اق زيان­دى ەڭبەك جاعدايىنداعى جۇمىس­شىلار ءۇشىن ارنايى تولەمدەر ەنگىزۋ جونىندە شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى.

ونىڭ ايتۋىنشا, مۇعالىمدەردى «قاعازباستىلىقتان» ارىلتىپ, ەسەپ بەرۋ جۇكتەمەسىن ازايتۋ, ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سەكتورلارىنان بيزنەس وكىلدەرىن تارتا وتىرىپ, «عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى» زاڭ جوباسىن ساپالى ازىرلەۋدى قامتاماسىز ەتۋ جانە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى شارالاردى پىسىقتاۋ قاجەت.

قر مسم جەلىسى بويىنشا ۇكىمەت باس­شىسى بۇقارالىق سپورتتى دامىتۋ­دىڭ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ­دىڭ, وتاندىق فيلمدەردىڭ ۇلەسىن ارت­تى­رۋدىڭ, سونداي-اق ادەبيەتتى باسىپ شىعارۋ مەن تاراتۋدى ۇلعايتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.

تۋريستىك سالانىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن مادەنيەت مينيسترلىگىنە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جانە قىزمەت كورسەتۋ سەرۆيسىن جاقسارتۋ جانە وسى سالادا بيزنەس جۇرگىزۋ ءۇشىن بارىنشا قولايلى جاعدايلار جاساۋ ماسەلەلەرىن پىسىقتاۋ تاپسىرىلدى.

ء«بىز مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇكىمەت الدىنا قويعان بارلىق مىندەتتەرىن ورىنداۋعا ءتيىسپىز. شىنايى باسەكەگە نەگىزدەلگەن نارىقتىق شارتتاردى جانە ەكونوميكانى دەمونوپوليزاتسيالاۋدى قامتاماسىز ەتىپ, ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋىمىز قاجەت. ادىلەتتى ءارى اشىق سالىق جۇيەسىن قالىپتاستىرىپ, بيۋدجەت ساياساتىن جەتىلدىرۋىمىز كەرەك. ەلىمىزدىڭ بۇكىل وندىرىستىك الەۋەتىن پايدالانۋدىڭ, ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە. ۇزاق مەرزىمدى پەرسپەكتيۆاعا ارنال­عان بارلىق ستراتەگيالىق مىندەتتەردى جاھاندىق ۇردىستەر مەن سىن-قاتەرلەردى ەسكەرە وتىرىپ جۇرگىزۋ قاجەت», دەپ قورىتىندىلادى ءاليحان سمايىلوۆ.