كەڭەس ۇكىمەتى وسىلايىنشا ون جىل بويى اشانىڭ التى سالىنىڭ ارتىنان ءتۇسىپ اڭدۋمەن بولادى. 1929-1931 جىلدارى گولوششەكيننىڭ «كىشى قازان» قياناتى كەزەڭى, تاركىلەۋ مەن كولحوزداستىرۋ ناۋقانى كەزىندە 1929 جىلى اقىنداردى نكۆد ۇستاتادى
2015 جىلى كوكتەمگە تامان القۋات ءبىزدىڭ ۇيگە شۋ ولكەسىنىڭ شەجىرەشىسى, قۇيماقۇلاق اقىن مۇرات ءابدىراشيت ۇلىن ەرتىپ كەلدى. ول تەك ساۋىتبەك پەن قازاقبايدىڭ ولەڭدەرىن عانا ەمەس, جەتىسۋ مەن وڭتۇستىك اقىندارىنىڭ جىرلارىن تۇگەل جاتقا بىلەدى ەكەن. امان-ساۋلىقتان كەيىن شەجىرەشى بىردەن جىر جولدارىن وقۋعا كىرىستى:
«ارالتوبە باسىندا بەس ءۇي وتىر,
ايىرىلىپ اقبوپەدەن نەسىنە وتىر؟
مالىم بولسا ءبىر شاتاق ەتەر ەدىم,
قولىمدى كەدەيشىلىك كەسىپ وتىر...»
ساۋىتبەكتىڭ اتاقتى «اقبوپەسىن» تولىعىمەن ايتىپ شىقتى. قۇلاعىنىڭ اۋىرلىعىنان با, داۋىس قارقىنى كۇشەيىپ, شەجىرەشى ارقالانىپ تاعى ءبىر توگىلدى:
«قۇرمەتتى ەلگە سالەم قازاقبايدان,
جاتىرمىز الماتىدا,
اھ..اۋ-ءاي..ءمان!
كوز سالعان وسى حاتقا
قاتار-قۇربىم,
بىلەرسىڭ حابارىمدى ءبىزدىڭ جايدان.
سەگىز اي بولدى, مىنە, جاتقانىما,
جايىمدى الىس-جاقىن
ءبىلسىن قايدان؟
ەلەستەپ كوز الدىمنان
كەتپەي قويدى,
ۇيرەنگەن قايران
جۇرتىم كىشكەنتايدان»
– دەپ ءبىر قايىرىپ الىپ: «بۇل القۋاتتىڭ اتاسىنىڭ ولەڭى. نكۆد-عا ۇستاتقاندار شۋداعى اشا بولىسىنان قازاقباي مەن شوڭگەربايدى ۇستاساڭدار, قالعانى تىرپ ەتپەيدى دەپ, مۇنىڭ اتاسىن اشادان ەڭ ءبىرىنشى ۇستاتىپ جىبەرگەن.
«جولىقتىڭ ارەكەتكە وزگەشە بوپ,
اناسى قاراماستاي «ق ۇلىنىنا».
اۋەلى بارشاڭىزعا جولاشار بوپ,
كەڭەستىڭ مەن ءىلىندىم قۇرىعىنا»,
– دەگەن جولدار قازاقبايدىڭ ءوز ولەڭىندە بار.
«امان با, قادىرلى ءىنى جاقسىبايىم,
بەينەت كوردىم ەلۋگە كەلگەنىمدە.
كەيىنگى بوزبالاعا اقىلىڭدى ايت,
قۇدايدىڭ شۇكىرلىك قىپ بەرگەنىنە», – دەپ, ءوز ءىنىسى, شاكىرتى, اقىن جاقسىباي جانتوبەتوۆكە اعالىق كەڭەس بەرگەن» – دەدى دە توقتادى. ءجون سۇراسىپ, اڭگىمە قۇردىق.
