«كۇلپەت» رومانى قازاقستاننىڭ سوتسياليزم داۋىرىندەگى كەزەڭىنەن باستاپ قازىرگى كۇنگە دەيىنگى تاريحىن باستى كەيىپكەر ءابۋجان رايىسوۆتىڭ ءومىرى مەن تاعدىرى ارقىلى سۋرەتتەيدى. رومان تۋعان جەرگە دەگەن ماحاببات پەن شىنايى پاتريوتيزم, قازاق ايەلىنىڭ ادالدىعى, ۇلتتىق ءداستۇردى ساقتاۋ سياقتى قۇندىلىقتار ارقىلى بۇكىلالەمدىك ماڭگىلىك سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەيدى.
اۆتور باستى كەيىپكەردىڭ جان دۇنيەسىن اشۋ ارقىلى ادامنىڭ ءوزىن ءوزى تانۋى مەن مىنا جالعان دۇنيەنىڭ بارلىق قۇپيالارىن زەرتتەۋدىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتەدى. جازۋشى ءوزىنىڭ فيلوسوفيالىق ويلارىنا سۇيەنە وتىرىپ, كوپتەگەن ادامزاتتىق ماسەلەنى باتىل قوزعاي بىلگەن.
جالپى, بۇل رومان سەكسەن جىلدىق تاريحتى قامتيدى. ءۇش ۇرپاقتىڭ ءومىرى. ارينە, تازا كوركەم ادەبيەتتىڭ فورماسى قازىر ەسكىردى. ەكسپرەسسيا مەن ەپاتيا ميداي ارالاسىپ كەتكەن زاماندا بەس ءجۇز بەتتىك روماننىڭ وقىلۋىنا كۇمانمەن قارايتىندار دا تابىلادى. اقپاراتتىق تەحنولوگيا ادامي قاتىناستاردى باسىپ وزعان كەزەڭدە رومان اۆتورى شارحان قازىعۇل رومان جانرىنا وزىندىك ترانسفورماتسيا جاساي بىلگەن. شىعارما حالىقارالىق فورماتتا جازىلعان. وتە جەڭىل وقىلادى.
– جازۋشى-پۋبليتسيست شارحان قازىعۇل نە جازسا دا ەشكىمگە ۇقسامايدى. وزىندىك ءستيلى قالىپتاسقان قالامگەر. ءتىلى شۇرايلى. ەڭ باستىسى, ول ابدەن جاۋىر بولعان تاقىرىپتار مەن جىلتىر سوزدەردى قولدانۋدان اسىرە قاشىپ وتىرادى. اۆتوردىڭ بۇل قاسيەتى «كۇلپەت» رومانىندا جارقىراي كورىنگەن. ادامزاتتىڭ الدىندا تۇرعان سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەگەن شارحان – باقىتتى قالامگەر, – دەيدى ادەبي شىعارماعا قاتىستى پىكىر بىلدىرگەن مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى دوسقان جولجاقسىنوۆ.
روماندار كوپتەپ جازىلىپ, ولار بارىنشا ناسيحاتتالعان سايىن, اۋديتوريا كەڭەيە تۇسپەك. وقىرماندارىمەن جۇزدەسكەن اۆتور بۇگىنگى ادەبيەتكە قويىلىپ وتىرعان تالاپ, ءوز شىعارماشىلىعىنداعى باعىت-باعدار تۋرالى ويلارىمەن ءبولىستى.
– قازىرگى زامانعى قازاق ادەبيەتى قانداي بولۋى كەرەك دەگەن سۇراقتىڭ ماڭايىندا از-كەم ويىمىزدى ايتا كەتكەنىمىز ءجون بولار. كوركەم شىعارما قالاي جازىلۋعا ءتيىس؟ كەز كەلگەن قالامگەر ەڭ الدىمەن وسى سۇراققا جاۋاپ ىزدەۋى كەرەك. مىنا جالعان دۇنيەدە مەن كىممىن؟ بۇل تۋرالى «قىلمىس پەن جازا» رومانىنىڭ اۆتورى فەدور دوستوەۆسكي دە ءوز كەيىپكەرى راسكولنيكوۆتىڭ اۋزىمەن ايتىپ كەتكەن: «تۆار لي يا دروجاششايا يلي پراۆو يمەيۋ...». ءيا, ادام مىنا ومىرگە نە ءۇشىن كەلەدى؟ ميسسياسى نە؟ بەيشارا بولىپ ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن بە؟ الدە قۇدايدىڭ سىيلاعان ومىرىنە لايىقتى جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن بە؟ ادام جانىن زەرتتەگىسى كەلگەن قاي جازۋشى دا وسى فيلوسوفيالىق پوستۋلاتقا جاۋاپ ىزدەۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. قازاق جازۋشىسى ەندى ءوز وربيتاسىنان شىعىپ, بۇكىل ادامزاتتىڭ الدىندا تۇرعان ماڭگىلىك سۇراقتاردىڭ جاۋابىن ىزدەۋى كەرەك. بىراق ءبىز تەك ءوز تامىرىمىزدان ۇزىلمەگەندە عانا وركەنيەتتىڭ بيىگىنە جەتە الامىز. سوندىقتان دا قازاق جازۋشىسى ءوز ۇلتىنىڭ بىرەگەيلىگىن جوعالتپاي وتىرىپ, باسقا ۇلتتاردى مويىنداتا الاتىنىن ەشقاشان ەستەن شىعارماۋعا ءتيىس, – دەيدى شارحان قازىعۇل.
ەسكە سالساق, قازىر ۇزدىك رومان ءۇشىن جىل سايىن بەرىلەتىن MECENAT.KZ ادەبي سىيلىعىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى ءجۇرىپ جاتىر. بايقاۋدىڭ تالاپتارىمەن جوبا سايتىندا تانىسۋعا بولادى.
الماتى
