ەل جانە ەلباسى
«مەملەكەت باسشىسى – شەبەر قۇرىلىسشى»
جولدىباي ەندىباەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ
ەڭبەك سىڭىرگەن قۇرىلىسشىسى, ەڭبەك ارداگەرى:
جاسىراتىنى جوق, كەيدە كەيبىر كىسىلەر ەلىمىزدەگى اتقارىلىپ جاتقان جاسامپاز ىستەردەن ىلىك تاۋىپ, ەلباسىمىزدى دا ءىلىپ-شالىپ جامانداعىسى كەلەدى. ونداي ادامدار, اسىرەسە, كەڭەستىك كەزەڭنىڭ كەيىنگى جىلدارىندا باسشىلىق قىزمەتتەردە ىستەگەن, ەگەمەندىك العاننان كەيىن ۋاقىت تالابىنا, نارىقتىق جۇيەگە ىلەسۋگە شاماسى جەتپەي, وزدەرى دە قۇلشىنىس تانىتپاي قالعاندار اراسىندا كوبىرەك. سونداي-اق, «الما – ءپىس, اۋزىما – ءتۇس», «الدەكىمدەر اكەلىپ بەرسە» دەگەندەي جاتىپىشەرلىك پيعىلداعىلاردان جيىرەك ەستىلەدى.
شىنىمدى ايتايىن, ءوز باسىم سوندايلاردىڭ قاي-قايسىسىنا دا قارسى شىعامىن. كەشەگى مەن بۇگىنگىنى سالىستىرامىن. كورشىلەس, الىس-جاقىن ەلدەردى مىسال ەتىپ كەلتىرەمىن. ءار ۇيدەن شىعىپ جاتاتىن ەكى-ءۇش, ءتىپتى, ودان دا كوپ كولىكتەردى ايتامىن. كوركەيىپ, كورىكتەنىپ بارا جاتقان شىمكەنتىمدى, اۋدانداردىڭ ورتالىقتارىن, اۋىلداردى كوز الدارىنا ەلەستەتىپ كورسەتكەندەي كۇي كەشتىرەمىن. ايتەۋىر, الدەبىر كىلتيپانداردى عانا ءتىزبەلەپ, وزدەرى دە كىربىڭ جيىپ, كىرجيىپ جۇرەتىندەردىڭ كوزدەرىن اشۋعا تىرىسامىن.
«كوشباسشىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ – كورەگەن قۇرىلىسشى!» دەيمىن الگىندەي ادامدارعا ماقتانىشپەن. استانامىزدى ايتامىن. الماتىمىزدى ايتامىن. بۇكىل بايتاق ەلىمىزدىڭ قۇرىلىس الاڭىنا اينالعانىن ايتامىن.
شىنىندا دا, شىمكەنتتىڭ وزىندە «قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي-2020» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا سالىنىپ جاتقان كوپقاباتتى 84 ءۇيدىڭ 47-ءسى وبلىس بيۋدجەتى ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلۋدا. ونىڭ 24-ءى بيىلدىڭ وزىندە پايدالانۋعا بەرىلەدى. ۇيلەردىڭ باسىم كوپشىلىگى ەڭ الدىمەن الەۋمەتتىك جاعىنان ءالسىز توپتارعا ارنالعان. رەسپۋبليكادان دا ترانسفەرت كولەمى كوبەيتىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمدىگى مەن ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى باسقارماسى كوپقاباتتى ۇيلەر سالۋعا باسىمدىق بەرىلۋىنە بايلانىستى جاڭاشا ىزدەنىستەر جاساۋدا.
مەن بايىرعى قۇرىلىسشى رەتىندە ەلباسىمىزدىڭ تاپسىرماسىمەن وزگە وڭىرلەردە جانە ءوز وبلىسىمىزدا اتقارىلىپ جاتقان يگى ىستەردى ۇنەمى نازارىمدا ۇستاپ, تالداپ-تارازىلاپ جۇرەمىن. يندۋستريالىق ايماق تا رەسپۋبليكا بويىنشا وڭتۇستىك وڭىردە العاش اشىلعانى ايان. وبلىس ورتالىعىندا, ءىرى قالالاردا باستالعان ارنايى ايماقتار قازىر جەتى اۋداندا دا قۇرىلدى. يندۋستريالىق ايماقتاردان باسقا تاعى دا اگرويندۋستريالىق ايماقتار قۇرۋ دا قارقىن الۋدا. ولاردا جىلىجاي كەشەندەرىنە ۇلكەن باسىمدىق بەرىلەدى. شىمكەنتتە سالىناتىن ساۋدا-لوگيستيكالىق ورتالىق – پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ ايرىقشا اتاپ كورسەتكەن شىرايلى شاھارىمىزدىڭ ءۇشىنشى قالا بولۋىنا جاسالار بەتبۇرىستىڭ ءبىر عانا بەلگىسى.