مەن دەرەۋ ساۋىتبەك ابدراحمانوۆقا تەلەفون شالىپ, ءمان-جايدى ايتتىم. ساۋىتبەك كوپ ۇزاتپاي 31 مامىر قۋعىن-سۇرگىن كۇنىنە وراي «قازاقبايدىڭ قاماۋداعى حاتتارى» مەن جازدىڭ كۇنى جوعارىدا مۇرات مولدا ايتقان ساۋىتبەكتىڭ اتاقتى «اقبوپەسىنىڭ» تولىق نۇسقاسىن «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە جاريالادى.
مۇرات مولدا: «قايراقباي مويىنقۇم جاعىندا بولعان شىعار. پالۋان بولۋى مۇمكىن, بىلمەدىم ونى. جالپى, قايراقباي تۋرالى ەستىگەنىم جوق, بىلمەيمىن» دەدى. دەمەك قايراقباي اشا بويىنان ەمەس. قايراقباي ەسكىشە ساۋاتتى, مولدا اقىن. قازاقبايدىڭ ارابشا حات تانىعانىن, شاريعاتتى جەتىك بىلگەنىن ەسكەرسەك, ەكەۋىنىڭ ءبىر ادام ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى.
مۇرات مولدانىڭ ايتۋىنشا: «اتابەك دەگەن بەرگى زاماندا تورەدە, جامبىل سوۆحوزىندا ءومىر سۇرگەن. اقىن ەمەس, اتبەگى بولعان. مۇمكىن ەرتەرەكتە شىمىر-كۇنتۋدىڭ ىشىندە اتابەك دەگەن باسقا ءبىر ءتاۋىر كىسى بولعان دا شىعار, ول بەلگىسىز». ال كەنەكەڭ مەن باسقا دا دەرەكتەردەگى اتيبەك, اتىبەك, اتابەك نەمەسە بەيسەمبەك, بايسىمبەك, بەيسەنبەك جانە جيەنباي, جيىنباي, جيىمباي دەپ اتاعاندارىنىڭ بارلىعى ءبىر كىسىنىڭ ەسىمدەرى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ايتىلۋىنا, ەستىلۋىنە, جازىلۋىنا بايلانىستى وزگەرىسكە ۇشىراعان. ول زاڭدىلىق. سول سەكىلدى قايراقباي, قايرانباي, قازاقباي دا ءبىر ادام.
قازاقباي ءوز زامانىندا وتە بەدەلدى, وقىعانى كوپ, ادىلەتتى كىسى بولعان ەكەن. سالت-ءداستۇر مەن اتا جولىنا بەرىك, اشاداعى داۋلاردى ساۋىتبەك پەن جيدەبايمەن بىرگە شەشەتىن بولعان. پروفەسسور تەمىربەك قوجاكەەۆتىڭ «قالىڭدىقتىڭ قاسىرەتى» دەگەن دەرەكتى اڭگىمەسىندە: «ەندىگى اڭگىمەنىڭ تەك اقىلداسۋ ەمەس, ارباسۋ بولاتىنىن سەزگەن ومىربەك ءسوزىمدى سويلەسىن, ميات بولسىن دەگەن نيەتپەن كورشى اۋىلداعى ءارى اقىن, ءارى بەدەلدى ادامدار ۇسا ۇلى ساۋىتبەكتى, ەرگوبەك ۇلى قازاقبايدى, قالەن ۇلى جيدەبايدى الدىردى. شاي ءىشىلىپ, باس قوسىلىپ بولعان سوڭ ءسوزدى بايبولات باستادى:
– ومىربەك, «جار باسىنا ديىرمەن سالساڭ, جار قۇلار, ارالعا ۇيا سالساڭ, تاسقىن الار» دەۋشى ەدى. سەنى قۇلاپ تۇسەر جار, تاسقىن تاپتاپ وتەر تابان دەپ بىلگەن جوق ەم! ايتىسقان انت قايدا, بەرىسكەن سەرت قايدا؟ تەرەزەسى تەڭ, يىق تىرەسەر, سۇيەنىش بولار قۇدا تاپتىم دەپ قۋانعاندىعىمنىڭ اقىرى وسى ما؟ – بايبولات مۇنى ەگىلىپ وتىرىپ, ەزىلىپ وتىرىپ ايتتى. ومىربەك وعان:
