سەنات توراعاسى جيىندا پالاتانىڭ كۇن تارتىبىندەگى وڭىرلەردىڭ دامۋى مەن مەملەكەتتىك وڭىرلىك ساياساتتىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى پارلامەنتتىك تىڭداۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ماۋلەن اشىمباەۆ بۇگىندە سەنات وڭىرلەردىڭ مۇددەسىن قورعايتىن پالاتا رەتىندە ءوز جۇمىسىن قايتا ايقىنداپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق بۇل مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ساياسي اۋقىمدى رەفورمالاردىڭ زاڭدى جالعاسى ەكەنىنە توقتالدى.
«پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ وڭىرلىك ساياساتتى جەتىلدىرۋ جونىندە ناقتى مىندەتتەر جۇكتەدى. شىن مانىندە, قۋاتتى وڭىرلەر – ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءال-اۋقاتى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ نەگىزى. مەملەكەت باسشىسى ۇنەمى وسى قاعيداعا باسا ءمان بەرىپ كەلەدى. سوندىقتان وڭىرلەردىڭ تەڭگەرىمدى دامۋىنا ىقپال ەتۋ سەناتتىڭ باسىم مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى دەپ بەلگىلەپ وتىرمىز. جالپى, سوڭعى ۋاقىتتا پارلامەنت ايماقتارداعى پروبلەمالاردى شەشۋگە ارنالعان ونداعان زاڭ قابىلدادى», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سەنات توراعاسى اتاپ وتكەندەي, وڭىرلەردەگى ينفراقۇرىلىمدىق پروبلەمالار – جىلۋمەن جانە ەلەكترمەن جابدىقتاۋ, جولداردىڭ, الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم جاعدايىنىڭ تومەندىگى, سونداي-اق حالىق تابىسى دەڭگەيىنىڭ ازدىعى ماڭىزدى بولىپ قالا بەرەدى.
«مەملەكەت باسشىسى «ينۆەستيتسيا ورنىنا تاريف» باعدارلاماسى ارقىلى ءوندىرىس قۋاتىنىڭ توزۋىن ازايتۋ تۋرالى ناقتى تاپسىرما بەردى. بۇل رەتتە وڭىرلەردەگى جىلۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋ اسا ماڭىزدى. ولاردىڭ 50 پايىزدان استامى ابدەن توزعان. كەيبىر ايماقتاردا بۇل كورسەتكىش 80 پايىزعا دەيىن جەتكەن. 2023 جىلعى بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ اياسىندا وسى ماقساتقا قارجى ءبولۋ جوسپارلانىپ وتىر. ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىنا تىكەلەي قاتىسى بار وسى ماسەلەلەردى دايەكتى تۇردە شەشۋ قاجەت. سونىمەن بىرگە ساپاسىز ناشار جولدار دا وڭىرلەردى دامىتۋدى تەجەيتىن فاكتورلاردىڭ ءبىرى ەكەنى انىق. سەناتورلار بۇل ماسەلەنى دەپۋتاتتىق ساۋالداردا ءجيى كوتەرىپ كەلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا رەسپۋبليكالىق جولداردىڭ جارتىسىنىڭ عانا جاعدايى جاقسى», دەگەن ماۋلەن اشىمباەۆ وڭىرلەردىڭ نەگىزگى پروبلەمالارىنا نازار اۋداردى.
بۇدان كەيىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكليار بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر 3 مىڭ شاقىرىم جىلۋ سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ جەلىلەرى جاڭارتىلعان. بيىل 2 مىڭ شاقىرىمعا جۋىق جەلىنى قايتا قۇرۋ ەسەبىنەن توزۋ كورسەتكىشىن 50 پايىزعا ازايتۋ جوسپاردا بار.