جاڭادان سالىنىپ جاتقان قۇرىلىستاردى كورسەم قۋانامىن. اينالا-ءتوڭىرەگىمىزدە, شاعىن اۋداندارىمىزدا, الىستاعى اۋىلداردا, كوپتەگەن كوشەلەردە كوبىنەسە جاڭا ۇيلەر سالىنۋدا. ءتىپتى بولماعاندا جوندەلىپ, جاڭارتىلىپ, جاڭعىرۋدا. وسىنىڭ ءبارى – ەلىمىزدەگى ەڭبەكسۇيگىشتىكتىڭ, تۇراقتىلىقتىڭ, تاتۋلىقتىڭ, كوشباسشىمىز كورەگەندىگىنىڭ ناتيجەسى.
شىمكەنت.
«ءبىزدىڭ زامانداس – نۇرسۇلتان»
ءابي سارقىنشاقوۆ,
تەمىرجول سالاسىنىڭ ارداگەرى, وبلىستىڭ قۇرمەتتى ازاماتى:
ءالى ەسىمدە, 1980 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا «قازاقستان تەمىرجولىنىڭ» پاۆلودارداعى بولىمشەسىنىڭ باسشىسى رەتىندە الماتىعا كەلدىم. سول كەزدەگى ورتالىق كوميتەت حاتشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ونەركاسىپ, اۆتوكولىك جانە كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالالارىنا جەتەكشىلىك ەتەتىن ەسەپ بەرۋ جيىنىنا مەن دە قاتىستىم. سالاعا بايلانىستى ماعان دا بىرنەشە سۇراق قويدى.
بۇدان سوڭ دا ءبىر-بىرىمىزبەن ماسكەۋدە وتكەن كوكپ-نىڭ 27-ءشى سەزىندە, باسقا دا پارتيالىق جانە شارۋاشىلىق جيىندارىندا كەزدەسىپ, جولىمىز ءتۇيىسىپ ءجۇردى. سول جىلدارى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جۇمىس ساپارىمەن وبلىسقا كەلگەن كەزدە, تەمىرجول سالاسىنىڭ ماسەلەلەرى ءجونىندە اڭگىمەلەستىك. ءبىزدىڭ قالاداعى قازىرگى ءبىرىنشى ماي كوشەسىندەگى كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي سول كىسىنىڭ قولداۋىمەن بوي كوتەردى.
ەكىنشىدەن, ەلباسى اقسۋ – دەگەلەڭ (كۋرچاتوۆ) باعىتىنداعى سەمەي ارقىلى الماتىعا باراتىن تىكەلەي تەمىرجولدىڭ اشىلۋ جيىنىنا قاتىستى. ءبىر كەزدە مىنبەدە سويلەپ تۇرعان نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءسال كىدىردى دە: «دوستىق» ستانساسىن جانە قىتايمەن اراعا تەمىرجول جەلىسىن سالۋدى العاش ايتقان مىنا كىسى», دەپ كوپ ىشىنەن مەنى نۇسقاپ كورسەتتى.
بەرتىن وبلىس ورتالىعىنداعى ەلەكتروليز زاۋىتىنىڭ اشىلۋىنا كەلدى. ءبىر كەزدە كوپتىڭ اراسىنان تاعى دا مەنى كورىپ قالدى. امانداسىپ, كادىمگىدەي, دەنساۋلىق, وتباسىم, جۇمىس بارىسى جايلى سۇرادى. مەنى ەلباسىنىڭ قاراپايىمدىلىعى تاڭعالدىرادى, ءبىزدى وزىمەن زامانداس كورگەن وتكەن كۇندەرگە دەگەن سىيلاسىمدىلىعىنا راحمەت. ءىلتيپاتىنا قاراپ جانىڭ جادىرايدى.