– بايەكە, ورىندى وكپە, ورىندى ناز ايتىپ وتىرسىز. سىزدەردى تۇسىنەم. وسىنىڭ ءبارىن مەن ادەيى ىستەسەم, مىنە, اللانى اۋزىما الىپ ايتايىن, بارىم بۇيىرماسىن, ىشكەن-جەگەنىم ھارام بولسىن. سىزدەردى دە, ءبىزدى دە تاسقا وتىرعىزىپ كەتكەن – قۋ قىزىم. مەن ودان مۇنى كۇتكەن جوق ەدىم, قايتەيىن! سىزبەن قۇدا بولا الماي قالۋ, سەنسەڭىز, ماعان دا قيىن, ءارى ۇلكەن وكىنىش. ەندى قالاي دەسەڭىزدەر دە, قالاي شەشسەڭىزدەر دە مەن سىزدەرمەن بىرگەمىن, دەگەندى ايتتى. جىلاي ايتقان, جالىنا ايتقان بۇل سوزدەردەن ومىربەكتىڭ شىمىرلار تەگەۋىرىنەن سەسكەنىپ, العان مالدىڭ تولەۋىنەن قاشقاقتاپ, بايبولاتتاي بايمەن قۇدا بولىپ قالۋدىڭ قامىن قاراستىرىپ وتىرعانى اڭعارىلدى. وسىنى سەزە قويعان سۇڭعىلا ساۋىتبەك سوزگە ارالاسىپ, ەكى جاقتى جاناستىرا سويلەدى:
– بايبولات, ءوزىڭ دە مويىنداپ وتىرسىڭ, ومىربەك – وسى وڭىردەگى بيىك تە ءىسى ءىرى كىسىلەردىڭ ءبىرى. كۇن مەن اي قانشا بيىك تۇرسا دا, ولاردىڭ دا بەتىن ءبىر ءسات توقىمداي عانا بۇلت جابادى. سول سياقتى ومەكەڭنىڭ دە بەتىنە قۇرعىر قىزى كىشكەنە كىربەڭ ءتۇسىرىپتى. بۇلت كوشەر, وتەر, سول سياقتى بۇل كىسىنىڭ جۇزىنە تۇسكەن كىربىڭ دە كەتەر. «كىسەندى كىسى كىرىپتار, ايداعانعا جۇرەدى» دەمەكشى, بۇل دا قول قۋسىرىپ, قۇلدىق ۇرىپ, نە دەسەڭدەر دە كوندىم دەپ وتىر. قاجاي بەرمەيىك, نە ىستەيمىز, نە ويلارىڭىز بار, سوعان كەلەيىك! – دەدى.
جيدەباي بۇعان:
– قاس دەپ ويلاعاننىڭ ءبارى بىردەي قاس بولا بەرمەيدى. ءتىپتى بۇگىنگى قاسىڭ ەرتەڭ دوسىڭ بولۋى دا مۇمكىن, تۇسىنىسىڭىزدەر, – دەگەندى قوستى. قازاقباي دا قاراپ قالمادى:
– «قۇلاپ بارا جاتقانعا يىعىڭدى توس» دەگەن. بۇل ىستە ءبارىمىز بىرگە بولايىق, بىرگە قيمىلدايىق, – دەپ ىنتىماققا شاقىردى. وسىدان كەيىن بايبولات ءوز ەلىنىڭ شەشىمىن ايتتى:
– ءبىزدىڭ شەشىم – «ايەل ەردەن كەتسە دە, ەلدەن كەتپەيدى», ءتىرى وتىرىپ ادامىمىزدان ايىرىلمايمىز. كەلىنىمىزدى الامىز, نامىسقا شابامىز.
– ءيا, سۇلۋعا سۇقتانۋشى دا, تور قۇرۋشى دا كوپ بولادى. الدانىپ, ابايسىزدا تورعا ءتۇسىپ قالعان بولار. كەشىرىممەن قارايىق, قىزدى الىپ قايتايىق, – دەدى, كەزىندە توردا كەتكەن اقبوپەسىنەن ايىرىلىپ, اڭىراپ قالعان ساۋىتبەك. – مۇنداعى بايلام دا وسى بولدى» – دەپ جازىلعان قوجاكەەۆتىڭ اڭگىمەسىندە.
