تابيعاتتىڭ تازالىعى – جاننىڭ تازالىعىمەن بىردەي دۇنيە. جەتىسۋدا بۇلاق كوپ, ءبىرىن ايتساڭىز, ەكىنشىسى مەنمۇندالاپ تۇرادى. ءبىز بۇگىن جەتىسۋدىڭ بايلىعى بۇرقانبۇلاق سارقىراماسى جايلى ءسوز قاۋزاماقپىز. مۇندا قوناق بولىپ كەلسەڭىز, الدىڭىزدان قاسيەتتى بۇلاققا اپارار ەكى جول شىعادى. اۋەلى – تەكەلى قالاسى ارقىلى وتەتىن كۇرە جول. سول جولعا تۇسسەڭىز, بويىنا تاريح تۇنعان الىپ قارا تاستى كورەسىز. تاستا بەينەلەنگەن دۇنيەلەر بۋددا دىنىنە قاتىستى دەپ پايىمدايسىز. سولاي بولۋى دا عاجاپ ەمەس...
جالپى, ارحەولوگتەردىڭ تام-تۇمداپ بولسا دا جازىپ قالدىرعان دەرەكتەرىندە تاستاعى تاڭبا ورتا عاسىردان قالعان جادىگەر دەپ ەسەپتەلەدى. ۇلكەن تاستىڭ جىلتىر, وزەنگە قاراعان بەتىندە ەسكىدەن قالعان سىزبالاردىڭ ءىزى ءالى دە كوزگە كورىنىپ تۇر. تاستىڭ بيىك توبەسىندە سۋ قاعى تۇراتىنداي قازانشۇڭقىر بار. وندا ۇنەمى سۋ تولىپ تۇرادى. الايدا بۇل باعىتتىڭ جولى جەر كوشكىنى سالدارىنان ءبۇلىنىپ, جۇرۋگە كەلمەي قالعان. ەكىنشى باعىت – قاپال اينالىپ, قىزىلجار اسۋى ارقىلى باراتىن كەدىر-بۇدىرى كوپ جول. تەك جول تالعامايتىن كولىك بولماسا, اسۋدان اسۋ مۇمكىن ەمەس.
«ەرتەدە سىبىردەگى توم ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, گەوگراف, بوتانيك, ەتنوگراف ۆاسيلي ساپوجنيكوۆ 1903 جىلى قاپالدان اتپەن شىعىپ, قورا وزەنىنىڭ جاعالاۋىن ارالاپ, كورگەن-بىلگەنىن حاتقا ءتۇسىرىپتى: «وزەن بويىن 5 ساعات بويى جاعالاپ جۇرگەنىمىزدە الىپ تاسقا كەزدەستىك. قالىڭ قاراعايدىڭ ىشىنە ورنالاسقان. مۇنى جەرگىلىكتى قىرعىزدار (قازاقتار) «اۋليە تاس» دەيدى ەكەن. تاسپەن قاتارلاس وسكەن اعاشقا ءتۇرلى-ءتۇستى شۇبەرەكتەر بايلاپتى. وسىدان جوعارى ورلەگەندە الدىڭىزدان عاجايىپ سارقىراما كورىنەدى». سول ساپوجنيكوۆ «جەتىسۋ وچەركتەرىندە» سارقىرامانىڭ بۇرقانبۇلاق دەپ اتالاتىنىن جازعان», دەيدى ولكەنتانۋشى قاجەت انداس.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇرقانبۇلاق – ادام اياعى باسپايتىن قۇز باسىنان قۇلاي اعىپ جاتقان جۇمباق قۇبىلىس. اڭىزعا جۇگىنسەك, بۇرقان – اناسىنىڭ جالعىز ۇلى ەكەن. الايدا ول تاكاپپار ءارى بىربەتكەي قورا سۇلۋعا عاشىق بولادى. اناسى ولاردىڭ ۇيلەنۋىنە رۇقسات ەتپەي, تاس قامال سوعىپ, ۇلىن قاماپ تاستايدى. بۇرقاننىڭ عاشىعىن ساعىنعانداعى كوز جاسى بۇلاق بولىپ اعادى. قامالدان اسىپ توگىلگەن سۋى قورا سۇلۋدىڭ وزەنىنە قوسىلادى. مىنە, سودان بەرى ەكەۋى تەل اعىسقا اينالىپ, تەلەگەي-تەڭىز وزەن بولىپتى. بالاسىنان ايىرىلىپ قالعان انانىڭ كوز جاسى دا ءالى تىيىلماپتى. بۇرقانبۇلاق سارقىراماسىمەن قاتارلاس جىلاي اعاتىن كىشكەنتاي جىلعا وسى «انانىڭ كوز جاسى».