«سۋمەن جابدىقتاۋ قىزمەتىمەن قالا جانە اۋىل تۇرعىندارى تيىسىنشە 98 پايىز جانە 94 پايىز دەڭگەيدە قامتىلعان. بيىل سۋمەن قامتۋ قىزمەتىنە 172 ملرد تەڭگە ءبولىندى. ناتيجەسىندە, قالا تۇرعىندارىنىڭ 98,7 اۋىل تۇرعىندارىنىڭ 96 پايىزى قامتىلادى. 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن حالىقتى اۋىزسۋمەن قامتۋ 100 پايىزدى قۇرايدى. حالىقتىڭ جانە ەكونوميكانىڭ ءوسىپ كەلە جاتقان قاجەتتىلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ قۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ شارالارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. وتكەن جىلى العاش رەت جاڭا ستانسالار سالۋ بويىنشا اۋكتسيوندار وتكىزىلدى. 2026 جىلعا قاراي الماتى, قىزىلوردا, تۇركىستان جانە ۇلىتاۋ وبلىستارىندا جالپى 1700 مۆت قۋاتتىلىعى بار يكەمدى گەنەراتسيا كوزدەرى جۇزەگە اسىرىلادى», دەدى ر.سكليار.
زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەنگىزە وتىرىپ ەكىباستۇزدىڭ جاڭا گرەس-3 قۇرىلىسىنىڭ جول كارتاسى ازىرلەنگەن ەكەن. «سامۇرىق-ەنەرگو» ەكىباستۇز گرەس-2 قوسىمشا ەنەرگوبلوكتار سالۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرادى. اقسۋ گرەس-ءىن كەڭەيتۋ جوسپارلانعان.
«وتكەن جىلى جالپى قۋاتى 385 مۆت بولاتىن جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ 12 نىسانى ىسكە قوسىلدى. بيىل 276 مۆت جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ 15 نىسانى ىسكە قوسىلادى. ناتيجەسىندە, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن ءوندىرۋ ۇلەسى 5 پايىزعا دەيىن وسپەك. 2025 جىلعا دەيىن قۋاتتىلىعى 757 مۆت بولاتىن جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ 41 جوباسىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپاردا بار. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن بارلىق جىلۋ ەلەكتر ستانسالارى مەن ەلەكتر جەلىلەرىنە رەۆيزيا جۇرگىزىلۋدە. بۇل تەكسەرۋ ءبىرىنشى توقساندا اياقتالادى. تەكسەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا ءتيىستى شارالار جوسپارىن قابىلدايمىز. سونىمەن قاتار اۋقىمدى جوندەۋ ناۋقانىنا دايىندالىپ جاتىرمىز. مەنشىك يەلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى قايتا قارالىپ باقىلاۋ-قاداعالاۋ فۋنكتسيالارى مەن سالانىڭ جالپى تيىمدىلىگى كۇشەيتىلەدى. ارنايى كوميسسيا تەز ارادا جاڭعىرتۋدى قاجەت ەتەتىن 19 پروبلەمالى تەتس-ءتى انىقتادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, كوكشەتاۋ جانە سەمەي قالالارىندا جاڭا جىلۋ ەلەكتر ستانسالارىن سالۋ پاۆلودار مەن ەكىباستۇزداعى جىلۋ ەلەكتر ستانسالارىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى», دەدى ر.سكليار.
سونداي-اق پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى گازداندىرۋ جۇمىسىنا دا توقتالدى. ماسەلەن, وتكەن جىلى 142 جوبا جۇزەگە استى. بيىل 56 ەلدى مەكەننىڭ 167 مىڭ تۇرعىنىن گازبەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 86 جوبا جوسپارلانعان. بۇل ەلدى گازداندىرۋ دەڭگەيىن 60 پايىزعا جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
«وڭىرلەر ىشىندە جانە وڭىرلەر اراسىنداعى كولىك بايلانىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. سوڭعى 3 جىلدا 8 مىڭ شاقىرىمنان استام رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولدار سالىنىپ جوندەلدى جانە 9,5 مىڭ شاقىرىمنان استام جەرگىلىكتى ماڭىزى بار جولدار جوندەلدى. ناتيجەسىندە, ستاندارتتى جاعدايداعى جولداردىڭ ۇلەسى رەسپۋبليكالىق جەلىدە 91 پايىزعا جەرگىلىكتى جەلىدە 85 پايىزعا ارتتى. 2023 جىلى 7 مىڭ رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولدى جانە 3 مىڭ شاقىرىم جەرگىلىكتى جەلىلەردى قايتا قۇرۋ جانە جوندەۋمەن قامتۋ جوسپارلانعان», دەدى ر.سكليار.