بۇل داۋدىڭ ارتىنان ساۋىتبەك پەن قازاقباي, جيدەبايلار قاماۋعا الىنادى. ول تۋرالى مالىمەتتەر حالىق اقىنى بەلگىباي بەكتۇرعان ۇلىنىڭ 1924 (27) جىلدارى ساۋىتبەكتىڭ اۋىلىنا بارىپ «اقبوپە» داستانىن جازىپ العانىمەن تىعىز بايلانىستى. 1945-1963 جىلدار ارالىعىندا قۇعا ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ قولجازبا قورىنا تاپسىرعان قولجازباسىندا: «شۋعا بارىپ, ساۋكەڭە جولىققانداعى سەبەبىم – وڭتۇستىكتە تۇلكىباس اۋدانىندا سارسەنباەۆ ءيمانالى دەگەن ەلگە قادىرى بار كىسى بولعان ەدى. سول كىسى: «بەلگىباي, سەن مەنىمەن شۋداعى مەنىڭ تۋىسقاندارىما بىرگە ءجۇر, تاماشالاپ قايتامىز», – دەدى. مەنىڭ ۇيلەنبەگەن كەزىم ەدى, ءوزى مەنىمەن تامىر ەدى. «ماقۇل» دەپ, ەكەۋمىز اۋليەاتاعا كەلدىك. وسى كۇنگى جامبىل جەرىن اۋليەاتا دەۋشى ەدى ول كەزدە.
اۋليەاتاعا ەسەنالى مادەليەۆ دەگەن شىمكەنتتىڭ نايمانى وياز ەكەن. قارىمباي قوشمانبەتوۆ ورىنباسارى ەكەن. سول كەزدە شۋ ەلىنىڭ 7 كىسىسى اباقتىدا قامالىپ جاتىر ەكەن: ساۋىتبەك, جيدەباي, قازاقباي, بەرىك, الىقۇل جانە ەكى كىسى. بۇلاردى قاماتقان قورالاس قابىلبەك سارمولداەۆ كورىنەدى. قاماتۋ سەبەبى: سارمولداەۆتىڭ جاقىن تۋىستارىنىڭ جەسىرىن شۋدىڭ شىمىرى تارتىپ الىپ كەتىپتى. سول ءۇشىن «سەنىڭ شىمىرىڭ», – دەپ, 7 ادامدى سوتتاتقان ەكەن. ەسقىزى سارا – كرايلىق سوت ەكەن. كرايلىق سوت (ەسقىزى, قوجانوۆ, ساپاروۆ) سارمولداەۆتىڭ ايتۋىمەن جەتى كىسىنى 16 جىلدان ءار ادامعا ۇكىم شىعارىپ, ەندى تاشكەنتكە ايداعالى تۇرسا كەرەك.
سول كەزدە تۇلكىباسىدان يمانالى كەلىپ قالادى. ويازى مادەليەۆتىڭ اعاسى ەسەنالى يمانالىمەن قۇدا ەكەن, ال قارىمباي قوشمانبەتوۆ بيلىكولدەگى شىمىر اعايىن. يمانالى سول كىسىلەرگە ايتىپ, 7 كىسىگە ارا ءتۇسىپ, ولاردىڭ بۇعان قاتىسى جوق دەپ, بارلىعىن بوساتتىرىپ جىبەرەدى» – دەپ جازىلعان. جالادان قۇتىلىپ, اۋليەاتاداعى بازارباي دەگەن اعايىندارىنىڭ ۇيىنە كەلىپ, تاڭ اتقانشا ءان ايتىلىپ, جىر توگىلەدى. بۇل البەتتە, «اشانىڭ التى سالى» اتانعان ساۋىتبەك, قازاقباي, جيدەبايلار تۋرالى قۇندى ماعلۇمات. بۇل وقيعالار قولجازبادا 1922 جىلى بولعان دەپ كورسەتىلگەن.