بۇلاقتىڭ قاسىنان وتسەڭىز, كۇركىرەگەن داۋىسى جۇرەگىڭىزدى تەربەيدى. سۋى تاستاي, ءمولدىر. سۋدىڭ قۇلاپ ءتۇسىپ جاتقان جەرىندەگى تەرەڭدىك 1-2 مەترگە دەيىن بارادى. سۋ استىنداعى ءتۇرلى ءتۇستى تاستار انىق كورىنەدى. شاشىراعان سۋ جاڭبىر تارىزدەس, ىستىق اۋا مەن سۋدىڭ شاشىراپ قوسىلعان تۇسى ەرەكشە سەزىم سىيلايدى. سۋدى كەشىپ, سارقىرامانىڭ استىنا بارۋ قاۋىپتى. سۋدىڭ كۇشىمەن ءمۇجىلىپ جاتقان جاقپار تاستىڭ ۇشقىندارى ۇشىپ ءتۇسىپ جاتىر. دەنەڭە تيسە, شىمىر ەتكىزەدى. سارقىراما استىنا بارساڭ, ودان دا ۇلكەنى بولۋى مۇمكىن. سۋدىڭ سارىنى, شۋىلى بۇكىل دەنەڭدى بيلەپ, بويىڭا جان تىنىشتىعىن ورناتادى.
قاراسا كوز تويمايتىن سۇلۋلىق, تازا اۋا, ءتاتتى سۋ, سۋرەتشىنىڭ كارتيناسىنداي عاجايىپ جايلاۋ تەك بۇرقانبۇلاققا ءتان. ايتسە دە باردىڭ قادىرى بولا ما؟! تابيعاتتىڭ تاڭعاجايىپ سىيى ەشكىمدى ويلاندىرمايدى. ورمانشىلار ۋاعىندا بۇلاق بويلاپ ەل جاتقانىن ايتادى. قازىر مەنشىك يەسىنە اينالعان «تاۋبۇلاق» دەمالىس ورنى ورنالاسقان.
اتالعان لاگەر تالدىقورعان قالاسىنداعى نەمىس ءۇيىنىڭ بالالارىنا ارنالىپ اشىلعان. جاڭا تەحنيكامەن جابدىقتالعان توق شىعارۋ قۇرىلعىسى, سۋ تارتاتىن سورعىلار ورناتىلعان. ءبىر مەزەتتە 80 ادامدى تاماقتاندىرا الاتىن اسحانادا دەمالۋشىلارعا ءتورت ۋاقىت تاماق جاسالادى. شاعىن ءدارىحانا, وندا تاۋ شوبىنەن بىرنەشە ءتۇرلى سۋسىن دايىندالادى. جازدىق مونشالار 24 ساعات جىلى سۋمەن قامتاماسىز ەتىلەتىن ەلەكترلى جابدىقتارمەن جابدىقتالعان. قىستىق مونشاسى دا بار, بىراق ءبارى اقىلى.
قالاي دەسەك تە, بۇلاقتىڭ سۋىنا جۋىناتىندار سانى تولاستاعان ەمەس. بىراق ونىڭ ءبارى قاسيەتىنە بويلاي بەرمەيدى. كەيدە قاۋىرت تىرلىكتەن قاجىعان ساتتە بۇرقانبۇلاققا كەلىپ, بوي جازساڭىز بولادى.
جەتىسۋ وبلىسى