جۋىردا 80 جاسقا تولدىم. ەلباسى ءوز زامانداسىن قۇتتىقتاپ, العىس حات جولداپتى. مەرەيلەنىپ قالدىم. ءيا, بىزدەر, ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ نۇرەكەڭ سياقتى ادامدارى قۇرىشتاي شىنىققان جاندارمىز عوي, قازىرگى جاستار سونى ءتۇسىنسىن. ەگەمەن ەل ءۇشىن ەڭبەك ەتسىن. كەرەكۋ وڭىرىندە تۇراتىن ءابي سارقىنشاقوۆ دەگەن بايىرعى تەمىرجول ارداگەرىن ۇمىتپاي, ءىلتيپاتتى كوڭىل بىلدىرگەن زامانداسقا اماندىق, ۇزاق عۇمىر تىلەيمىن.
پاۆلودار.
«ەلباسى ىرگەسىن قالاعان ەلوردا – كەلەشەگىمىزدىڭ ماڭگىلىك سيمۆولى»
ابدىساعيت تاتىعۇلوۆ,
مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, استانا قالاسىنىڭ باس جوسپارىنا
جاريالانعان حالىقارالىق كونكۋرس (1998) قازىلار القاسىنىڭ توراعاسى:
«ءبىز الماتىعا سىيماي كەتكەن جوقپىز, ءبىز ونى قيماي-قيماي كەتتىك». ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وسى ءسوزىن وقي وتىرىپ, ەل استاناسىن كوشىرۋ كەزىندەگى قاۋىرت جۇمىستار ويعا ورالادى. ءبۇتىن ءبىر مەملەكەتتىڭ استاناسىن «...گەوگرافيالىق تۇرعىدان العاندا ورتا تۇسىنا, ەكونوميكالىق تۇرعىدان العاندا وڭتايلى مەكەنگە» جىلجىتۋ ايتار اۋىزعا وڭاي, ويلار ويعا عانا جەڭىل. كوشتىڭ قادىر-قاسيەتىن قازاقتان ارتىق تۇسىنەتىن حالىق كەمدە-كەم شىعار, سودان دا بولار, «كەدەي بولساڭ كوشىپ كور», «كوش جۇرە تۇزەلەر» سياقتى ماقالدارى كوشى-قوننىڭ وڭاي جۇمىس ەمەس ەكەنىن كورسەتەدى.
1997 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن ەل استاناسى اقمولاعا كوشىرىلەتىن بولدى. كوش بوي تۇزەگەن جىلى قىس قاتالدىق تانىتتى. بۇل دا ءبىر سىناق بولدى دەپ ايتسام, ارتىق كەتپەيمىن, سەبەبى, استانانى كوشىرۋ تاقىرىبى كوپ ءارى قىزۋ تالقىلانىپ, ونى جاقتاۋشىلاردان گورى كۇدىكپەن قاراۋشىلار باسىم ەدى. ايتپەسە, سولتۇستىكتىڭ ۇسكىرىك ايازى ءدال سول جىلى ءبىرىنشى رەت سوققان جوق قوي. جاڭالىق بارلىق كەزدە قۋانىشپەن قابىلدانا بەرمەيدى, ونىڭ سەكەمى مەن سەنىمسىزدىگى قاتار جۇرەدى. ونى جەڭۋ – ۋاقىت پەن ءىستىڭ تالابى.
1998 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا مەنى سول كەزدەگى پرەمەر-مينيستر نۇرلان بالعىمباەۆتىڭ قابىلداۋىنا شاقىرۋ حابارى كۇتپەگەن جەردەن بولدى. مەملەكەتتىك قىزمەتتە بولماسام دا, مەملەكەت ءۇشىن جۇمىس ىستەپ جۇرگەن قازاقتىڭ ءبىرىمىن, سوندىقتان ۇكىمەت تاراپىنان بەرىلگەن تاپسىرمانى قابىل الدىم – ەل استاناسى اقمولا قالاسىنىڭ ساۋلەتتىك كەلبەتىن جاساۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 1998 جىلعى 11 ناۋرىزىنداعى №199 قاۋلىسى بويىنشا ۇيىمداستىرىلاتىن حالىقارالىق كونكۋرستىڭ قازىلار القاسىنىڭ توراعاسى بولدىم. بۇل جەردە مەنىڭ ەڭبەك جولىم مەن جوبالاۋ ىسىندەگى تاجىريبەم ەسكەرىلىپ, ەل بولاشاعىنىڭ كەلبەتىن جاساۋ جۇمىسىنا ارالاستىرعانى كوڭىلىمدى مارقايتتى.