كەڭەس ۇكىمەتى وسىلايىنشا ون جىل بويى اشانىڭ التى سالىنىڭ ارتىنان ءتۇسىپ اڭدۋمەن بولادى. 1929-1931 جىلدارى گولوششەكيننىڭ «كىشى قازان» قياناتى كەزەڭى, تاركىلەۋ مەن كولحوزداستىرۋ ناۋقانى كەزىندە 1929 جىلى اقىنداردى نكۆد ۇستاتادى. قازاقباي الماتىدان بىلاي دەپ جازادى:
ء«بىر ءبىز ەمەس,
بوپ جاتىر بارشا جۇرتقا,
اناسىن اجىراتىپ ق ۇلىن-تايدان.
توڭكەرىس بوپ, كەلىپتى ويدان-قىردان,
كۇنىندەي عاززاۋاتتىڭ بولدى
مايدان.
ورىس, ءجويت, پەرسيان, تۇرك, اراب,
ارقايسىسى كەلىپ
جاتىر ءاربىر جايدان.
قىتاي, دۇنگەن, تارانشى,
قىرعىز, تاجىك,
بۇلاردى دەيتىن ەمەس كەلدىڭ قايدان.
ادام اتىن بىلمەيتىن ءارتۇرلى جان,
كەپ جاتىر توڭكەرىس بوپ
وسىندايمەن.
الماتىدا باس قوستىق
ءۇش ءجۇز تۇگەل,
ورتا ءجۇز – قوڭىرات, قىپشاق,
ارعىن, نايمان».
ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ەل تىنىشتىعى مەن بەرەكەسىن ويلاعان اقىندار كورمەگەندى كورەدى. تۇرمە تاقسىرەتىن تارتادى. 1931 جىلى ساۋىتبەك سال ساكەن سەيفۋللينگە ولەڭدەتىپ حات جازادى. ونى ساۋىتبەكتىڭ بالىم دەگەن اپكەسىنەن تۋعان جيەنى سمايىل قاليپانوۆ ساكەنگە اپارىپ بەرەدى. وندا:
«...ءبىر قۇدايعا بار شىعار,
ايىپ-قاتە, ءمىنىمىز.
الپىس بىرگە كەلگەندە
ەل ىشىندە قۋعىن جەپ,
وسىلاي بولدى كۇنىمىز...»,
– دەگەن جولدار بار.
ءداپ وسى كەزدە اشانىڭ باس كوتەرەر ازاماتتارىنىڭ بارلىعىنىڭ قامالىپ جاتقان كەزى بولاتىن. بۇل جايىندا قازاقباي:
«يمانبەك پەن ساتىلعان
ءوز قاسىمدا,
قۇدانىڭ كورىپ ءجۇرمىز كور دەگەنىن.
اشادان قانشا ازامات
قاماۋدا ءجۇر,
شامام جوق,
ءبارىن بىردەي تەرەر مەنىڭ»,
– دەپ اشادان وتە كوپ ادام قامالعانىن ايتادى. ساكەن سەيفۋللين ساۋىتبەكتىڭ جولداعان ولەڭ-حاتىنا كوڭىل ءبولىپ, ارنايى ورگاندارعا تاپسىرما بەرىپ اقىندارعا شاراپاتىن تيگىزەدى.
جازباشا, اۋىزشا جانە ارحيۆتىك دەرەكتەردە ءار ءتۇرلى جىلدارى اۋليەاتا, شىمكەنت, الماتى قالالارىنداعى تەمىرتورعا دۇركىن-دۇركىن قامالعان اشانىڭ التى سالى ساۋىتبەك, قازاقباي, جيدەباي, اتىبەكتەر ەكەنى انىق ايتىلعان, جازىلعان.