بۇدان بولەك, بايانداماشى باسپانا ماسەلەسىنە دە توقتالدى. پرەمەر-مينيستر كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, بىلتىر ەلىمىزدە 15 ملن شارشى مەتر 130 مىڭنان استام تۇرعىن ءۇي سالىندى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 17 پايىزعا ارتىپ 2,9 ترلن تەڭگەگە جەتتى. بيىل 15 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلەدى.
بۇدان كەيىن سەناتور سەرىك شايداروۆ بايانداما جاساپ, جوعارىدا اتالعان پروبلەمالار سەناتورلاردىڭ حالىقپەن كەزدەسۋلەرىندە جانە پارلامەنت سەناتىنىڭ ء«وڭىر» دەپۋتاتتىق توبىنىڭ وتىرىستارى بارىسىندا ءجيى كوتەرىلەتىنىن ايتتى. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا «ورتالىق» پەن «ايماقتار» اراسىندا ءتيىستى بايلانىس ورناتىلماعان.
«باسقارۋ دەڭگەيلەرى اراسىندا وكىلەتتىكتەردى تەڭگەرىمدى ءبولۋ جونىندەگى جۇمىستى كۇشەيتۋ قاجەت. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار وڭىرلەردەگى پروبلەمالاردى شەشۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى وكىلەتتىكتەرگە يە بولۋعا ءتيىس. ال وڭىرارالىق ماسەلەلەر ورتالىق دەڭگەيدە شەشىلۋى كەرەك. پروبلەمالاردىڭ اۋقىمدىلىعى مەن وزەكتىلىگى وڭىرلەردىڭ ودان ءارى ءتيىمدى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋگە قاۋىپ توندىرەتىنى ءسوزسىز. سوندىقتان وڭىرلىك ساياساتتى جەتىلدىرۋ بويىنشا جەدەل جانە ۇتىمدى شارالار قابىلداۋدىڭ ماڭىزى زور», دەپ تۇيىندەدى سەرىك شايداروۆ.
ءىس-شارانى قورىتىندىلاعان سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ ايتىلعان بارلىق ۇسىنىس پارلامەنتتىك تىڭداۋدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ازىرلەنەتىن ۇسىنىمدارعا ەنگىزىلىپ, ۇكىمەتكە جىبەرىلەتىنىن ايتتى. سونداي-اق ول ماسەلەلەر سەناتتىڭ الداعى جۇمىسىندا دا ەسكەرىلەدى.
«ايتىلعان باسىمدىقتاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن سەنات دەپۋتاتتارى ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە دايىن. وسى رەتتە وڭىرلەردى دامىتۋ سەنات جۇمىسىنداعى نەگىزگى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى ەكەنىن تاعى دا اتاپ وتكىم كەلەدى. ءبىز وسى باعىتتى ءاردايىم نازاردا ۇستايمىز. بۇل – حالىقتىڭ دا باستى تالابى. قازىر ازاماتتارىمىز بىزدەن ناقتى ناتيجەلەر كۇتىپ وتىر. بۇگىنگى تىڭداۋ وڭىرلەرىمىزدى دامىتۋ جانە ازاماتتارىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ جولىنداعى بىرلەسكەن جۇمىسىمىزدىڭ جاڭا كەزەڭىنە جول اشىپ بەردى دەپ ويلايمىن», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
تىڭداۋ بارىسىندا اقتوبە, جامبىل, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ اكىمدەرى ەرالى توعجانوۆ, نۇرجان نۇرجىگىتوۆ جانە ايداربەك ساپاروۆ, دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ورتالىق ازيا بويىنشا وڭىرلىك ديرەكتورى تاتيانا پروسكۋرياكوۆا, جاس ساراپشىلار كلۋبىنىڭ مۇشەلەرى, سونداي-اق تاعى باسقا ازاماتتار بايانداما جاسادى.