كونكۋرسقا حالىقارالىق سيپات بەرۋ ءۇشىن دۇنيەجۇزىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە جۇرگەن ەلشىلەرىمىز ارقىلى بۇل شارا تۋرالى اقپارات تاراتۋ جۇمىستارىن دەرەۋ ۇيىمداستىرۋ كەرەك بولدى. جارتى جىل مۇنداي دارەجەدەگى كونكۋرستار ءۇشىن تىم تار, الايدا ۇكىمەتتىڭ باسشىلىعىندا وتىرعان ازاماتتاردىڭ ارقاسىندا, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ الەم تاريحىندا سول كەزدىڭ وزىندە تانىلىپ قالعان بەدەلىنىڭ ارقاسىندا التى ايدىڭ ىشىندە كونكۋرس تۋرالى حابارىمىز الەمدى شارلاپ كەتتى. سول حابار ارقىلى جەر-جەردە قازاقستان تۋرالى, ونىڭ جاڭا استاناسى تۋرالى جاڭا اقپارات تارادى – ەلىمىز بۇرىنعىدان بەتەر تانىلا باستادى.
حالىقارالىق سيپات العان كونكۋرستى وتكىزۋ تالاپتارى دا كوميسسيا قۇرىلعاننان كەيىن جاسالدى. فرانتسيانىڭ مەملەكەت قايراتكەرى, پرەمەر-ءمينيسترى جانە بەسىنشى رەسپۋبليكانىڭ پرەزيدەنتى بولعان جورج پومپيدۋدىڭ باسشىلىعىمەن 1969 جىلى وتكىزىلگەن حالىقارالىق كونكۋرستى ۇلگى ەتىپ الدىق. بۇل بايقاۋ ەۋروپاداعى ەڭ ۇلكەن مادەني كەشەنگە جاريالانعان بولاتىن. وسىنداي كەلەلى جۇمىستى ۇلگى ەتىپ, كونكۋرستىڭ ەرەجەسى جاسالدى. قازىلار القاسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ قازاق قۇرىلىس ءىسىنىڭ اسا مىقتى ماماندارىنىڭ ءبىرى, سول كەزدەگى قالا اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى فاريد گاليموۆ تاعايىندالدى. ەلىمىزگە جانە باسقا مەملەكەتتەرگە ساۋلەت تۋىندىلارى كەڭىنەن تانىمال, رەسپۋبليكامىزدىڭ بەتكە ۇستار ساۋلەتشىلەرى ت.ەراليەۆ, ر.سەيدالين, ن.قويشىبەكوۆ, س.بايماعامبەتوۆ, س.موردۆينتسەۆ, امەريكا قۇراما شتاتتارىنان نەلس حولل, رەسەيدەن اكادەميك, ساۋلەتشى ە.گ.روزانوۆ, تۇركيادان بەحرۋز چينچي سىندى ەلىمىز بەن شەتەلدەردىڭ بەلگىلى ساۋلەتشىلەرى قازىلار رەتىندە شاقىرىلدى.
ۋاقىتتىڭ تارلىعىنا قاراماستان, قارا قىلدى قاق جارىپ شىعار نەبىر جاقسى جۇمىستار جينالدى. ولاردى ساراپتاپ, ۇزدىگىن تابۋ جاڭىلماس تاڭداۋدى تالاپ ەتتى. ارينە, قازىلاردىڭ ارقايسىسى وزىندىك كوزقاراستارى مەن ونەرگە دەگەن تالاپ-تىلەكتەرى قالىپتاسقان تالانتتى بىرەگەي جاندار ەدى, ولار ءار جوبانى تالقىلاپ-تالداپ, قاتال تالعامدارىنان وتكىزىپ وتىردى, ويتكەنى, تارازى باسىندا تاۋەلسىزدىگىن ەندى الىپ, الەم ساحناسىنا جاڭا عانا شىعىپ كەلە جاتقان ەلىمىزدىڭ جاڭا استاناسىنىڭ كەلبەتى تۇر ەدى.
تالقىدان وتكەن جوبالاردىڭ ىشىنەن كونكۋرس ەرەجەسى بويىنشا ءۇش كومپانيانىڭ جوبالارى تاڭداپ الىندى: «ساۋلەتشى كيشو كۋروكاۆا جانە ارىپتەستەرى» (جاپونيا), «اق وردا» جوبالاۋ-قۇرىلىس كومپانياسى (قازاقستان) جانە رەسەي ساۋلەت جانە قۇرىلىس اكادەمياسىنىڭ جانىنداعى ورتالىق جوبالاۋ جانە قالا سالۋ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى. بۇل ءۇش جوبانى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاراۋىنا ۇسىنىپ, وسىلاردىڭ ىشىنەن جاپونيا ساۋلەتشىسىنىڭ جوباسى تاڭدالدى.