قازاقباي اشارشىلىقتىڭ تاقسىرەتىن تارتقان حالىقتىڭ ءالى كەلگەنشە كوز جاسىن ءسۇرتىستى. قارا ورمانداي حالىقتان تىم بولماسا ءبىر پەرزەنت امان قالسا ەكەن دەپ ارپالىستى. اقىرى جان توزگىسىز ءومىر ميحاناتىنان ارىلماي, تۋعان جەردەن جىراقتا, قىرعىز اعايىنداردىڭ اراسىندا ومىردەن وزادى. شەرلى قازاق تاريحىندا تۋعان جەرىن تاستاپ بوسىپ, جات جەردەن توپىراق بۇيىرعان اقىندار از ەمەس. سونىڭ ءبىرى بولىپ شەتتە قالدى. قازاقباي – زامانىندا ساۋىتبەك, جيدەباي, بالقىبەك, اتىبەك اقىندارمەن ۇزەڭگىلەس جولداس بولعان اشانىڭ التى سالىنىڭ ءبىرى. قازاقبايدىڭ ءوزى جازىپ قالدىرعان ولەڭ-حاتى مەن پروفەسسور تەمىربەك قوجاكەەۆتىڭ دەرەكتى اڭگىمەسى جانە حالىق اقىنى بەلگىباي بەكتۇرعان ۇلىنىڭ قولجازباسى (1945-1953 ج.ج. ارالىعى) مەن شەجىرەشى مۇرات مولدانىڭ جاتقا ايتاتىن ولەڭدەرى وسىنىڭ ايعاعى. الماتىداعى قاماۋدان بوسانعان ساۋىتبەك, قازاقبايلار ەلىن اشارشىلىقتان امان الىپ قالۋ ءۇشىن قىرعىز جەرىنە كوشەدى. جول-جونەكەي ساۋىتبەك سال قايتىس بولادى. قازاقباي مەن ساۋىتبەكتىڭ اۋىلىنداعى دوسەكە قاجى قىرعىز جەرىندە قايتىس بولادى. شەتىنەن اقىن, سوزگە شەشەن, سال-سەرىلىك قۇرىپ, جەتىسۋ ءوڭىرى مەن وڭتۇستىك قازاقستان وڭىرىنە, قىرعىز اعايىنداردىڭ ىشىندە دە اتاقتارى شىققان ونەرپازداردىڭ تاعدىرى وسىلاي بولعان. ولاردىڭ اشارشىلىق كەلگەن قيىن-قىستاۋ زاماندا دا, ۇلكەن توي-جيىنداردا دا جۇپتارى جازىلماعان. اتاقتى ءانشى بالۋان شولاق تۋعان ەلىنە ءبىر كەلگەنىندە شۋدىڭ بارلىق يگى جاقسىلارى مەن اشانىڭ التى سالى دا اتاقتى ءانشى, ءارى بالۋان باۋىرلارىنىڭ جانىندا بولعان. بىرگە ەل ارالاعان. كەنەن ازىرباەۆ تا بالۋان شولاقتىڭ قاسىندا ءبىر اي جۇرگەن. اندەرىن ۇيرەنىپ, ەلگە تاراتقان.
تاريحشىلاردىڭ ۇلتتىق كونگرەسى ۇسىنعان تۇڭعىشبەك بايقۇلوۆتىڭ «اۋليە-اتا وڭىرىندەگى اشارشىلىق» دەيتىن كىتابىندا ساۋىتبەك پەن قازاقبايدى تۇگەل جاتقا بىلەتىن مۇرات ءادبىراشيت ۇلى: اشانىڭ التى سالىنىڭ ءبىرى – ساۋىتبەك اقىن 1916 جىلى اقكوز باتىر باستاعان شۋ-مەركى كوتەرىلىسىنە قاتىسقان, 27 جاسىندا تىلەۋقابىل بولىستىڭ شىلدەحانا تويىندا قىپشاق وتەلبايقىزى اقبوپەمەن تانىسىپ, ايتىسقا تۇسكەن. اشا بولىسىنىڭ ەكىنشى اقىنى قازاقباي ەرگوبەك ۇلى دا قوراعاتى مەن شۋ وزەندەرىنىڭ قيىلىسقان جەرىندەگى ەلدى مەكەندە 1880 جىلى تۋعان» – دەپ جازادى. قازاقباي 1929-1931 جىلدارى الماتىداعى اباقتىدان:
«ەسكى اشا, امان بولعىن
قايران ەلىم,
ترويسكە, قوراعاتى قايران جەرىم.