بۇل ساياسي ءارى شىعارماشىلىق ءمانى بار شارا ەدى. كەلەشەگىن مولىنان ويلايتىن باسشىمىزدىڭ ارقاسىندا ەلىمىز ساۋلەتشىلەر الەمىندە دە تانىمال بولدى. ەلدىڭ استاناسى, گيمنى, گەربى – سول ەلدىڭ سيمۆولى بولىپ تابىلادى. سپورتشىلارىمىز ءجۇلدەلى ورىندار الىپ, كوك بايراعىمىز وزگە ەلدىڭ كوگىندە جەلبىرەگەندە تۋىندايتىن كەۋدە كەرەر ماقتانىش سەزىمى بۇگىنگى استانانىڭ الەم ساحناسىنداعى ءرولىن دۇنيەجۇزى مويىنداعاندا تاعى ءبىر جالىنداپ كەتەدى. «استانا – ەڭ الدىمەن ازاماتتىعىمىزدىڭ سيمۆولى, قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحىنىڭ شىنايى شەجىرەسى, قارقىندى دامۋىمىزدىڭ, قول جەتكەن تابىستارىمىزدىڭ, ابىروي-بەدەلىمىزدىڭ, بەرەكە-بىرلىگىمىزدىڭ جارقىن كورىنىسى», دەپ اتاپ وتكەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ەل استاناسىن اقمولاعا كوشىرۋ تۋرالى شەشىمىنىڭ اقيقات استارىن بۇگىنگى استانانىڭ اسقار اسۋلارىنان كورىپ وتىرمىز.
ەل استاناسىن الماتىدان اقمولاعا كوشىرۋ تالاس تۋدىرمايتىن ەڭ دۇرىس شەشىم بولدى. الماتىنى دامىتۋ بارلىق كەزدە ءتيىمدى بولا بەرمەيدى, ويتكەنى, بۇل اۋماقتىڭ جەلدەتىلمەيتىن ەرەكشەلىگى, جەر سىلكىنىسى سياقتى شەكتەۋ تۋدىراتىن جاقتارى بار. سەيسميكا الماتىنى كوپ مۇمكىندىكتەردەن ايىرادى – حالىق نەعۇرلىم كوپ شوعىرلانعان سايىن, قالانىڭ ميكروكليماتى ناشارلايدى, ساۋلەتتىك شەشىم جاعىنان دا سول سەبەپتى كوسىلە شابا المايسىڭ. ال استانادا – كەڭ جازيرالى دالادا قۇلاشىڭدى كەڭگە جايا الاتىن ۇلكەن مۇمكىندىك بار. بۇل ساۋلەتشىلەردىڭ تالاپتارىنا قانات ءبىتىرىپ, ونەر كوگىندە ەركىن سامعاۋىنا كەڭدىك بەرەدى. بۇل جاعىنان دا استانانىڭ بەرەرى مول. حالىقتىڭ ەل استاناسىنىڭ ماڭىنا كوش تۇزەۋى ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك, ۇلتتىق جانە ساياسي الەۋەتىن ارتتىرارى ءسوزسىز. وسىنى كورەگەندىكپەن باعدارلاي العان ەلباسىمىزدىڭ بۇل شەشىمىنىڭ دۇرىستىعىن بۇگىن كوزىمىز كورىپ وتىر.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العاننان كەيىنگى قابىلدانعان تاۋەلسىز شەشىمدەردىڭ ىشىندەگى ەڭ جاۋاپتىسى ءارى ەڭ ماڭىزدىسى وسى بولدى. ەلباسىمىزدىڭ ەلگە دەگەن, ونىڭ شەكاراسى مەن حالقىنىڭ بۇتىندىگىن, تۇتاستىعىن ساقتاۋعا دەگەن قامقورلىعىنان تۋىنداعان باتىل بەتبۇرىس ەلىمىزگە ابىروي الىپ كەلدى. قازىر ءبىزدى استانامىزبەن تانيدى, استانا ارقىلى حالقىمىزدىڭ بايلىعىن باعالايدى. دۇنيەجۇزىندەگى ەل استانالارىنىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ استانامىزدىڭ كەلەشەگى مول, دامۋ الەۋەتى ۇلكەن, ساۋلەتتىك كەلبەتى بىرەگەي دەپ ايتا الامىز. ەلباسى ىرگەسىن قالاعان ەلوردا – كەلەشەگىمىزدىڭ ماڭگىلىك سيمۆولى دەپ ايتۋعا تولىق قاقىمىز بار.
الماتى.