كۇنتۋ, قىپشاق,
ءسارىۇيسىن ءام بوققاينات,
بەستەرەك, شىمىرداعى
بارلىق بەگىم»,
– دەپ كىندىك قانى تامعان اشا بويى مەن ونداعى باۋىرلارىنا حات جولدايدى. قازاقبايدىڭ جازعان حاتىنان سول زاماندا شۋ وڭىرىندە ءومىر سۇرگەن يگى-جاقسىلاردىڭ بارلىعىنىڭ ەسىمدەرى تۇگەل جازىلعان.
«ەرلەرىم ەل ىشىندە جولداس بولعان,
باسقاشا وزگەلەردەن بولەك ءجونىڭ,
ساۋىتبەك اتىبەكپەن توڭكەرىس بوپ,
بۇل جەردە كوزىم كوردى جونەلگەنىن...
بالقىبەك, بازىلقۇل, ەر قالمانبەت
شىققان جوق ەشقاشان جاماناتى.
بايبەك, مولدابەك پەن ەر جايساڭباي,
ارتىق تۇر قاتارىنان
سالتاناتى.
ەسكى دوس, سىزگە سالەم ىزدىبايعا,
تىلەۋلەس, سىرايىل مەن تۇرعىنبايعا,
قايران اعا ءالديباي, بەكتيارمەن,
جۇرسىڭدەر قالت-قۇلت
ەتىپ قانداي جايدا؟»
– دەپ, اشانىڭ التى سالىن حاتقا ءتىزىپ شىعادى. ەشبىر اقىندا اشانىڭ التى سالى ءدال وسىلاي تولىق اتالمايدى. شەشەن جيدەبايدىڭ بۇل جەردە اتالماعان سەبەبى – 1922 جىلى اۋليەاتادا بىرگە قامالعان دوسى 1926 جىلى دۇنيەدەن وزعان بولاتىن. كەنەكەڭ ايتقان التى سالدىڭ ەسىمدەرى تەك قازاقبايدىڭ عانا جىر جولدارىندا ساقتالعان. قاماۋدا جازعان ولەڭدەرىن وتكەن عاسىردىڭ 30-شى جىلدارى قازاقبايدىڭ جارى, ارعىننىڭ قىزى التىناي اپامىز الماتىدان اشاعا جەتكىزگەن.
نكۆد تارتىپ الىپ, جارتى عاسىردان اسا ءۇنى شىقپاعان بۇل ولەڭدەردى تاۋەلسىزدىك جىلدارى قازاقباي اقىننىڭ ۇلى – كسرو جانە قازكسر ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى, شۋ اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى دوتا قازاقباەۆ (1927-2012) مۇرات مولدادان جازىپ العان. دوتانىڭ شىن ەسىمى – دوسەكە. دوسەكە – قاجى, اتاقتى ساۋىتبەكتىڭ اۋىلىنداعى ەل جاناشىرى, قاجىلىققا بارعان كىسى. قازاقباي ۇلىنىڭ اتىن ەل ىشىندەگى ابىرويلى كىسىنىڭ ەسىمىمەن اتاپ ىرىمداپ قويعان ەكەن. دوسەكە قاجى دا قازاقبايمەن بىرگە قىرعىز جەرىنە بارعاندا قايتىس بولعان. مۇرات مولدا شۋ وڭىرىندە ءومىر سۇرگەن دوسپانبەت, ساۋران, جومارت, وتەباي, تولەگەن اقىنداردىڭ, شەجىرەلى دىگاربەك پەن تويدالى مولدالاردىڭ كوزىن كورگەن ەكەن. حالىق اقىندارىنان جاتقا ۇيرەنىپ, حاتقا تۇسىرگەن.
مىرزاتاي جولداسبەكوۆ
